Birgir Þór Harðarson

Rúmlega 600 milljónir króna í eftirlaun til ráðherra og þingmanna í fyrra

Árið 2003 voru umdeild eftirlaunalög sett sem tryggðu þingmönnum og ráðherrum mun betri lífeyrisgreiðslur en öðrum landsmönnum. Þau voru afnumin 2009 en 203 fyrrverandi þingmenn og ráðherra njóta sérkjara þeirra þó ennþá.

Á árinu 2019 fengu alls 193 fyrrverandi þingmenn eða varaþingmenn greidd eftirlaun upp á samtals 478,3 milljónir króna í samræmi við umdeild eftirlaunalög sem sett voru árið 2003, en afnumin vorið 2009. Auk þess fengu 40 fyrrverandi ráðherrar greitt samkvæmt lögunum, en greiðslur til þeirra námu samtals 129,3 milljónum króna. Samtals námu því lífeyrisgreiðslur til þess hóps fyrrverandi ráðamanna 607,6 milljónum króna, sem er nánast sama krónutala og greidd var til hans á árinu 2018.

Þetta kemur fram í upplýsingum sem Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins (LSR) tók saman fyrir Kjarnann. 

Þar kemur einnig fram að eng­inn fyrr­ver­andi þing­maður greiði iðgjald til sjóðs­ins af föstu starfi á vegum rík­is­ins eða stofn­ana þess. Einn fyrr­ver­andi þing­menn hafi þó nýverið greitt iðgjald til sjóðs­ins af launum fyrir til­fallandi verk­efni eða nefnd­ar­störf.

Enginn fyrrverandi ráð­herra greiddi iðgjald af föstu starfi á vegum rík­is­ins eða stofn­ana þess í fyrra, en á árinu 2018 gerði einn slíkur það. 

Á meðal þeirra sem hafa fengið eftirlaun er Davíð Oddsson, fyrrverandi forsætisráðherra, þrátt fyrir að hann sé enn í fullu starfi sem ritstjóri Morgunblaðsins. Þegar Davíð fór í forsetaframboð árið 2016 var hann spurður um eftirlaunagreiðslur sínar og sagði þá í myndbandi sem framboð hans útbjó að hann fengi 80 prósent af launum forsætisráðherra, sem eru rúmar tvær milljónir króna, í eftirlaun. Því eru eftirlaun Davíðs, samkvæmt því, rúmlega 1,6 milljónir króna á mánuði. Hann fær einnig eft­ir­laun vegna starfa sinna sem seðla­banka­stjóri eftir að hann hætti á þingi, en þær greiðslur eru um 70 þúsund krónur á mánuði eftir skatta. 

Heildarlaun Davíðs voru um 5,3 milljónir króna á mánuði á árinu 2018, samkvæmt síðasta tekjublaði Frjálsrar verslunar og voru heildartekjur hans þær lang­hæstu á árinu meðal fjöl­miðla­fólks á Ísland­i í fyrr. Innifalið í þeim launum eru ofangreindar eftirlaunagreiðslur. 

Umdeild lög sem afnumin voru eftir bankahrun

Greiðsl­urnar sem raktar eru hér að ofan eru, líkt og áður sagði, sam­kvæmt rétt­indum sem áunnin voru vegna laga sem sam­þykkt voru árið 2003 um eft­ir­laun for­seta Íslands, ráð­herra, alþing­is­manna og hæsta­rétt­ar­dóm­ara eða eldri laga um líf­eyr­is­sjóði alþing­is­manna og ráð­herra.

Lög­in, sem voru afar umdeild og juku eft­ir­launa­rétt­indi þing­manna og ráð­herra stór­kost­lega, voru afnumin með lögum 25. apríl 2009. Því er starf­andi þing­maður eða ráð­herra ekki lengur að vinna sér inn rétt­indi sam­kvæmt gömlu og umdeildu eft­ir­launa­lög­un­um. 

Í dag greiða þing­menn og ráð­herrar ein­fald­lega í A-deild LSR og ávinna sér þar sams­konar rétt­indi og allir aðrir sjóðsfélagar.

Þeir sem höfðu áunnið sér rétt til töku líf­eyris áður en eft­ir­launa­lögin voru afnumin halda þó sínum áunnu rétt­ind­um. Það á við um alla þingmenn og ráðherra sem greiddu iðgjöld samkvæmt lögunum frá því að þau tóku gildi 2003 og þangað til að þau voru afnumin skömmu eftir bankahrunið. 

Fjöldi þeirra fyrrum þing­­manna eða vara­­þing­­manna sem þiggja eft­ir­­laun sam­kvæmt lög­unum frá 2003 fjölg­aði tölu­vert ár frá ári eftir að lögin voru sam­þykkt. Árið 2007 voru þeir 129 tals­ins og voru orðnir 218 árið 2013.

Árið 2018 voru þeir 189 alls en fjölgaði aftur í fyrra þegar þeir voru 193. 

