Starfslokasamningur fílanna

Danska ríkið greiddi nýlega jafnvirði 222 milljóna íslenskra króna vegna starfsloka fjögurra fíla sem ekki þurfa lengur að „vinna“. Dvalarheimili fílanna á Lálandi er 140 þúsund fermetrar að stærð.

Fílar í sirkús Mynd: Wiki Commons
Auglýsing

Fyrir nokkrum árum kom út bók um sögu sirkussins í Danmörku. Þar segir að í hugum margra Dana tilheyri sirkus sumarkomunni. Þá fari sirkusfólkið á stjá með sín litskrúðugu tjöld og vagna, þannig hafi það verið svo lengi sem elstu menn muna, og reyndar gott betur. 

Fyrsta sirkussýning í Danmörku fór fram í skemmtigarðinum Dyrehavsbakken, skammt fyrir norðan Kaupmannahöfn, árið 1795. Dyrehavsbakken, eða Bakkinn eins og hann er oftast kallaður, á sér mun lengri sögu, eða allt aftur til ársins 1583 og er reyndar elsti skemmtigarður í heimi.

Fyrsti sirkushópurinn kom frá Englandi

Sirkushópurinn sem sló upp tjaldi sínu á Bakkanum árið 1795 kom frá Englandi. Eigandi sirkussins var ensk fjölskylda og stjórnandinn var James Price. Hann settist að í Danmörku og eignaðist marga  afkomendur. Í þeim hópi eru bræðurnir James og Adam Price, og hafa árum saman verið með vinsæla sjónvarpsþætti í danska sjónvarpinu, DR, þar sem þeir elda alls kyns rétti, og skemmta sér í leiðinni (Spise med Price). Adam er þekktur handritshöfundur ( m.a Borgen) og James er tónlistarmaður. Hann hefur um árabil samið tónlistina og stjórnað hljómsveit hinnar vinsælu Sirkus-revíu á Bakkanum.

Auglýsing

Dyrehavsbakken

Nutu strax vinsælda

Sýningar Price fjölskyldunnar nutu strax vinsælda meðal Dana, sem flykktust í sirkus. Price fjölskyldan sat ekki lengi ein að þessum skemmtunum og nokkrum árum eftir fyrstu sýningarnar á Bakken 1795 fylgdu fleiri erlendir sirkushópar í kjölfarið, flestir frá Frakklandi og Ítalíu. Árið 1830 reis fyrsta húsið sem sérstaklega var byggt til sirkussýninga. Það hús, sem er löngu horfið, stóð á Norðurbrú og rúmaði 1800 manns. 1886 var Sirkushúsið (Cirkusbygningen) í Kaupmannahöfn tekið í notkun, það rúmaði nokkur þúsund manns. 

Sirkushúsið skemmdist mikið í eldi ári 1914 en var endurbyggt í sama stíl og gamla húsið. Margir þekkja þetta hringlaga hús, sem er skammt frá Tívolí og Ráðhústorginu. Þekktustu sirkusflokkarnir sem höfðu aðsetur í Sirkushúsinu voru Cirkus Schumann og Cirkus Benneweis, sem báðir sýndu þar um árabil. Fastar sýningar í húsinu lögðust af árið 1990 og síðasta sirkussýning fór þar fram árið 1998. Húsið, sem er friðað, er nú notað til ýmis konar samkomuhalds.  

Ljón, tígrisdýr, sæljón, apar, hundar og fílar

Eins og áður var getið var það breskur flokkur sem kynnti sirkusinn fyrir Dönum, skömmu fyrir aldamótin 1800. Bretinn Philip Astley er talinn upphafsmaður sirkussins í þeirri mynd sem við nútímafólk þekkjum hann. Í sýningum hans, sem hófust 1768 í London, komu hestar mjög við sögu og Philip Astley notfærði sér hið gamla form rómverska hringleikahússins þar sem hestarnir gátu tölt hring eftir hring í stað þess að snúa við. Auk hestanna sáu áhorfendur fimleikafólk, töframenn og trúða leika listir sínar. Þessar skemmtanir fengu nafnið circus, sirkus, dregið af hringforminu.

Skemmtanir af þessu tagi urðu mjög vinsælar og auk hestanna komu brátt fleiri dýrategundir við sögu. Fyrir Evrópubúa var það mikil nýlunda að sjá tígrisdýr, ljón, og fleiri ,,framandi“ dýr leika listir sem þau höfðu verið þjálfuð til að sýna á sviðinu. Fílarnir nutu mikilla vinsælda og mörgum þótti ótrúlegt að sjá þessar stóru skepnur, sem fæstir höfðu áður augum litið, leika ýmsar kúnstir. 

Breytt viðhorf

Á árunum eftir 1960 átti sér stað ákveðin viðhorfsbreyting. Þá fóru í auknum mæli að heyrast raddir sem áður höfðu lítið heyrst. Raddir sem gagnrýndu notkun dýra sem rifin höfðu verið úr sínu náttúrulega umhverfi til að skemmta mannfólkinu. Þessar raddir urðu smám saman háværari og hægt og rólega hurfu villtu dýrin úr sirkusunum. Sums staðar bönnuðu stjórnvöld beinlínis notkun dýra í þessum tilgangi, ljón og tígrisdýr voru til dæmis bönnuð í Danmörku á sjöunda áratug síðustu aldar. Viðhorf almennings breyttist sömuleiðis. Eigendur og stjórnendur sirkusflokkanna þráuðust við, sögðu að ef engir væru fílarnir og ljónin kæmu færri í sirkusinn. Kannski var það að einhverju leyti rétt en tímarnir voru líka breyttir. Sirkusgestum fækkaði og margir sirkusflokkar í Evrópu lögðu upp laupana. 

Fílabannið 

Upp úr síðustu aldamótum hafði fílum í dönskum sirkusum fækkað mjög, eins og reyndar sirkusflokkunum í landinu. Þrýstingur frá dönskum almenningi jókst og atvik sem átti sér stað á Enø á Suður-Sjálandi, árið 2015, þar sem óttaslegnir fílar réðust meðal annars á bíl, vakti mikla athygli og fjöldi fólks mótmælti við sýningartjöld Cirkus Arena, eiganda fílanna. Þremur árum síðar tilkynnti Lars Løkke Rasmussen forsætisráðherra Dana að þingið, Folketinget, hefði samþykkt að framvegis yrðu dýr, önnur en hefðbundin húsdýr, bönnuð í sirkusum landsins, „þá getur Júmbó litli sofið vært og rótt, vitandi að hann muni ekki ferðast um landið innilokaður í flutningagámi,“ sagði danski forsætisráðherrann í ræðustól í þinginu. Þegar Lars Løkke Rasmussen mælti þessi orð í þinginu voru samtals fjórir fílar í dönskum sirkusum (enginn þeirra heitir reyndar Júmbó). Lara, Djungla og Jenny voru í eigu Cirkus Arena og Cirkus Trapez átti Ramboline. Allir eru fílarnir um þrítugt.

Hvað með fílana?

Eftir að fílabannið hafði tekið gildi þurfti að ákveða tvennt: Annarsvegar hvað yrði um fílana, sem voru á besta aldri, og ná samningum við eigendur fílanna um bætur. Gengið var út frá því að fílarnir yrðu áfram í Danmörku og niðurstaðan varð að þeir færu, allir fjórir, til Knuthenborg dýragarðsins á Lálandi. Samkvæmt alþjóðareglum sambands dýragarða mega dýragarðar ekki borga fyrir dýr en fílafræðingar urðu sammála um að þær aðstæður sem Knuthenborg byði uppá hentaði fílunum best. Þar fá þeir útisvæði, sem er um 140 þúsund fermetrar að stærð. 

Samningar um greiðslur til sirkusflokkanna tveggja tóku langan tíma og það var ekki fyrr en í ágúst á síðasta ári að gengið var frá þeim. Danska ríkið borgaði Cirkus Arena og Cirkus Trapes samtals 11 milljónir danskra króna (220 milljónir íslenskar) fyrir fílana fjóra. Það var hlegið hátt í þingsalnum á Kristjánsborg þegar Mette Frederiksen forsætisráðherra greindi frá samkomulaginu. 

Cirkus Arena Mynd: Wiki Commons

Komnir á framtíðarheimilið 

Fyrir tæpum mánuði voru fílarnir fjórir fluttir til Knuthenborg. Fyrst eftir að þangað kom voru fílarnir frá Cirkus Arena, Djungla, Lara og Jenny hafðir saman í hólfi í stórri skemmu en Ramboline ein og sér í hólfi í sömu skemmunni. „Þeir gátu talað saman,“ sagði yfirmaður Knuthenborg Safaripark. Meðal starfsfólks dýragarðsins ríkti spenningur þegar opnað var á milli hólfanna en Djungla, Lara og Jenny tóku Ramboline opnum örmum, eins og fílasérfræðingur dýragarðsins komst að orði. Þann 1. júní var fílunum svo hleypt út á stóra svæðið, framtíðarheimilið, og ekki varð annað séð en þeim litist vel á allt þar. Fóru strax að leita að einhverju ætilegu. Eins og áður var nefnt eru þeir allir um þrítugt en fílar verða iðulega að minnsta kosti 60 ára gamlir.

Í lokin má nefna að eftir að gengið hafði verið frá samningum við sirkusflokkana tvo og greiðslur inntar af hendi kom í ljós að Cirkus Arena og dótturfélög þess skulduðu danska ríkinu um það bil 20 milljónir danskra króna (400 milljónir íslenskar) í skatta og gjöld. Þetta vissu þingmenn ekki þegar samið var um greiðslurnar til sirkusflokkanna.   

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hólmfríður Árnadóttir menntunarfræðingur og Heiða Guðný Ásgeirsdóttir bóndi skipa 1. og 2. sæti á lista Vinstri grænna í Suðurkjördæmi.
Þjórsáin okkar allra
Kjarninn 25. júlí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir ríkisstjórnina ræða málin í þaula og hafa verið í meginatriðum samstíga um aðgerðir í faraldrinum hingað til.
Stjórnmálin falli ekki í þá freistni að gera sóttvarnir að „pólitísku bitbeini“
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra segir samstöðu í ríkisstjórn um þær hertu aðgerðir sem tóku gildi í dag. Hún segist vilja forðast að sóttvarnir verði að pólitísku bitbeini fyrir kosningar og telur að það muni reyna á stjórnmálin á næstu vikum.
Kjarninn 25. júlí 2021
Steypiregnið ógurlega
Steypiregn er klárlega orðið tíðara og umfangsmeira en áður var. Öll rök hníga að tengingu við hlýnun lofthjúps jarðar. Í tilviki flóðanna í Þýskalandi og víðar hefur landmótun, aukið þéttbýli og minni skilningur samfélaga á eðli vatnsfalla áhrif.
Kjarninn 25. júlí 2021
Ísraelsk stjórnvöld sömdu við lyfjafyrirtækið Pfizer um bóluefni og rannsóknir samhliða bólusetningum.
Alvarlega veikum fjölgar í Ísrael
Það er gjá á milli fjölda smita og fjölda alvarlegra veikra í Ísrael nú miðað við fyrstu bylgju faraldursins. Engu að síður hafa sérfræðingar áhyggjur af þróuninni. Um 60 prósent þjóðarinnar er bólusett.
Kjarninn 25. júlí 2021
Danska smurbrauðið nýtur nú aukinna vinsælda meðal matgæðinga í heimalandinu.
Endurkoma smurbrauðsins
Flestir Íslendingar kannast við danska smurbrauðið, smørrebrød. Eftir að alls kyns skyndibitar komu til sögunnar döluðu vinsældirnar en nú nýtur smurbrauðið sívaxandi vinsælda. Nýir staðir skjóta upp kollinum og þeir gömlu upplifa sannkallaða endurreisn.
Kjarninn 25. júlí 2021
Fjallahjólabrautin við Austurkór var eitt verkefna sem valið var til framkvæmda af íbúum í íbúðalýðræðisverkefninu Okkar Kópavogur í fyrra.
Kópavogsbær skoðar flötu fjallahjólabrautina betur eftir holskeflu athugasemda
Kópavogsbær hefur boðað að fjallahjólabraut við Austurkór í Kópavogi verði tekin til nánari skoðunar, eftir fjölda athugasemda frá svekktum íbúum þess efnis að brautin gagnist lítið við fjallahjólreiðar.
Kjarninn 24. júlí 2021
Með stafrænum kórónuveirupassa fæst QR kóði sem sýna þarf á hinum ýmsu stöðum.
Munu þurfa að framvísa kórónuveirupassa til að fara út að borða
Evrópska bólusetningarvottorðið hefur verið notað vegna ferðalaga innan álfunnar síðan í upphafi mánaðar. Í Danmörku hefur fólk þurft að sýna sambærilegt vottorð til að sækja samkomustaði og svipað er nú uppi á teningnum á Ítalíu og í Frakklandi.
Kjarninn 24. júlí 2021
Eldgosið í Geldingadölum hefur verið mikið sjónarspil. Nú virðist það í rénun.
Ráðherra veitir nafni nýja hraunsins formlega blessun sína
Eins og lög gera ráð fyrir hefur Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra staðfest nafngift nýja hraunsins í landi Grindavíkurbæjar. Fagradalshraun mun það heita um ókomna framtíð.
Kjarninn 24. júlí 2021
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar