Bankarnir byrjaðir að lána fyrirtækjum á ný

Íslenskir bankar lánuðu fyrirtækjum landsins minna á öllu síðasta ári í ný útlán en þeir gerðu í janúar og febrúar 2021. Lán með ríkisábyrgð sem voru í aðalhlutverki í fyrstu efnahagspökkum ríkisstjórnarinnar hafa nánast ekkert verið nýtt.

Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Auglýsing

Ný útlán banka, umfram uppgreiðslur og umframgreiðslur, til atvinnufyrirtækja voru 3,2 milljarðar í janúar 2021 og sjö milljarðar í febrúar. Helmingur allra nýrra útlána í febrúar var til fyrirtækja sem stunda fiskveiðar. 

Því hafa bankar landsins lánað meira nettó til fyrirtækja á fyrstu tveimur mánuðum ársins í ár en þeir gerðu allt árið í fyrra, þegar ný útlán umfram upp- og umframgreiðslur, voru samtals 7,8 milljarðar króna. Til samanburðar var nettó heildarumfang nýrra útlána 105 milljarðar króna árið 2019 og tæplega 209 milljarðar króna árið 2018, þegar bankarnir lánuðu fyrirtækjum landsins 27 sinnum meira en í fyrra.

Þetta má lesa út úr nýbirtum hagtölum Seðlabanka Íslands um stöðu íslenska bankakerfisins. 

Raunar teygir þessi viðsnúningur í lánum til fyrirtækja sig aðeins aftar, en til desember 2020. Þá lánuðum bankarnir nettó sjö milljarða króna til atvinnufyrirtækja líka sem þýðir að hina ellefu mánuði ársins 2020 lánuðum þeir fyrirtækjunum 800 milljónir króna umfram það sem þau greiddu upp. Þetta er líka í fyrsta sinn síðan í lok árs 2019 sem bankakerfið lánað meira en greitt er upp til fyrirtækja landsins þrjá mánuði í röð.

Mik­ill sam­dráttur í fyrra

Mik­ill vöxtur var í útlánum inn­­­láns­­­stofn­ana lands­ins á uppgangstímum síð­­­­­ustu ára. Um er að ræða, að upp­­i­­­­stöðu, útlán sem Lands­­­bank­inn, Íslands­­­­­banki, Arion banki og Kvika banki veita. 

Árið 2013 voru ný veitt útlán til atvinn­u­­­fyr­ir­tækja 79,2 millj­­­arðar króna. Ári síðar voru þeir 30 pró­­­sent meiri og á árinu 2015 juk­ust þau um 52 pró­­­sent. Ári síðar var heild­­­ar­um­­­fang nýrra útlána komið í 196,5 millj­­­arða króna og hélst á því róli út árið 2018, þegar það topp­aði í 208,7 millj­­­örðum króna.

Síðan þá hefur verið umtals­verður sam­­­dráttur í nýjum útlán­­­um. Árið 2019 voru þau 104,8 millj­­­arðar króna og nán­­­ast helm­ing­uð­ust á milli ára. 

Í fyrra varð síðan orðið eðl­is­breyt­ing og bank­­­arnir grein­i­­­lega haldið að sér höndum í útlánum í þeirri heimskreppu sem nú gengur yfir. Vísbendingar eru um að þetta ástand sé að lagast.

Bankarnir áttu að leika lykilhlutverk í viðbrögðum

Ein helsta aðgerðin sem rík­is­stjórnin kynnti til leiks í mars var að veita fyr­ir­greiðslu til að auð­velda við­bót­ar­lán lána­stofn­ana til fyr­ir­tækja. Þetta átti að gera þannig að ríkið semdi við Seðla­banka Íslands um að færa lána­stofn­unum aukin úrræði til að veita við­bót­ar­fyr­ir­greiðslu til fyr­ir­tækja, í formi brú­ar­lána, sem orðið hefðu fyrir veru­legu tekju­tapi vegna yfir­stand­andi aðstæðna. Seðla­bank­inn myndi þannig veita ábyrgðir til lána­stofn­ana sem þær nýta til að veita við­bót­ar­lán upp að um 70 millj­arða króna. 

Auglýsing
Aðal­við­skipta­bankar fyr­ir­tækja áttu að veita þessa fyr­ir­greiðslu og aðgerðin var í heild metin á um 80 millj­arða króna að teknu til­liti til auk­innar útlána­getu banka vegna lækk­unar á banka­skatti, sem átti að aukast um tæp­lega 11 millj­arða króna. Ríkið reikn­aði sín áhrif af þessu á 35 millj­arða króna.

þetta úrræði hefur ekki verið nýtt sem neinu nemur. Alls hafa verið veitt sjö brúarlán fyrir samtals 2,6 milljarða króna. 

Svokölluð stuðn­­ings­lán, einnig kölluð sér­­­stök lán til lít­illa fyr­ir­tækja, voru kynnt í aðgerð­ar­pakka ríkisstjórnarinnar númer tvö, sem kynntur var til leiks í apríl 2020. Til að telj­­ast til slíkra fyr­ir­tækja þurfti að vera með tekjur undir 500 millj­­ónum króna á ári. Lán­in, sem njóta 100 pró­­sent rík­­is­á­­byrgð­­ar, standa ein­ungis fyr­ir­tækjum sem hafa orðið fyrir að minnsta kosti 40 pró­­sent tekju­­falli til boða, sem er sama skil­yrði og gildir fyrir hin svoköll­uðu brú­­ar­lán til stærri fyr­ir­tækja sem kynnt voru til leiks mán­uði áður.

Lánin til fyr­ir­tækj­anna átti að verða hægt að sækja um með ein­­földum hætti á Island.is en þau nema að hámarki sex millj­­ónir krónur á hvert fyr­ir­tæki. Heild­­ar­um­­fang lán­anna átti að geta orðið allt að 28 millj­­arðar króna í heild, að mati stjórn­­­valda. 

Enn sem komið er hafa 945 aðilar fengið alls 9,4 milljarða króna í stuðningslán. 

Svigrúm banka aukið mikið

Til að gera bankana í stakk búna til að takast á við þessi auknu útlán sem búist var við að þeir myndu ráðast í greip Seðla­­­banki Íslands til ýmissa aðgerða. Sveiflu­­­jöfn­un­­­ar­­­auki, við­­bót­­ar­­kröfur á eigið fé fjár­­­mála­­fyr­ir­tækja umfram lög­­bundnar eig­in­fjár­­­kröf­­ur, var afnumin sem losar veru­­­lega um það eigið fé sem bank­­­arnir þurfa að halda á og stýrivextir voru lækk­­­aðir úr 4,5 pró­­­sentum niður í 0,75 pró­­­sent, sem átti að skila miklu betri kjörum fyrir við­­­skipta­vini banka. 

Seðla­­­bank­inn sagði í Fjár­­­­­mála­­­stöð­ug­­­leika­­­riti sínu sem kom út í júní 2020 að vaxta­­­lækk­­­un­­­ar­­­ferlið hafi hins vegar „ekki skilað sér alveg eins vel á inn­­­láns- og útláns­vexti KMB [kerfislega mik­il­vægir bankar] og sér­­­stak­­­lega hafa vextir nýrra útlána til fyr­ir­tækja lítið lækk­­­að.“

Þess í stað hefur eigið fé safnast upp í bönkunum. Bankastjóri Arion banka hefur ítrekað sagt að það sé einfaldlega ekki eftirspurn eftir nýjum lánum og fyrir vikið er bankinn að tappa af þessu eigin fé í ár með því að greiða út alls 18 milljarða króna í arð og kaup á eigið bréfum af hluthöfum sínum. 

Meiri hætta á gjald­þrotum

Fjallað var áfram um þessa þróun í nýjasta Fjár­­­­­mála­­­stöð­ug­­­leika­­­riti Seðla­­­banka Íslands, sem kom út í lok sept­­em­ber­ síð­ast­lið­ins. Þar sagði að sam­­­dráttur í inn­­­­­lendum skuldum fyr­ir­tækja bendi til þess að aðgengi fyr­ir­tækja að fjár­­­­­magni sé hugs­an­­­lega tor­veld­­­ara en áður, fyrst og fremst vegna auk­innar áhættu sem end­­­ur­­­spegl­­­ast í hækk­­­andi vaxta­á­lagi fyr­ir­tækja­út­­­lána bank­anna. „Efna­hags­­­sam­­­drátt­­­ur­inn og aukin óvissa vegna far­­­sótt­­­ar­innar hefur einnig dregið veru­­­lega úr eft­ir­­­spurn eftir lánum þar sem sam­hliða dregur bæði úr áhætt­u­­­sækni fyr­ir­tækja og fram­­­boði á arð­­­bærum fjár­­­­­fest­ing­­­ar­tæki­­­fær­­­um.“

Seðla­­­bank­inn sagði þar að hann teldi að skuldir fyr­ir­tækja sem nýta sér lána­úr­ræði stjórn­­­­­valda og fjár­­­­­mála­­­fyr­ir­tækja myndi fara vax­andi. „Mörg fyr­ir­tæki hafa orðið fyrir miklum tekju­­­sam­drætti og munu fara skuld­­­sett­­­ari inn í þann efna­hags­bata sem vænta má þegar far­­­sóttin verður um garð geng­in. Áhætta fyr­ir­tækja vegna vaxta­breyt­inga og/eða tekju­­­falls eykst með auk­inni skuld­­­setn­ingu. Lágt vaxtastig styður þó við skuld­­­sett fyr­ir­tæki að öðru óbreyttu og eykur sjálf­­­bærni skuld­­­setn­ing­­­ar.“

Versn­andi útlána­­­gæði lána­­­stofn­ana end­­­ur­­­spegl­ist hins vegar í breyttu áhætt­u­mati og vax­andi virð­is­rýrnun á öðrum árs­fjórð­ungi. Enn sem komið er hafi aðeins lít­ill hluti útlána kerfislega mik­il­vægra banka til fyr­ir­tækja verið færður á stig 3 sam­­­kvæmt IFRS-9-­­­reikn­ings­skila­­­stað­l­in­um, en við­­­búið sé að það breyt­ist næstu mis­­s­eri enda hafi orðið tvö­­­­­földun á kröf­u­virði útlána á stigi 2 og virð­is­rýrnun þeirra fimm­fald­­­ast. „Hættan á enn frek­­­ari virð­is­rýrnun og fjölgun gjald­­­þrota fer vax­and­i.“

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, í forystusætinu á RÚV í gærkvöldi.
Það liggur ekki fyrir hvort Ísland geti gert tvíhliða samning til að tengja krónu við evru
Staðreyndavakt Kjarnans skoðar fullyrðingu Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um það sé mögulegt fyrir Ísland að gera samkomulag við Seðlabanka Evrópu um að tengja krónuna við evru.
Kjarninn 23. september 2021
Sigríður Ólafsdóttir
Draumastarf og búseta – hvernig fer það saman?
Kjarninn 23. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd: Í aðdraganda kosninganna er blóðmeraiðnaðurinn svarti blettur búfjáreldis – Hluti II
Kjarninn 23. september 2021
Segist hafa reynt að komast að því hvað konan vildi í gegnum tengilið – „Við náðum aldrei að ræða við hana“
Fyrrverandi formaður KSÍ segir að sambandið hafi frétt af meintu kynferðisbroti landsliðsmanna í gegnum samfélagsmiðla. Formleg ábending hafi aldrei borist.
Kjarninn 23. september 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður Vinstri grænna.
Fleiri kjósendur Sjálfstæðisflokks vilja Katrínu sem forsætisráðherra en Bjarna
Alls segjast 45,2 prósent kjósenda Sjálfstæðisflokksins að þeir vilji fá formann Vinstri grænna til að leiða þá ríkisstjórn sem mynduð verður eftir kosningar.
Kjarninn 23. september 2021
Hugarvilla að Ísland sé miðja heimsins
Þau Baldur, Kristrún og Gylfi spjölluðu um Evrópustefnu stjórnvalda í hlaðvarpsþættinum Völundarhús utanríkismála.
Kjarninn 23. september 2021
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands – Þáttur 4: Byggir Evrópustefna íslenskra stjórnvalda á áfallastjórnun?
Kjarninn 23. september 2021
Rósa Björk Brynjólfsdóttir
Kosningarnar núna snúast um loftslagsmál
Kjarninn 23. september 2021
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar