Tækifæriskirkjur

Hvað á að gera við gamla kirkju sem ekkert er notuð vegna þess að íbúarnir á svæðinu eru fluttir burt? Í Danmörku eru tugir slíkra guðshúsa, flest mjög gömul. Nú eru uppi hugmyndir um að breyta sumum slíkum kirkjum í svokallaðar tækifæriskirkjur.

Kirkja í Holte í Danmörku.
Kirkja í Holte í Danmörku.
Auglýsing

Í Dan­mörku eru 2354 kirkj­ur, sem til­heyra þjóð­kirkj­unn­i, ­Fol­ke­kirken. Tæp 70 pró­sent Dana eru í þjóð­kirkj­unni en sóknir í land­inu eru 2123.

Fyrstu kirkjur í Dan­mörku voru byggðar á 9. öld, önnur í Slés­vík en hin í Ribe. Þær voru timb­ur­kirkj­ur, reistar með kon­ungs­leyfi. Þrjár af hverjum fjórum kirkjum lands­ins voru byggðar á tíma­bil­inu 1000 – 1500, ­stærstur hluti þeirra á 11. og 12. öld.

Mið­alda­kirkj­urn­ar, eins og Danir kalla þær, eru marg­ar hverjar keim­lík­ar, án þess þó að vera nákvæm­lega eins: hvít­kalk­aðar með turni í sama lit, og bröttu brún­rauðu þaki. Þessar kirkjur blasa hvar­vetna við þeg­ar farið er um danskar sveit­ir. Meiri fjöl­breytni gætir í nýrri guðs­hús­um, sem oft­ast eru í nýjum hverfum og bæj­ar­hlut­um.

Auglýsing

Úr sveit í bæ

Á und­an­förnum ára­tugum hefur íbúum í dreif­býli fækkað mjög í D­an­mörku eins og víð­ar. Sífellt fleiri velja að flytj­ast í þétt­býl­ið, einkum í stærri bæi og borg­ir. Þótt mikið sé talað um að „stöðva flótt­ann úr dreif­býl­inu“ virð­ist það hæg­ara sagt en gert. 

Fólks­fækkun á lands­byggð­inn­i hefur marg­hátt­aðar breyt­ingar í för með sér, versl­an­ir, verk­stæði, bankar og bens­ín­stöðvar hverfa, skólum er lokað o.s.frv. Fólks­fækk­unin hefur líka mik­il á­hrif á kirkju­starf­ið. Kirkj­urnar eru lítið not­að­ar. Fáir mæta í mess­ur, brúð­kaup, skírnir og jarð­ar­farir eru örfáar á hverju ári.

Sókn­ar­nefndir

Í Dan­mörku eru eins og áður var nefnt 2123 sókn­ir. Í hverri ­sókn er sókn­ar­nefnd (menig­heds­råd) sem ber ábyrgð á rekstri og umsjón ­kirkj­unn­ar.  Lög um sókn­ar­nefndir vor­u ­sett árið 1903, þar var gert ráð fyrir að í hverri sókn væri sókn­ar­nefnd. Þeim lögum var síðar breytt þannig að sama sókn­ar­nefndin getur nú tekið til nokk­urra ­sókna. Sókn­ar­nefndir í Dan­mörku eru nú um 1700 tals­ins.

Í sókn­ar­nefnd situr prestur við­kom­andi sóknar og síð­an minnst fimm en mest fimmtán full­trúar íbúa í sókn­inni. Þeir eru valdir með­ í­búa­kosn­ingu, sem fer fram á fjög­urra ára fresti. Hlut­verk sókn­ar­nefnda er að halda utan um starfið í við­kom­andi sókn og verk­sviðið er nákvæm­lega útli­stað í lög­um, þeim var síð­ast breytt árið 2013. Meðal þess sem heyrir und­ir­ ­sókn­ar­nefnd­ina er rekstur við­kom­andi kirkju, þar með talið við­hald húss­ins.

Rekst­ur­inn mörgum sóknum ofviða

Rekstur danskra kirkna er fjár­magn­aður með sér­stökum skatt­i, ­kirkeskat, sem um gilda sér­stakar regl­ur. Hann er hlut­fall af tekjum við­kom­and­i ein­stak­lings og það hlut­fall er mis­mun­andi eftir sveit­ar­fé­lög­um. Fækkun íbúa í mörgum sveit­ar­fé­lögum hefur leitt til þess að tekj­urnar hafa skroppið saman og ­rekstur flestra sveit­ar­fé­laga þung­ur. Þetta bitnar á allri starf­semi, kirkj­un­um þar með­töld­um. Sam­kvæmt lögum ber sókn­ar­nefndum að halda kirkj­unum í „við­un­and­i á­standi” eins og það heitir í lög­un­um. Það þýðir að sjá til þess kirkjan sé ­upp­hituð og húsið liggi ekki undir skemmdum vegna veð­urs og vinda. Eins og fyrr var nefnt er stór hluti danskra kirkna gam­all og eru því hluti dansks ­menn­ing­ar­arfs, sam­kvæmt lög­um.

Kirkjan í Skørping.

Bygg­ingar sem falla undir þessa skil­grein­ingu má ekki rífa eða taka til ann­arra nota, nema með sér­stöku leyfi, þetta gildir reyndar um allar kirkj­ur. Innan kirkj­unnar hafa farið fram miklar umræður um hvað sé til­ ráða varð­andi rekstur guðs­hús­anna.

Dag­blaðið Jót­land­s­póst­ur­inn hefur að und­an­förnu fjall­að tals­vert um þessi mál. Fyrir skömmu birt­ist í blað­inu við­tal við Kirsten Sand­ers for­mann sókn­ar­nefndar kirkj­unnar í Blidstrup á Mors á Norð­vest­ur­- Jót­landi. Sóknin er mjög fámenn, sókn­ar­börnin aðeins 122. Nú standa yfir­ um­fangs­miklar við­gerðir á kirkj­unni, sem var vígð árið 1140. Kostn­aður við við­gerð­irnar er áætl­aður um 6 millj­ónir danskra króna (110 millj­ón­ir ­ís­lenskar).

Í við­tal­inu varp­aði sókn­ar­nefnd­ar­for­mað­ur­inn fram þeirri ­spurn­ingu hvort rétt­læt­an­legt væri að verja svo miklu fé til við­gerða á kirkju ­sem er lítið notuð og fáir sækja. „Þetta er ekki auð­velt, okkur ber að halda ­kirkj­unni við og nú var komið að við­gerðum og end­ur­bótum sem hafa setið á hak­anum árum sam­an­.”  Jót­land­s­póst­ur­inn ræddi líka við Ullu Kjær, sér­fræð­ing á Þjóð­minja­safn­inu, sem sagði að  „ekki mætti gleyma því að í Dan­mörku eru ­kirkj­urnar nán­ast einu bygg­ing­arnar sem til eru frá mið­öld­um, og þær eru menn­ing­ar­verð­mæt­i”.

Tæki­fær­is­kirkj­ur 

Innan dönsku þjóð­kirkj­unnar hefur að und­an­förnu mikið ver­ið rætt um fram­tíð guðs­hús­anna í land­inu. Margir mega ekki til þess hugsa að ­gömlum kirkjum verði lokað og þær teknar úr notk­un. Ein þeirra leiða sem rætt hefur verið um er að kirkjum í fámennum sókn­um, einkum þar sem stutt er í næst­u ­kirkju, verði breytt í svo­nefndar tæki­fær­is­kirkjur (lejlig­heds­kirker). Þá yrð­i við­kom­andi kirkju lokað nema um stór­há­tíðar og við sér­stök tæki­færi.

Með þessu móti væri hægt að halda rekstr­ar­kostn­aði í lág­marki, til dæmis væri ekki þörf á sér­stökum kirkju­verði, kynd­ing mið­að­ist við að halda hús­inu frá skemmdum o.s.frv. Pró­fastur sem Jót­land­s­póst­ur­inn rædd­i við taldi þetta góða hug­mynd, með þessu móti héldi við­kom­andi guðs­hús reisn­ sinni, eins og hann komst að orði, en kostn­að­ur­inn yrði mun minni. Þetta mál er á byrj­un­ar­stigi, áður­nefndur pró­fastur sagði að ákvarð­anir af þessu tagi yrð­u ekki teknar í einum grænum en mik­il­vægt væri að umræðan væri komin í gang.

Kirkju­garð­arnir

Víða í Dan­mörku eru stórir kirkju­garð­ar. Þetta á ekki hvað síst við í dreif­býl­inu þar sem land­rými er meira en í borgum og bæj­um. Í  mörgum görðum í smáum sóknum eru dæmi um allt ­niður í eina jarð­setn­ingu á ári. Lík­brennslur verða sífellt algeng­ari og á síð­asta ári voru ein­ungis 16 pró­sent þeirra Dana sem lét­ust jarð­sett í kist­u, 84 pró­sent voru brennd.

Duft­ker taka mun minna pláss en hefð­bundin kista og þess ­vegna hafa sókn­ar­nefndir víða um land viðrað hug­myndir um breyt­ingar á kirkju­görð­un­um. Til dæmis að þeir verði að hluta til gerðir að eins konar skrúð­görð­u­m. Nokkrum kirkju­görðum hefur reyndar þegar verið breytt í þessa átt, þar á með­al­ Vester Hass­ing kirkju­garð­inum skammt frá Ála­borg á Jót­landi. Umsjón­ar­mað­ur­ ­garðs­ins sagði í blaða­við­tali að fólk kynni vel að meta þessa breyt­ingu og kvaðst þess full­viss að á næstu ára­tugum yrðu miklar breyt­ingar á dönskum ­kirkju­görð­u­m. 



Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Berglind Rós Magnúsdóttir
Umhyggjuhagkerfi, arðrán og ástarkraftur
Kjarninn 9. apríl 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Engin ákvörðun verið tekin um að halda Íslandi lokuðu þar til að bóluefni finnst
Ummæli Lilju D. Alfreðsdóttur, um að bóluefni við kórónuveirunni sé forsenda þess að hægt sé að opna Ísland að nýju fyrir ferðamönnum, hafa vakið athygli. Nú hefur ráðherra ferðamála stigið fram og sagt enga ákvörðun hafa verið tekna um málið.
Kjarninn 9. apríl 2020
Kristín Ólafsdóttir og Vilborg Oddsdóttir
Ekki gleyma þeim!
Kjarninn 9. apríl 2020
Landspítalinn fékk 17 fullkomnar öndunarvélar frá 14 íslenskum fyrirtækjum
Nokkur íslensk fyrirtæki, sem vilja ekki láta nafns síns getið, hafa gefið Landspítalanum fullkomnar öndunarvélar og ýmsan annan búnað. Með því vilja þau leggja sitt að mörkum við að styðja við íslenskt heilbrigðiskerfi á erfiðum tímum.
Kjarninn 9. apríl 2020
180⁰ Reglan
180⁰ Reglan
180° Reglan – Kvikmyndagerð í skugga COVID-19
Kjarninn 9. apríl 2020
Fleiri náðu bata í gær en greindust með virk COVID-smit
Þeim sem eru með virk COVID-smit á Íslandi fækkaði um 23 á milli daga. Það fækkaði einnig um tvo á gjörgæslu.
Kjarninn 9. apríl 2020
Hjálmar Gíslason
Eftir COVID: Leiðarljós við uppbyggingu
Kjarninn 9. apríl 2020
Erlendum ríkisborgurum sem ákveða að búa á Íslandi hefur fjölgað gríðarlega hratt á undanförnum árum. Stór hluti þess vinnuafls sem unnið hefur við mannaflsfrekar framkvæmdir hefur til að mynda verið útlendingar.
Tæplega fjórðungur umsækjenda um hlutabætur erlendir ríkisborgarar
Um 23 prósent starfandi íbúa landsins hafa annað hvort sótt um hlutabætur eða skrá sig á almenna atvinnuleysisskrá. Erlendir ríkisborgarar eru um 20 prósent af vinnuafli landsins en tæplega fjórðungur þeirra sem sótt hafa um hlutabætur eru útlendingar.
Kjarninn 9. apríl 2020
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar