Mynd: Bára Huld Beck Katrín og Bjarni – Nýr stjórnarsáttmáli kynntur 28. nóvember 2021.
Mynd: Bára Huld Beck

Alls 22,5 prósenta hlutur í Íslandsbanka seldur með 2,25 milljarða króna afslætti

Bjarni Benediktsson er búinn að ákveða að ríkissjóður selji stóran hlut í Íslandsbanka fyrir 52,65 milljarða króna. Ríkið mun eiga 42,5 prósent hlut í bankanum og hefur selt bréf í honum fyrir 108 milljarða króna frá því í fyrrasumar. Fyrirkomulag sölunnar var knappt og stóð yfir í nokkra klukkutíma eftir að það var tilkynnt. En það var í samræmi við þá leið sem boðuð hafði verið frá því að söluferlið var sett formlega af stað á ný 11. febrúar.

Útboði á stórum hlut íslenska rík­is­ins í Íslands­banka lauk klukkan 21:30 í gær­kvöldi. Í til­kynn­ingu sem birt var í Kaup­höll Íslands um 40 mín­útum síðar kom fram að Banka­sýsla rík­is­ins myndi mæla með því að 22,5 pró­sent hlutur í bank­anum yrði seldur til þeirra sem buðu og að verðið í útboð­inu yrði 117 krónur á hlut. Það er 4,2 pró­sent undir dagsloka­gengi í gær og þýðir veittur yrði 2,25 millj­arða króna afsláttur á hlutum í bank­anum og 22,5 pró­sent hlut­ur­inn seldur á 52,65 millj­arða króna. 

Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, tók ákvörðun um að fara að til­lögu Banka­sýsl­unnar og klukkan 6:18 í morgun var til­kynnt að salan væri frá­geng­in. Í til­kynn­ingu til Kaup­hallar Íslands sagði að „veru­leg umfram eft­ir­spurn var í útboð­inu og bæði inn­lendir og erlendir hæfir fjár­festar sýndu útboð­inu mik­inn áhuga.“

Fyrir hefur legið að sitj­andi rík­is­stjórn ætl­aði sér að selja eft­ir­stand­andi 65 pró­sent hlut í Íslands­banka, að ferlið yrði í höndum Banka­sýslu rík­is­ins og að það yrði Bjarna að sam­þykkja sölur áður en þær eru fram­kvæmd­ar. Þann 20. jan­úar síð­ast­lið­inn sendi Banka­sýslan til­lögu og minn­is­blað um hvernig hefja ætti næstu skref í söl­unni á hlut rík­is­ins í bank­an­um. Þann 11. febr­úar birti Bjarni grein­ar­gerð á vef stjórn­ar­ráðs­ins þar sem kom fram að skyn­­sam­­leg­­ast væri að næsta skref í sölu Íslands­­­banka væri með útboði á hluta­bréfa­­mark­aði, þar sem hæfir fag­fjár­­­festar fengju mög­u­­leika á að kaupa hluti í bank­­anum á afslætti.

Umsagnir fjár­laga­nefndar og efna­hags- og við­skipta­nefndar Alþingis um fram­hald söl­unnar á Íslands­banka lágu svo fyrir fyrr í þessum mán­uði. Þar gagn­rýndu þing­menn Pírata, Sam­fylk­ing­ar­innar og Flokks fólks­ins áform um fyr­ir­hug­aða sölu en sú gagn­rýni var af ýmsum toga. Í efna­hags- og við­skipta­nefnd gagn­rýndi til að mynda full­trúi Sam­fylk­ing­ar­innar það að Bjarni fengi að selja Íslands­banka, í ljósi tengsla hans við fyr­ir­renn­ara bank­ans. Full­trúi Sam­fylk­ing­ar­innar í fjár­laga­nefnd kall­aði hins vegar meðal ann­ars eftir frek­ari stefnu­mót­un, lagði áherslu á í athuga­semdum sínum að fengnir yrðu ábyrgir erlendir lang­tíma­fjár­festar að borð­inu, að það yrði ekki end­ur­tekið að bank­inn yrði seldur á und­ir­verði og að gætt yrði að sam­keppn­is­sjón­ar­mið­um.

Eftir að athuga­semdir þing­nefnda lágu fyrir var til­­­kynnt um það síð­­­degis á föst­u­dag að Bjarni hefði ákveðið að hefja fram­hald sölu­­­­með­­­­­­­ferðar á hlutum í Íslands­­­­­­­banka í sam­ræmi við til­­­­lögu Banka­­­­sýslu rík­­­­is­ins frá 20. jan­úar síð­­­­ast­liðn­­­­­­­um. Ráð­herr­ann sendi Banka­­­­sýsl­unni bréf um ákvörð­un­ina þann dag.

Mælt með því að selja til „hæfra fjár­festa“

Banka­­sýslan hafði mælti með því í til­lögu sinni frá 20. jan­úar að bank­inn yrði fyrst seldur með svoköll­uðu til­­­boðs­­fyr­ir­komu­lagi í þessum sölu­fasa. Slíkt fyr­ir­komu­lag fæli í sér að sölu­ráð­gjafar könn­uðu áhuga svo­kall­aðra „hæfra fjár­­­festa“ til að athuga áhuga þeirra á að taka þátt í útboði. Ef slíkur áhugi væri til staðar myndi þeir fá mög­u­­leika á að kaupa hluta­bréf í bank­­anum á gengi sem væri nokkru undir mark­aðs­verði þeirra dag­inn fyrr. Í grein­ar­gerð Bjarna frá 11. febr­úar sagði að ástæða þess að „hæfir fjár­­­fest­ar“ myndu fá afslátt væri vegna þess að þeir kaupi stærri hlut í bank­­anum en aðr­ir, auk þess sem óvissa væri um nákvæma þróun hluta­bréfa­verðs­ins á vik­unum eftir útboð­ið.

Jón Gunnar Jónsson er forstjóri Bankasýslu ríkisins.
Mynd: Úr safni

En hvað eru „hæfir fjár­fest­ar“? Sam­­kvæmt lögum verða fjár­­­festar sem hyggj­­ast fara með virkan eign­­ar­hlut í banka að stand­­ast hæf­is­mat sem bygg­ist á ítar­­legri grein­ingu og gagna­öfl­un. Þeir þurfa að hafa gott orð­­spor og búa við sterka fjár­­hags­­stöðu, en auk þess ætti eign­­ar­haldið ekki að tor­velda eft­ir­liti eða leiða til pen­inga­þvættis eða ann­arrar ólög­­legrar starf­­semi.

Fyrir liggur að það eru að uppi­stöðu þrír hópar sem ættu að upp­fylla þessi skil­yrði. Í fyrsta lagi íslenskir líf­eyr­is­sjóð­ir, sem hafa verið að stækka við sig í Íslands­banka frá síð­asta sumri. Þeir eiga nú um sex pró­sentu­stigum meira en þá, eða rúm­lega 15 pró­sent hlut. Í öðru lagi erlendir lang­tíma­fjár­fest­ar, t.d.  á borð við aðra banka. Í þriðja lagi erlendir fjár­fest­ing­ar­sjóðir sem sér­hæfa sig í fjár­fest­ingum í fjár­mála­fyr­ir­tækj­um. Þeir geta verið bæði skamm­tíma- og lang­tíma­fjár­fest­ar. Þegar 35 pró­sent hlutur í Íslands­banka var seldur í fyrra­sumar á 55,3 millj­arða króna keyptu tveir erlendir sjóðir til að mynda sam­an­lagt 10,5 pró­sent hlut. Í byrjun árs 2022 hafði annar þeirra selt sig út og sam­eig­in­legur hlutur erlendu fjár­fest­anna minnkað um 30 pró­sent á örfáum mán­uð­um, niður í 7,4 pró­sent.

Íslandsbanki var skráður á markað í júní í fyrra eftir almennt útboð á 35 prósent hlut í honum.
Mynd: Nasdaq Iceland

Hlut­ur­inn sem íslenska ríkið seldi er nú um 30 millj­örðum króna meira virði en þegar það seldi hann í júní í fyrra. Sú virð­is­aukn­ing hefur lent hjá nýjum eig­endum hans.

Selt á nokkrum klukku­tímum

Næsta skref í sölu Íslands­banka hófst svo form­lega, nokkuð óvænt, ell­efu mín­útum eftir lokun mark­aða í gær þegar til­kynn­ing barst um að minnsta kosti 20 pró­sent hlutur í Íslands­banka yrði seldur fyrir opnun mark­aða dag­inn eft­ir. Citigroup, Fyr­ir­tækja­ráð­gjöf og Verð­bréfa­miðlun Íslands­banka og J.P. Morgan höfðu umsjón með við­skipt­unum og HSBC Continental Europe og Fossar mark­aðir höfðu aðkomu að við­skipt­unum sem sölu­ráð­gjaf­ar. Þá störf­uðu ACRO verð­bréf, Íslensk verð­bréf, og Lands­bank­inn sem sölu­að­ilar í útboð­inu.

Um þremur klukku­tímum síðar lá fyrir að þegar voru komin ásætt­an­leg til­boð í þann hlut og klukkan rúm­lega tíu í gær­kvöldi, sex klukku­tímum eftir að til­kynnt var um sölu­ferlið og 40 mín­útum eftir að frestur til að skila inn til­boðum rann út, birt­ist ný til­kynn­ing um að seldur yrði 22,5 pró­sent hlutur á 52,65 millj­arða króna, með 2,25 millj­arða króna afslætti, ef fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra sam­þykkti söl­una á mið­viku­dags­morg­un­. Til­kynn­ing um að búið væri að selja hlut­inn var svo birt í Kaup­höll Íslands klukkan 6:18 í morg­un.

Ekk­ert liggur enn fyrir um hverjir eru að kaupa þennan risa­stóra hlut í kerf­is­lega mik­il­vægum banka á Íslandi og senni­lega mun það ekki verði gert opin­bert fyrr en við­skiptin verða gerð upp. Það verður gert á mánu­dag, 28. mar­s. 

Eftir það mun blasa við nýr veru­leiki. Í fyrsta sinn frá banka­hruni verður meiri­hluti eignar í kerf­is­lega mik­il­vægu bönk­unum þremur (Lands­bank­an­um, Arion banka og Íslands­banka) í eigu einka­að­ila, ekki rík­is­ins eða þrota­búa fall­inna banka. Hlutur rík­is­ins í Íslands­banka fer niður í 42,5 pró­sent. Fyrir sam­tals 57,5 pró­sent hlut mun rík­is­sjóður fá alls tæp­lega 108 millj­arða króna. 

Mik­ill hagn­aður í fyrra og stefnt á tug­millj­arða útgreiðslur

Íslands­­­­­­­­­banki hagn­að­ist um 23,7 millj­­­­­arðar króna á árinu 2021. Arð­­­­­semi eigin fjár var 14,2 pró­­­­­sent og sem var vel yfir tíu pró­­­­­sent mark­miði bank­ans. Kostn­að­­­­­ar­hlut­­­­­fall bank­ans lækk­­­­­aði úr 54,3 pró­­­­­sent í 46,2 pró­­­­­sent milli ára.

Eigið fé Íslands­­­­­­­­­banka var 203,7 millj­­­­­arðar króna um síð­­­­­­­­­ustu ára­­­­­mót og eig­in­fjár­­­­­hlut­­­­­fall bank­ans 25,3 pró­­­­­sent. Útlán til við­­­­­skipta­vina Íslands­­­­­­­­­banka juk­ust um 7,9 pró­­­­­sent á síð­­­­­asta ári. Þá aukn­ingu má að mestu rekja til auk­inna umsvifa á hús­næð­is­­­­­mark­aði. Vaxta­munur bank­ans var 2,4 pró­­­­­sent. Hreinar vaxta­­­­­tekjur voru 34 millj­­­­­arðar króna og hækk­­­­­uðu um tvö pró­­­­­sent milli ára. Þókn­ana­­­­­tekjur hækk­­­­­uðu hins vegar um 22,1 pró­­­­­sent og voru sam­tals 12,9 millj­­­­­arðar króna.

Á grund­velli þess­­­­­arar afkomu var ákveðið að greiða hlut­höfum sínum 11,9 millj­­­­­arða króna í arð. Þar af fóru 65 pró­­­­­sent til stærsta ein­staka eig­and­ans, íslenska rík­­­­­is­ins, eða rúm­­­­­lega 7,7 millj­­­­­arðar króna. Þeir sem eiga 35 pró­­­­­sent hlut í bank­­­­­anum fengu svo sam­an­lagt tæpa 4,2 millj­­­­­arða króna í arð­greiðslu. Auk þess stefnir stjórn bank­ans að því að greiða út 40 millj­­­­­arða króna í umfram eigið fé á næstu 12-24 mán­uð­­­­­um. Sú veg­­­­­ferð hófst með því að aðal­­­­fundur bank­ans sam­­­­þykkti að hefja end­­­­­ur­­­­­kaup á bréfum fyrir 15 millj­­­­­arða króna á næstu mán­uð­­­­­um.

Almenn­ingur á móti sölu

​​Skoð­ana­kann­­anir hafa ítrekað sýnt að ekki sé meiri­hluta­vilji hjá almenn­ingi fyrir því að selja eign­­ar­hluti rík­­is­ins í bönk­­­um. Í hvít­­bók um fjár­­­mála­­kerfið sem birt var í lok árs 2018 var ein helsta nið­­­ur­­­staðan að traust þyrfti til svo fjár­­­mála­­kerfið myndi virka sem skyldi. Í könnun sem gerð var við gerð Hvít­­­bók­­­ar­innar kom fram að 61,2 pró­­­­sent lands­­­­manna væri jákvæður gagn­vart því að íslenska ríkið sé eig­andi við­­­­skipta­­­­banka. Ein­ungis 13,5 pró­­­­sent þeirra voru nei­­­­kvæðir gagn­vart því og 25,2 pró­­­­sent höfðu ekki sér­­­­staka skoðun á því.

Styrktu greinandi og upplýsinga rannsóknarblaðamennsku sem stendur með almenningi:

Vertu með
Styrktu sjálfstæðan íslenskan fjölmiðil með mánaðarlegu framlagi.

Í könnun sem Gallup gerði snemma á síð­­asta ári  fyrir ASÍ kom fram að kjós­­­endur eins flokks, Sjálf­­­stæð­is­­­flokks, væru fylgj­andi sölu Íslands­­­­­banka. Kjós­­­endur allra ann­­­arra flokka voru að meiri­hluta á móti henni. Um 56 pró­­­sent lands­­­manna voru á móti henni og 23 pró­­­sent þeirra fylgj­and­i. 

Í könnun sem Gallup gerði um traust til helstu stofn­ana sam­­fé­lags­ins og birt var í byrjun mán­aðar kom fram að banka­­kerfið nýtur næst minnst trausts af þeim sem spurt var um, en 23 pró­­sent lands­­manna sögð­ust bera traust til þess. Traustið dróst saman milli ára.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar