Afdrifarík ákvörðun Rússa sem ætti ekki að koma neinum á óvart

putin.jpg
Auglýsing

Rússar hafa bætt Íslend­ingum á lista yfir þau lönd sem Rússum er nú óheim­ilt að flytja inn mat­væli frá. Kjarn­inn greindi frá því í morgun, fyrstur íslenskra fjöl­miðla, að Dmitri Med­vedev, for­sæt­is­ráð­herra Rúss­lands, hefði stað­fest að fimm ríkjum hefði verið bætt á slíkan lista. Löndin fimm eru Alban­ía, Svart­fjalla­land, Liechten­stein, Úkra­ína og auð­vitað Ísland.

Fyrir voru á list­anum öll aðild­ar­ríki Evr­ópu­sam­bands­ins, Banda­rík­in, Kana­da, Nor­egur og Ástr­al­ía. Ástæðan fyrir veru allra þess­arra ríkju á bann­list­anum er ein­föld: það standa að eða styðja við­skipta­þving­anir á hendur Rúss­landi vegna inn­limunar þeirra á Krím­skaga.

Ákvörðun Rússa er mikið áfall fyrir íslensk sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki, og íslenskt efna­hags­líf. Hún mun að öllum lík­indum skerða útflutn­ings­tekjur lands­ins, að minnsta kosti til skamms tíma. Ákvörð­unin átti samt ekki að koma mikið á óvart.

Auglýsing

Legið í loft­inu



Í raun hafði ákvörðun Rússa legið í loft­inu í lengri tíma, þótt form­leg ákvörðun hafi ekki verið tekin fyrr en í morg­un. Það vakti mikla athygli í fyrra þegar listi Rússa var settur sam­an, fyrir tæpu ári síð­an, að það var nokkuð til­vilj­un­ar­kennt hvaða ríki lentu á hon­um. Þannig lentu Norð­menn á honum en ekki Íslend­ingar þrátt fyrir að bæði ríkin hefðu staðið með þeim við­skipta­þving­unum sem lagðar voru á Rússa í júní 2014.

Nokkrum mán­uðum síð­ar, nánar til­tekið 15. októ­ber 2014, birti Evr­ópu­ráðið síðan form­lega til­kynn­ingu um að Ísland, Makedón­ía, Svart­fjalla­land, Alban­ía, Liechten­stein, Nor­eg­ur, auk Úkra­ínu og Georg­íu, ætl­uðu að styðja þær við­skipta­þving­anir sem Evr­ópu­sam­band­ið, Banda­ríkin og Kanada höfðu lagt á Rússa. Frá því að þessi til­kynn­ing birt­ist hefur verið órói innan íslensku stjórn­sýsl­unn­ar, og ekki síður hjá sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækj­um, vegna þess mögu­leika að Rússar myndu bæta Íslandi á lista yfir þau lönd sem mega ekki flytja mat­væli til Rúss­lands. Sá listi er við­bragð við við­skipta­þving­unum vest­ur­veld­anna gagn­vart Rúss­landi.

Það þurfti ekki að bíða lengi eftir stað­fest­ingu á að sá óró­leiki sem var til staðar hér­lendis átti fullan rétt á sér.

Mik­ill órói í fyrra­haust



Þann 23. októ­ber 2014 greindi Kjarn­inn til að mynda frá því að hags­muna­að­ilar í sjáv­ar­út­vegi hefðu verið boð­aðir á fund í utan­rík­is­ráðu­neyt­inu vegna stöð­unnar sem komin var upp milli Íslands og Rúss­lands. Þeim höfðu þá borist upp­lýs­ing­ar, í gegnum við­skipta­vini sína í Rúss­landi, að rúss­nesk stjórn­völd hefðu hug á að loka á við­skipti við Ísland. Adolf Guð­munds­son, þáver­andi for­maður LÍÚ, sagði þá í sam­tali við Kjarn­ann að hann hefði heyrt af áhyggjum sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækja af því að Rússar væru að loka á við­skipti við Ísland og útvíkka inn­flutn­ings­bann­ið.

Ekk­ert varð hins vegar af bann­inu þá. Ástæður þess hafa ekki verið útskýrðar opin­ber­lega.

Gunnar Bragi Sveinsson utanríkisráðherra hefur lýst yfir miklum vonbrigðum með ákvörðun Rússa. MYND:EPA. Gunnar Bragi Sveins­son utan­rík­is­ráð­herra hefur lýst yfir miklum von­brigðum með ákvörðun Rússa. MYND:EPA.

Med­vedev boðar við­bót á list­ann



Í lok júli voru við­skipta­þving­an­irnar gagn­vart Rúss­landi fram­lengdar um ár. Skömmu eftir að sú ákvörðun lá fyrir birti Evr­ópu­ráðið nýjan lista yfir þau ríki sem studdu aðgerð­irn­ar, og þar á meðal voru Íslend­ing­ar.

Rússar brugð­ust skjótt við og Dmi­tri Peskov, fjöl­miðla­full­trúi Vla­dimirs Pút­in, for­seta Rúss­lands, sagði að til greina kæmi að Rúss­land myndi fjölga lönd­unum á sínum bann­lista.

Med­vedev, for­sæt­is­ráð­herra Rúss­lands, til­kynnti svo í síð­ustu viku að hann ætl­aði sjálfur stýra rann­sókn á því hvort Rúss­land ætti að útvíkka bannið þannig að það myndi ná til fleiri landa.

Síðan þá hefur verið mik­ill órói hér­lend­is. Gunnar Bragi Sveins­son utan­rík­is­ráð­herra sagði við Morg­un­blaðið að ráðu­neyti hans og rík­is­stjórnin hefðu haft áhyggjur af því „allan tím­ann“ að lenda á við­skipta­bann­lista Rússa. Jón Garðar Helga­son, for­mað­ur­ ­Sam­taka fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi, sagði á sama stað að við­skipta­bann gæti sett mikla hags­muni Íslands í upp­nám. Kol­beinn Árna­son, fram­kvæmda­stjóri sam­tak­anna, kvart­aði yfir skort á sam­ráði við hags­muna­að­ila.

Dmitri Medvedev, forsætisráðherra Rússlands, stýrði rannsókn á því hvaða lönd ættu að fara á listann. Dmitri Med­vedev, for­sæt­is­ráð­herra Rúss­lands, stýrði rann­sókn á því hvaða lönd ættu að fara á list­ann.

Margir ósáttir



Margir stigu fram og viljað að íslensk stjórn­völd breyti afstöðu sinni gagn­vart við­skipta­þving­unum sem Rússar eru beitt­ir. Á meðal þeirra var Gunn­þór Ingva­son, fram­kvæmda­stjóri Síld­ar­vinnsl­unnar í Nes­kaups­stað, sem sagði þátt­töku Íslands í aðgerð­unum vera van­hugs­aða. Með þátt­töku eru gríð­ar­legir hags­munir þjóð­ar­bús­ins lagðir að veði. Ásmundur Frið­riks­son, þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, steig fram og sagði að Íslend­ingar ættu að hætta að styðja þving­an­irn­ar. Jón Bjarna­son, fyrrum sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra, tók opin­ber­lega í sama streng.

Þverpóli­tísk sam­staða var hins vegar um það í utan­rík­is­mála­nefnd að standa áfram með sögu­legum banda­mönnum Íslands og styðja aðgerð­irnar gegn Rúss­um. Fram­ferði þeirra gegn Úkra­ínu væri ólíð­andi og gegn því yrði að standa.

Gríð­ar­lega miklir hags­munir undir



Það var ekki að ástæðu­lausu að allt nötr­aði og skalf út af hinu yfir­vof­andi banni. Íslend­ingar stunda gríð­ar­lega mikil við­skipti við Rússa og mikið af þeim auknu útflutn­ings­tekjum sem við höfum fengið eftir hrun, og hafa skipt lyk­il­máli í að rétta við íslenskt efna­hags­líf, eru til­komnar vegna sölu á mak­ríl til Rúss­lands.

Um fimm pró­sent útflutn­ings­verð­mæta Íslands á síð­asta ári komu til vegna útflutn­ings­ til Rúss­lands. Á árinu 2014 voru aðeins fimm lönd sem keyptu meira af útflutn­ings­af­urðum Íslands, en alls nam verð­mæti útflutn­ings til Rúss­lands um 29 millj­örðum króna á síð­asta ári af sam­tals um 590 millj­arða króna útflutn­ings­verð­mæt­um. Í minn­is­blaði sem Sam­tök fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi lögðu fram á fundi með utan­rík­is­mála­nefnd Alþingis á mánu­dag kom fram að áætlað útflutn­ings­verð­mæti sjáv­ar­af­urða til Rúss­lands í ár nemi 37 millj­örðum króna, eða um átta millj­örðum króna til við­bótar við það sem þau skil­uðu í fyrra. Uppi­staðan í þessum tekjum er sala á mak­ríl, en um helm­ingur þess mak­ríls sem veiðst hefur við Íslands­strendur und­an­farin ár hefur farið á Rúss­lands­mark­að.

Sam­kvæmt nýbirtum bráða­birgða­nið­ur­stöðum Haf­rann­sókn­ar­stofn­unar er heild­ar­magn mak­ríls meira en nokkru sinni fyrr á Íslands­mið­um, eða frá því að athug­anir hófust árið 2009.

Lok­ast hefur fyrir aðra mark­aði



Mik­il­vægi Rúss­lands­markað fyrir íslenskan fisk­út­flutn­ing, sér­stak­lega á mak­ríl, hefur auk­ist mikið á und­an­förnum árum. Ástæðan er meðal ann­ars sú að Ísland getur ekki selt mak­ríl inn á innri markað Evr­ópu­sam­bands­ins án þess að greiða tolla. Ástæðan er sú að fyrir rúmu ári gerðu Norð­menn, Fær­eyjar og Evr­ópu­sam­bandið sam­komu­lag um mak­ríl­veiðar í Atl­ants­hafi án aðkomu og vit­undar Íslands.

Auk þess hefur lok­ast fyrir sölu á mak­ríl til Nígeríu eftir að yfir­völd þar kynntu nýverið um bann á inn­flutn­ingi á fiski og fjöl­mörgum fleiri vöru­flokk­um. Í fyrra fluttu íslensk fyr­ir­tæki yfir 20 þús­und tonn af mak­ríl til Nígeríu og landið voru stærstu kaup­endur af afurð­inni, utan Rússa. Ástæðan fyrir þessum aðgerðum Níger­íu­manna eru meðal ann­ars höft á gjald­eyr­is­við­skipti og útgáfa handa­hófs­kenndra inn­flutn­ings­kvóta til að efla inn­lenda fram­leiðslu. Ofan á allt saman er Úkra­ínu­mark­að­ur, sem hefur lengi verið mik­il­vægur mark­aður fyrir íslenskan upp­sjáv­ar­fisk, verið sem lamaður vegna þeirra átaka sem átt hafa sér stað í land­inu.

Þess ber þó að geta að öll þessi lönd eru fjarri því að vera mik­il­væg­ustu við­skipta­lönd Íslend­inga. Alls fer á bil­inu 75 til 80 pró­sent af útflutn­ingi Íslend­inga inn á Evr­ópska efna­hags­svæð­ið. Þá kemur 63 pró­sent af öllum inn­flutn­ingi til lands­ins þaðan og um tíu pró­sent frá Banda­ríkj­un­um. Í þeim skiln­ingi eru íslensk stjórn­völd því að veðja á réttan hest með því að standa sam­hliða sögu­legum sam­herjum lands­ins í aðgerðum þeirra gegn Rúss­um. Lang­mestu við­skipta­hags­munir Íslend­inga eru hjá þeirri blokk.

Íslandi bætt á list­ann



Í gær virt­ist ein­boðið að Rússar myndu bæta löndum við á bann­list­ann sinn. Eina óvissan var hversu mörg þau yrðu. Íslensk stjórn­völd og hags­muna­að­ilar von­uðu fram á síð­ustu stundu að Ísland yrði þar und­an­skilið og miklar skeyta­send­ingar áttu sér aug­ljós­lega stað milli íslenskra og rúss­neskra stjórn­valda til að reyna að tryggja að svo yrði.

En allt kom fyrir ekki. Í morgun var birtur listi yfir þau fimm lönd sem bætt yrði á bann­list­ann. Þau voru Ísland, Alban­ía, Svart­fjalla­land, Liechten­stein og Úkra­ína.

Hvað þýðir þetta?



Eftir því sem liðið hefur á dag­inn hefur komið skýrar í ljós hvað vera Íslands á list­anum þýð­ir. Í til­kynn­ingu frá utan­rík­is­ráðu­neyt­inu kom fram að bannið feli í sér að íslenskum fyr­ir­tækjum verður ekki lengur unnt að mark­aðs­setja sjáv­ar­af­urðir í Rúss­landi auk þess sem bannið tekur til land­bún­að­ar­vara að frá­töldu lamba­kjöti, ærkjöti, hrossa­kjöti og nið­ur­soðnu fisk­meti í dósum. Sam­kvæmt upp­lýs­ingum utan­rík­is­ráðu­neyt­is­ins liggur fyrir að íslenskar vörur verði ekki toll­af­greiddar og hætta sé á að vörum verði fargað á landa­mær­un­um.

Sigurður Ingi Jóhannsson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hitti sendiherra Rússlands á Íslandi í dag til að ræða þá stöðu sem er uppi. Sig­urður Ingi Jóhanns­son, sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra, hitti sendi­herra Rúss­lands á Íslandi í dag til að ræða þá stöðu sem er upp­i­.

Sig­urður Ingi Jóhanns­son, sjáv­ar­út­vegs- og lands­bún­að­ar­ráð­herra, ræddi við sendi­herra Rúss­lands á Íslandi, Anton V. Vasili­ev, á óform­legum fundi í dag. Þar sagði sendi­herr­ann að ákvörð­unin frá því í morgun beind­ist ekki sér­stak­lega gegn Íslandi, heldur væru Rússar að svara í sömu mynt fyrir þær aðgerðir sem beitt hefði verið gegn þeim. Aðgerðir sem Rússar telji ólög­leg­ar. Sendi­herr­ann sagð­ist ekki hafa upp­lýs­ingar um hversu víð­tækt inn­flutn­ings­bannið væri, en það væri tíma­bundið og nauð­syn­legt að vinna að sam­eig­in­legri lausn.

Við­brögðin eftir bók­inni



Við­brögð við ákvörð­un­inni í dag hafa verið eftir bók­inni. Gunnar Bragi sendi frá sér til­kynn­ingu þar sem hann sagði ákvörðun Rússa vera gríð­ar­leg von­brigði. „Við höfum leitað allra leita til að útskýra afstöðu okkar fyrir rúss­neskum stjórn­völdum og þá hags­muni sem undir eru.“

HB Grandi, eina sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækið sem skráð er á mark­að. Sendi frá sér til­kynn­ingu til Kaup­hallar til að greina frá áhrifum banns­ins á starf­semi sína. Þar sagði að í fyrra hafi sautján pró­sent tekna HB Granda frá við­skiptum við rúss­neska aðila. Gróf­lega áætlað mun inn­flutn­ings­bann Rúss­lands á mat­vöru frá Íslandi lækka tekjur félags­ins um um það bil tíu til fimmtán millj­ónir evra á árs­grund­velli. Félagið á nú um 6 millj­ónir evra í útistand­andi kröfum í Rúss­landi. Tekið var fram að erfitt sé að meta fjár­hags­leg áhrif banns­ins á HB Granda. Tíu til fimmtán millj­ónir evra eru jafn­virði um 1.470 til 2.200 millj­óna króna. Hluta­bréf í HB Granda lækk­uðu um 2,64 pró­sent í dag í 607 millj­óna króna við­skipt­um.

Þá greindi vef­ur­inn Und­erc­ur­rent News, sem sér­hæfir sig í fréttum af sjáv­ar­út­veg­i,frá því að  þremur send­ingum með vörum frá Íslandi á leið til Rúss­lands hafi í dag verið snúið við.

Önnur áhrif banns­ins munu síðan koma fram á næstu dög­um.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Charles Michel, formaður leiðtogaráðs ESB, á blaðamannafundi síðasta föstudag.
Erfiðar viðræður um björgunarpakka ESB framundan
Aðildarríki Evrópusambandsins munu reyna að sammælast um björgunarpakka vegna efnahagslegra afleiðinga COVID-19 faraldursins næsta föstudag. Búist er við erfiðum viðræðum þar sem mikill ágreiningur ríkir milli landa um stærð og eðli útgjaldanna.
Kjarninn 12. júlí 2020
Stíflurnar loka fyrir flæði sjávar úr Adríahafi inn í Feneyjalónið.
Feneyingar prófa flóðavarnir sem beðið hefur verið eftir
Framkvæmdir við flóðavarnakerfi Feneyinga hafa staðið yfir frá því 2003. Verkefnið er langt á eftir áætlun og kostnaður við það hefur margfaldast.
Kjarninn 12. júlí 2020
Meiri áhugi virðist vera á íbúðum utan höfuðborgarsvæðisins.
Fleiri kaupa utan Reykjavíkur
Talið er að vaxtalækkanir Seðlabankans hafi komið í veg fyrir mikla niðursveiflu á íbúðamarkaðnum, sem tekið hefur við sér að nokkru leyti á síðustu mánuðum. Fleiri kjósa þó að kaupa íbúð utan höfuðborgarsvæðisins heldur en innan þess.
Kjarninn 12. júlí 2020
Trump stígur í vænginn við Færeyinga
Bandaríkjamenn hafa mikinn áhuga á aukinni samvinnu við Færeyinga. Þótt í orði kveðnu snúist sá áhugi ekki um hernaðarsamvinnu dylst engum hvað að baki býr.
Kjarninn 12. júlí 2020
Fé á leið til slátrunar.
Bændum á Íslandi heimilt að aflífa dýr utan sláturhúsa með ýmsum aðferðum
Yrði sláturhús á Íslandi óstarfhæft vegna hópsmits yrði fyrsti kosturinn sá að senda dýr til slátrunar í annað sláturhús. Ef aflífa þarf dýr utan sláturhúsa mega bændur beita til þess ýmsum aðferðum, m.a. gösun, höfuðhöggi og pinnabyssu.
Kjarninn 12. júlí 2020
Þriðjungsfjölgun í Siðmennt á rúmu einu og hálfu ári
Af trúfélögum bætti Stofnun múslima á Íslandi við sig hlutfallslega flestum meðlimum á síðustu mánuðum. Meðlimum þjóðkirkjunnar heldur áfram að fækka en hlutfallslega var mesta fækkunin hjá Zúistum.
Kjarninn 11. júlí 2020
Aldís Hafsteinsdóttir, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga og bæjarstjóri Hveragerðis.
„Við þurfum fleiri ferðamenn“
Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga telur nauðsynlegt að fleiri ferðamenn komi til Íslands sem fyrst og vill breytingar á fyrirkomulagi skimana á Keflavíkurflugvelli.
Kjarninn 11. júlí 2020
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Frekju og yfirgangi Ísraels engin takmörk sett
Kjarninn 11. júlí 2020
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None