Ráð­herrar sem fengu greidd eft­ir­laun sam­kvæmt lög­unum voru 35 árið 2007 og voru orðnir 49 árið 2013. Í fyrra voru þeir hins vegar 40 tals­ins.

Rýmri eftirlaunaréttur vegna þess að það var erfitt að fá vinnu

Frum­varpið umdeilda varð að lögum í des­em­ber 2003. Fyrir utan að það fæli í sér mun rýmri eft­ir­­launa­rétt­indi fyrir for­­seta Íslands, ráð­herra, þing­­menn og hæstaréttardómara en tíð­k­að­ist almennt þá var einnig kveðið á um það að fyrr­ver­andi ráð­herrar sem höfðu setið lengi gætu farið á eft­ir­laun við 55 ára ald­ur.

Flutn­ings­­menn frum­varps­ins voru upp­­haf­­lega úr öllum stjórn­­­mála­­flokkum sem þá sátu á Alþingi. Eftir að inn­i­hald þess komst í umræð­una snerist hluti flutn­ings­­manna gegn því. Hall­­dór Blöndal mælti fyrir frum­varp­inu, en hann hafði lengi verið þing­­maður og ráð­herra Sjálf­­stæð­is­­flokks­ins.

Í grein­ar­gerð frum­varps­ins sagði að skýr­ing þess að umræddur hópur ráða­manna ætti að fá rýmri eft­ir­launa­rétt en aðrir væri sú að þetta væru æðstu opin­beru emb­ætti og störf í þjóð­fé­lag­inu og vanda­söm eftir því. „For­seti Íslands og alþing­is­menn þiggja umboð sitt til starfa beint frá þjóð­inni í almennum kosn­ingum og sækja end­ur­nýjun þess á a.m.k. fjög­urra ára fresti. Sama gildir í raun og veru um ráð­herra. Það er því lýð­ræð­is­leg nauð­syn að svo sé búið að þessum emb­ættum og störfum að það hvetji til þátt­töku í stjórn­málum og að þeir sem verja meg­in­hluta starfsævi sinnar til stjórn­mála­starfa á opin­berum vett­vangi og gegna þar trún­að­ar- og for­ustu­störfum geti dregið sig í hlé og vikið fyrir yngra fólki án þess að hætta fjár­hags­legri afkomu sinn­i.“

Þá sagði einnig að það væri mik­ils­vert í lýð­ræð­is­þjóð­fé­lagi að ungt efn­is­fólk gæfi kost á sér til stjórn­mála­starfa og þyrfti ekki að tefla hag sínum í tví­sýnu með því þótt um tíma byð­ust betur launuð störf á vinnu­mark­aði. „Svo virð­ist sem starfs­tími manna í stjórn­málum sé að stytt­ast eftir því sem sam­fé­lagið verður opn­ara og marg­þætt­ara og fjöl­miðlun meiri og skarp­ari. Við því er eðli­legt að bregðast, m.a. með því gera þeim sem lengi hafa verið í for­ustu­störfum í stjórn­málum kleift að hverfa af vett­vangi með sæmi­lega örugga afkomu og án þess að þeir þurfi að leita nýrra starfa seint á starfsæv­inn­i.“

Stjórnarþingmenn auk eins annars tryggðu málinu framgang

Allir þing­­menn Sjálf­­stæð­is­­flokks og Fram­­sókn­­ar­­flokks, sem mynd­uðu rík­­is­­stjórn þess tíma, greiddu atkvæði með frum­varp­inu. Aðrir greiddu ýmist atkvæði á móti eða sátu hjá, nema Guð­­mundur Árni Stef­áns­­son, þá þing­­maður Sam­­fylk­ing­­ar­inn­­ar, en hann var einn flutn­ings­­manna frum­varps­ins. Guð­­mundur Árni greiddi atkvæði með því að frum­varpið yrði að lög­­­um.

Í des­em­ber 2008, fimm árum og einum degi eftir að eft­ir­­launa­lögin voru sam­­þykkt, breytti Alþingi þeim og hækk­­aði meðal ann­­ars lág­­marks­aldur við eft­ir­­launa­­töku úr 55 árum í 60.

Áunnin rétt­indi stóðu hins vegar eftir óskert og því ljóst að margir fyrrum for­víg­is­­menn stjórn­­­mál­anna hafi náð að safna tölu­verðum rétt­indum á meðan að lögin voru í gildi. Lögin umdeildu voru loks afnumin vorið 2009  hvað varðar þing­­menn og ráð­herra þó kafl­­arnir um hæsta­rétt­­ar­­dóm­­ara og for­­seta hafi verið látnir halda sér. Málið var á meðal þeirra sem röt­uðu í verk­efna­skrá minni­hluta­stjórnar Sam­fylk­ingar og Vinstri grænna, sem var varin af Fram­sókn­ar­flokkn­um, og sat frá byrjun febr­úar 2009 og fram að kosn­ingum í apríl sama ár.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar