Vilja sértækar aðgerðir á vinnumarkaði

Sjö greinarhöfundar í Vísbendingu hafa kallað eftir sértækum aðgerðum til þess að bregðast við atvinnuleysi sem hefur náð sögulegum hæðum vegna efnahagsáhrifa kórónuveirunnar.

Sérfræðingarnir hafa ýmsar hugmyndir til að berjast gegn nýlegri aukningu atvinnuleysis.
Sérfræðingarnir hafa ýmsar hugmyndir til að berjast gegn nýlegri aukningu atvinnuleysis.
Auglýsing

Atvinnu­leysi er sam­fé­lags­legt mein og ríkið ætti að bregð­ast við aukn­ingu þess í yfir­stand­andi kreppu með sér­tækum aðgerð­um. Þetta er sam­eig­in­legt álit sjö sér­fræð­inga sem skrifað hafa í viku­rit­inu Vís­bend­ingu frá því að kór­ónu­veiru­far­ald­ur­inn náði hingað til lands í mars síð­ast­liðn­um. 

Ýmsir mögu­leikar hafa verið nefnd­ir, þar á meðal hefur því verið velt upp hvort ríkið eigi að tryggja lág­marks­fram­boð af lausum störfum eða hvort Seðla­bank­inn eigi að taka til­lit til atvinnu­leysis í vaxta­á­kvörðun sinni. Hins vegar eru grein­ar­höf­undar ósam­mála um það hvort hækka eigi bætur í grunn­kerfi atvinnu­leys­is­bóta.

Sam­fé­lags­mein

Guðrún Johnsen, hagfræðingur.Í byrjun apríl skrif­aði Guð­rún Johnsen, doktor í hag­fræði og efna­hags­ráð­gjafi VR, um áhrif krepp­unnar sem þá var yfir­vof­andi á vinnu­mark­aðn­um. Hún beindi sér­stak­lega sjónum sínum að félags­legum afleið­ingum atvinnu­leys­is, sem birt­ast í auk­inni tíðni þung­lyndis og alvar­legs kvíða, sem og hærri dán­ar­tíðni. Þessi nei­kvæðu áhrif dreifast svo einnig til fjöl­skyldu­með­lima þeirra sem misst hafa vinn­una, til dæmis eru börn atvinnu­lausra ólík­legri til að mennta sig.

Auglýsing

Daði Már Krist­ó­fers­son hag­fræði­pró­fessor við HÍ minnt­ist einnig á félags­legar afleið­ingar atvinnu­leysis í grein sinni sem birt­ist í Vís­bend­ingu í síð­asta mán­uði. Þar segir Daði atvinnu­leysi vera sam­fé­lags­mein og bætti við að nei­kvæð áhrif þess væru vel þekkt og rann­sök­uð. 

Lang­vinn áhrif fyrir laun­þega, skemmri fyrir vinnu­veit­endur

Sam­kvæmt Guð­rúnu eru áhrif kreppu á laun­þega sem missa vinn­una mun lang­líf­ari en efna­hags­leg áhrif hennar á vinnu­veit­end­ur. Á meðan atvinnu­rek­endur geta rétt úr kútnum til­tölu­lega fljótt eftir að kreppan ríður yfir má gæta nei­kvæðra tekju­á­hrifa meðal þeirra sem misst hafa vinn­una árum eða jafn­vel ára­tugum sam­an.

Katrín Ólafsdóttir, hagfræðilektor við HR.Katrín Ólafs­dótt­ir, hag­fræði­lektor við HR og með­limur pen­inga­stefnu­nefndar Seðla­bank­ans, benti líka á að það gæti teki langan tíma fyrir atvinnu­leysið sjálft að lækka á nýjan leik í grein sem hún skrif­aði í maí síð­ast­liðn­um. Sam­kvæmt henni munu mörg starf­anna sem tap­ast hafa í þess­ari kreppu ekki koma aftur í sömu mynd og því muni ný störf ekki finn­ast strax.

Sér­tækar aðgerðir nauð­syn­legar

Að mati Guð­rúnar er mik­il­vægt að hið opin­bera ein­beiti sér að sér­tækum aðgerðum sem bein­ast að þeim sem á mestri hjálp þurfa að halda í stað almennra aðgerða. Mik­il­vægt sé að halda sam­bandi vinnu­veit­enda og laun­þega, auk þess sem atvinnu­leys­is­bætur ættu að verða hækk­að­ar.

Anna Hrefna Ingimundardóttir, forstöðumaður efnahagssviðs SA.Anna Hrefna Ingi­mund­ar­dóttir for­maður efna­hags­sviðs SA tók undir með Guð­rúnu í að ráð­ast ætti í sér­tækar aðgerðir á vinnu­mark­aði til að við­halda sam­bandi vinnu­veit­enda og laun­þega í grein sem hún skrif­aði í Vís­bend­ingu í ágúst. Hins vegar er hún ósam­mála um hækkun atvinnu­leys­is­bóta, sem hún telur geta leitt til auk­ins kostn­aðar fyrir rík­is­sjóð, verð­bólgu og auknu atvinnu­leysi. 

Daði Már Krist­ó­fers­son hag­fræði­pró­fessor við HÍ og vara­for­maður Við­reisnar kom þó hækkun bóta til varnar og benti á að fjöldi rann­sókna sýndu fram á að meintu nei­kvæðu áhrifin sem gætu fylgt henni eru minni á sam­drátt­ar­tím­um. 

Hann var hins vegar sama sinnis og Guð­rún og Anna Hrefna um að beita eigi tíma­bundnum sér­tækum aðgerðum til að sporna gegn áhrifum yfir­stand­andi kreppu. 



Fram­lengja tekju­teng­ingu

Daði Már Kristófersson hagfræðiprófessor við HÍ.

Sumar af til­lögum höf­und­anna hafa nú þegar verið fram­kvæmdar af rík­is­stjórn­inni. Í grein eftir Guð­rúnu sem birt­ist í Vís­bend­ingu um miðjan júní mældi hún með því að tíma­bil hluta­bóta­leið­ar­innar og tekju­tengdra atvinnu­leys­is­bóta yrði fram­lengt til að koma í veg fyrir greiðslu­vanda íslenskra heim­ila. Anna Hrefna og Daði Már tóku í sama streng og sögðu þau bæði sterk rök hníga að því að fram­lengja hluta­bóta­leið­ina, sem kemur í veg fyrir enn frek­ari upp­sagn­ir.

Ásmundur Einar Daða­son félags­mála­ráð­herra lagði svo fram til­lögur um fram­leng­ingu hluta­bóta­leið­ar­innar og tekju­teng­ingu atvinnu­leys­is­bóta fyrir rík­is­stjórn­ina, sem sam­þykktu þær í lok ágúst­mán­að­ar. 

Hlut­verk seðla­banka

Ásgeir Brynjar Torfason, doktor í fjármálum.Ásgeir Brynjar Torfa­son doktor í fjár­málum velti því upp hvort seðla­bankar ættu að líta í meiri mæli til atvinnustigs heldur en verð­stöð­ug­leika þegar vaxta­stig er ákvarðað í grein sem hann skrif­aði í Vís­bend­ingu í maí. Því til stuðn­ings nefndi hann að atvinnu­leysi geti verið dýr­keypt­ara og verra fyrir sam­fé­lagið heldur en lít­ils háttar sveiflu í verð­lag­i. 

Auk þess sagði hann að meiri líkur væru á verð­hjöðnun til skamms tíma heldur en verð­bólgu vegna verð­þró­unar í nágranna­ríkjum okk­ar. Ásgeir benti líka á að teng­ingin milli launa­hækk­ana inn­an­lands og verð­bólgu væru óljós, svo mögu­legt væri að laun gætu hækkað án þess að verð­stöð­ug­leika væri ógn­að.

Atvinnu­fram­boðs­trygg­ing

Ólafur Margeirsson, doktor í hagfræði.Önnur til­laga kom frá Ólafi Mar­geirs­syni doktor í hag­fræði, sem færði rök fyrir því að ríkið ætti mögu­lega að veita svo­kall­aða atvinnu­fram­boðs­trygg­ingu. Sam­kvæmt honum fæli slík trygg­ing í sér að hið opin­bera tryggi nægt fram­boð af atvinnu­mögu­leikum hverju sinni. Hana mætti bera saman við almenna heil­brigð­is­trygg­ingu, sem tryggi lág­marks­fram­boð af heil­brigð­is­þjón­ustu, eða mennta­kerf­ið, sem tryggi lág­marks­fram­boð af mennt­un. 

Með slíkri trygg­ingu yrði séð til þess að verð­mæta­sköpun ætti sér stað þótt eft­ir­spurn eftir vinnu væri lítil meðal einka­fyr­ir­tækja. Í stað þess að atvinnu­lausir eyði tím­anum sínum í atvinnu­leit eða hverfi af vinnu­mark­aði gætu þeir eflt hæfni sína og lagt eitt­hvað af mörkum til sam­fé­lags­ins með því að mæta í vinn­u. 

Að mati Ólafs gæti þetta komið í veg fyrir félags­legu vanda­málin sem fylgja atvinnu­leys­inu, auk þess sem komið yrði í veg fyrir und­ir­boð á vinnu­mark­aði og mis­notkun á starfs­fólki, sem á sér gjarnan stað þegar lítið er um örugg störf.

Ekki reist í sömu mynd

Gylfi Zoega, hagfræðiprófessor við HÍ.Til við­bótar við skamm­tíma­að­gerðir til að sporna við auknu atvinnu­leysi kall­aði Gylfi Zoega hag­fræði­pró­fessor við HÍ og með­limur pen­inga­stefnu­nefndar Seðla­bank­ans eftir því að skapa þurfi umhverfi sem býr til vel launuð störf hér á landi í grein sem birt­ist í Vís­bend­ingu í maí. 

Sam­kvæmt Gylfa glímdi ferða­þjón­ust­an, sem lent hefur verst allra atvinnu­greina í krepp­unni, við of háan kostnað starfs­manna hennar á Íslandi áður ein veiran barst hing­að. Kreppan hafi svo afhjúpað veik­leika þess að vera með lág­launa­grein eins og ferða­þjón­ust­una í hálauna­land­i. 

„Eftir mis­heppn­aða einka­væð­ingu banka og mik­inn vöxt ferða­þjón­ustu er nú lag að skipu­leggja fram í tím­ann hvaða greinum eigi að hlúa að til þess að skapa vel launuð störf í fram­tíð­inni. End­ur­reisn ferða­þjón­ustu í sömu mynd og hún hafði fyrir daga far­sótt­ar­innar er varla æski­leg,“ skrif­aði Gylfi.



Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Daimler, framleiðandi Mercedes Benz-bílanna, hefur fundið fyrir mikilli eftirspurnaraukningu frá Kína
Framleiðslugreinar ná sér aftur á strik
Minni framleiðslutakmarkanir og meiri einkaneysla í Kína virðist hafa leitt til þess að framleiðslufyrirtæki í Evrópu eru á svipuðu róli og í fyrra. Einnig má sjá viðspyrnu á Íslandi, ef horft er á vöruútflutning iðnaðarvara.
Kjarninn 22. október 2020
Sara Stef. Hildardóttir
Covid, opinn aðgangur og ekki-hringrásarhagkerfi
Kjarninn 22. október 2020
Ólga er innan bæjarstjórnarinnar í Hafnarfirði vegna málsins.
Vilja að Hafnfirðingar fái að segja hug sinn um fyrirhugaða sölu á HS Veitum
Meirihlutinn í bæjarstjórn Hafnarfjarðar áformar sölu á 15,42 prósenta hlut í HS Veitum til HSV eignarhaldsfélags á um það bil 3,5 milljarða króna. Samtök í bænum eru tilbúin að reyna aftur að knýja fram íbúakosningu um málið.
Kjarninn 22. október 2020
Guðmundur Ingi Guðbrandsson, umhverfis- og auðlindaráðherra.
Kolefnisgjaldið þyrfti að vera mun hærra til þess að bíta betur
Umhverfis- og auðlindaráðherra og þingmaður Miðflokksins tókust á um kolefnisgjöld á þingi í dag.
Kjarninn 22. október 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Kúrfan áfram á niðurleið en „sigurinn er hvergi nærri í höfn“
„Allar tölur benda til þess að við séum raunverulega að sjá fækkun á tilfellum eins og staðan er núna,“ segir Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir. Mögulega er hægt að hefja afléttingu aðgerða eftir 1-2 vikur.
Kjarninn 22. október 2020
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra.
Áslaug Arna: „Haturstákn og sjónarmið verða ekki liðin innan lögreglunnar“
Dómsmálaráðherra segir „alveg skýrt“ að haturstákn og sjónarmið verði ekki liðin innan lögreglunnar, hvorki nú né framvegis.
Kjarninn 22. október 2020
Ellefu sóttu um stöðu framkvæmdastjóra á skrifstofu bankastjóra Seðlabankans
Seðlabankinn auglýsti nýverið lausar til umsóknar tvær nýjar stöður við bankann. Alls sóttu 22 um stöðurnar.
Kjarninn 22. október 2020
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 24. þáttur: Murasaki Shikibu
Kjarninn 22. október 2020
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar