Tækifæriskirkjur

Hvað á að gera við gamla kirkju sem ekkert er notuð vegna þess að íbúarnir á svæðinu eru fluttir burt? Í Danmörku eru tugir slíkra guðshúsa, flest mjög gömul. Nú eru uppi hugmyndir um að breyta sumum slíkum kirkjum í svokallaðar tækifæriskirkjur.

Kirkja í Holte í Danmörku.
Kirkja í Holte í Danmörku.
Auglýsing

Í Dan­mörku eru 2354 kirkj­ur, sem til­heyra þjóð­kirkj­unn­i, ­Fol­ke­kirken. Tæp 70 pró­sent Dana eru í þjóð­kirkj­unni en sóknir í land­inu eru 2123.

Fyrstu kirkjur í Dan­mörku voru byggðar á 9. öld, önnur í Slés­vík en hin í Ribe. Þær voru timb­ur­kirkj­ur, reistar með kon­ungs­leyfi. Þrjár af hverjum fjórum kirkjum lands­ins voru byggðar á tíma­bil­inu 1000 – 1500, ­stærstur hluti þeirra á 11. og 12. öld.

Mið­alda­kirkj­urn­ar, eins og Danir kalla þær, eru marg­ar hverjar keim­lík­ar, án þess þó að vera nákvæm­lega eins: hvít­kalk­aðar með turni í sama lit, og bröttu brún­rauðu þaki. Þessar kirkjur blasa hvar­vetna við þeg­ar farið er um danskar sveit­ir. Meiri fjöl­breytni gætir í nýrri guðs­hús­um, sem oft­ast eru í nýjum hverfum og bæj­ar­hlut­um.

Auglýsing

Úr sveit í bæ

Á und­an­förnum ára­tugum hefur íbúum í dreif­býli fækkað mjög í D­an­mörku eins og víð­ar. Sífellt fleiri velja að flytj­ast í þétt­býl­ið, einkum í stærri bæi og borg­ir. Þótt mikið sé talað um að „stöðva flótt­ann úr dreif­býl­inu“ virð­ist það hæg­ara sagt en gert. 

Fólks­fækkun á lands­byggð­inn­i hefur marg­hátt­aðar breyt­ingar í för með sér, versl­an­ir, verk­stæði, bankar og bens­ín­stöðvar hverfa, skólum er lokað o.s.frv. Fólks­fækk­unin hefur líka mik­il á­hrif á kirkju­starf­ið. Kirkj­urnar eru lítið not­að­ar. Fáir mæta í mess­ur, brúð­kaup, skírnir og jarð­ar­farir eru örfáar á hverju ári.

Sókn­ar­nefndir

Í Dan­mörku eru eins og áður var nefnt 2123 sókn­ir. Í hverri ­sókn er sókn­ar­nefnd (menig­heds­råd) sem ber ábyrgð á rekstri og umsjón ­kirkj­unn­ar.  Lög um sókn­ar­nefndir vor­u ­sett árið 1903, þar var gert ráð fyrir að í hverri sókn væri sókn­ar­nefnd. Þeim lögum var síðar breytt þannig að sama sókn­ar­nefndin getur nú tekið til nokk­urra ­sókna. Sókn­ar­nefndir í Dan­mörku eru nú um 1700 tals­ins.

Í sókn­ar­nefnd situr prestur við­kom­andi sóknar og síð­an minnst fimm en mest fimmtán full­trúar íbúa í sókn­inni. Þeir eru valdir með­ í­búa­kosn­ingu, sem fer fram á fjög­urra ára fresti. Hlut­verk sókn­ar­nefnda er að halda utan um starfið í við­kom­andi sókn og verk­sviðið er nákvæm­lega útli­stað í lög­um, þeim var síð­ast breytt árið 2013. Meðal þess sem heyrir und­ir­ ­sókn­ar­nefnd­ina er rekstur við­kom­andi kirkju, þar með talið við­hald húss­ins.

Rekst­ur­inn mörgum sóknum ofviða

Rekstur danskra kirkna er fjár­magn­aður með sér­stökum skatt­i, ­kirkeskat, sem um gilda sér­stakar regl­ur. Hann er hlut­fall af tekjum við­kom­and­i ein­stak­lings og það hlut­fall er mis­mun­andi eftir sveit­ar­fé­lög­um. Fækkun íbúa í mörgum sveit­ar­fé­lögum hefur leitt til þess að tekj­urnar hafa skroppið saman og ­rekstur flestra sveit­ar­fé­laga þung­ur. Þetta bitnar á allri starf­semi, kirkj­un­um þar með­töld­um. Sam­kvæmt lögum ber sókn­ar­nefndum að halda kirkj­unum í „við­un­and­i á­standi” eins og það heitir í lög­un­um. Það þýðir að sjá til þess kirkjan sé ­upp­hituð og húsið liggi ekki undir skemmdum vegna veð­urs og vinda. Eins og fyrr var nefnt er stór hluti danskra kirkna gam­all og eru því hluti dansks ­menn­ing­ar­arfs, sam­kvæmt lög­um.

Kirkjan í Skørping.

Bygg­ingar sem falla undir þessa skil­grein­ingu má ekki rífa eða taka til ann­arra nota, nema með sér­stöku leyfi, þetta gildir reyndar um allar kirkj­ur. Innan kirkj­unnar hafa farið fram miklar umræður um hvað sé til­ ráða varð­andi rekstur guðs­hús­anna.

Dag­blaðið Jót­land­s­póst­ur­inn hefur að und­an­förnu fjall­að tals­vert um þessi mál. Fyrir skömmu birt­ist í blað­inu við­tal við Kirsten Sand­ers for­mann sókn­ar­nefndar kirkj­unnar í Blidstrup á Mors á Norð­vest­ur­- Jót­landi. Sóknin er mjög fámenn, sókn­ar­börnin aðeins 122. Nú standa yfir­ um­fangs­miklar við­gerðir á kirkj­unni, sem var vígð árið 1140. Kostn­aður við við­gerð­irnar er áætl­aður um 6 millj­ónir danskra króna (110 millj­ón­ir ­ís­lenskar).

Í við­tal­inu varp­aði sókn­ar­nefnd­ar­for­mað­ur­inn fram þeirri ­spurn­ingu hvort rétt­læt­an­legt væri að verja svo miklu fé til við­gerða á kirkju ­sem er lítið notuð og fáir sækja. „Þetta er ekki auð­velt, okkur ber að halda ­kirkj­unni við og nú var komið að við­gerðum og end­ur­bótum sem hafa setið á hak­anum árum sam­an­.”  Jót­land­s­póst­ur­inn ræddi líka við Ullu Kjær, sér­fræð­ing á Þjóð­minja­safn­inu, sem sagði að  „ekki mætti gleyma því að í Dan­mörku eru ­kirkj­urnar nán­ast einu bygg­ing­arnar sem til eru frá mið­öld­um, og þær eru menn­ing­ar­verð­mæt­i”.

Tæki­fær­is­kirkj­ur 

Innan dönsku þjóð­kirkj­unnar hefur að und­an­förnu mikið ver­ið rætt um fram­tíð guðs­hús­anna í land­inu. Margir mega ekki til þess hugsa að ­gömlum kirkjum verði lokað og þær teknar úr notk­un. Ein þeirra leiða sem rætt hefur verið um er að kirkjum í fámennum sókn­um, einkum þar sem stutt er í næst­u ­kirkju, verði breytt í svo­nefndar tæki­fær­is­kirkjur (lejlig­heds­kirker). Þá yrð­i við­kom­andi kirkju lokað nema um stór­há­tíðar og við sér­stök tæki­færi.

Með þessu móti væri hægt að halda rekstr­ar­kostn­aði í lág­marki, til dæmis væri ekki þörf á sér­stökum kirkju­verði, kynd­ing mið­að­ist við að halda hús­inu frá skemmdum o.s.frv. Pró­fastur sem Jót­land­s­póst­ur­inn rædd­i við taldi þetta góða hug­mynd, með þessu móti héldi við­kom­andi guðs­hús reisn­ sinni, eins og hann komst að orði, en kostn­að­ur­inn yrði mun minni. Þetta mál er á byrj­un­ar­stigi, áður­nefndur pró­fastur sagði að ákvarð­anir af þessu tagi yrð­u ekki teknar í einum grænum en mik­il­vægt væri að umræðan væri komin í gang.

Kirkju­garð­arnir

Víða í Dan­mörku eru stórir kirkju­garð­ar. Þetta á ekki hvað síst við í dreif­býl­inu þar sem land­rými er meira en í borgum og bæj­um. Í  mörgum görðum í smáum sóknum eru dæmi um allt ­niður í eina jarð­setn­ingu á ári. Lík­brennslur verða sífellt algeng­ari og á síð­asta ári voru ein­ungis 16 pró­sent þeirra Dana sem lét­ust jarð­sett í kist­u, 84 pró­sent voru brennd.

Duft­ker taka mun minna pláss en hefð­bundin kista og þess ­vegna hafa sókn­ar­nefndir víða um land viðrað hug­myndir um breyt­ingar á kirkju­görð­un­um. Til dæmis að þeir verði að hluta til gerðir að eins konar skrúð­görð­u­m. Nokkrum kirkju­görðum hefur reyndar þegar verið breytt í þessa átt, þar á með­al­ Vester Hass­ing kirkju­garð­inum skammt frá Ála­borg á Jót­landi. Umsjón­ar­mað­ur­ ­garðs­ins sagði í blaða­við­tali að fólk kynni vel að meta þessa breyt­ingu og kvaðst þess full­viss að á næstu ára­tugum yrðu miklar breyt­ingar á dönskum ­kirkju­görð­u­m. 



Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Málsmeðferð kærunefndar fær falleinkunn hjá Héraðsdómi Reykjavíkur
Kærunefnd útboðsmála er sögð hafa farið á svig við lög og stuðst við vafasama útreikninga er hún komst að þeirri niðurstöðu að rétt væri að óvirkja samning Orku náttúrunnar við Reykjavíkurborg um hraðhleðslustöðvar.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra hefur undirritað reglugerð sem markar fyrstu viðbrögð íslenskra stjórnvalda við hinu svokallað Ómíkrón-afbrigði veirunnar.
Síðasta kórónuveiruverk Svandísar að bregðast við „Ómíkrón“
Á sunnudag tekur gildi reglugerð sem felur í sér að þeir sem koma til landsins frá skilgreindum hááhættusvæðum þurfa að fara í tvö PCR-próf með sóttkví á milli. Ómíkrón-afbrigðið veldur áhyggjum víða um heim og líka hjá sóttvarnalækni.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Vinstri græn fá sjávarútvegsmálin og Framsókn sest í heilbrigðisráðuneytið
Miklar breytingar verða gerðar á stjórnarráði Íslands, ný ráðuneyti verða til og málaflokkar færðir. Ráðherrarnir verða tólf og sá sem bætist við fellur Framsóknarflokknum í skaut. Vinstri græn stýra sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Hjalti Hrafn Hafþórsson
Það sem ekki var talað um á COP26
Kjarninn 27. nóvember 2021
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Útlán til heimila hafa aukist en útlán til fyrirtækja dregist saman það sem af er ári
Bankarnir nýttu svigrúm sem var gefið til að takast á við efnahagslegar afleiðingar kórónuveirunnar til að stórauka útlán til íbúðarkaupa. Útlán til fyrirtækja hafa hins vegar dregist saman.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Lerbjergskógurinn er nú kominn í eigu og umsjá Danska náttúrusjóðsins.
Danir gripnir kaupæði – „Við stöndum frammi fyrir krísu“
Lerbjergskógurinn mun héðan í frá fá að dafna án mannlegra athafna. Hann er hluti þess lands sem Danir hafa keypt saman til að auka líffræðilegan fjölbreytileika og draga úr áhrifum loftslagsbreytinga.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Þolendur kynfæralimlestinga, nauðgana, ofbeldis og fordóma sendir til baka til Grikklands
Tvær sómalskar konur standa nú frammi fyrir því að verða sendar til Grikklands af íslenskum stjórnvöldum og bíða þær brottfarardags. Þær eru báðar þolendur grimmilegs ofbeldis og þarfnast sárlega aðstoðar fagfólks til að vinna í sínum málum.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Undirbúa sókn fjárfesta í flesta innviði samfélagsins „til að létta undir með hinu opinbera“
Í nýlegri kynningu vegna fyrirhugaðrar stofnunar á 20 milljarða innviðasjóði er lagt upp með að fjölmörg tækifæri séu í fjárfestingu á innviðum á Íslandi. Það eru ekki einungis hagrænir innviðir heldur líka félagslegir.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar