Bankarnir byrjaðir að lána fyrirtækjum á ný

Íslenskir bankar lánuðu fyrirtækjum landsins minna á öllu síðasta ári í ný útlán en þeir gerðu í janúar og febrúar 2021. Lán með ríkisábyrgð sem voru í aðalhlutverki í fyrstu efnahagspökkum ríkisstjórnarinnar hafa nánast ekkert verið nýtt.

Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Auglýsing

Ný útlán banka, umfram upp­greiðslur og umfram­greiðsl­ur, til atvinnu­fyr­ir­tækja voru 3,2 millj­arðar í jan­úar 2021 og sjö millj­arðar í febr­ú­ar. Helm­ingur allra nýrra útlána í febr­úar var til fyr­ir­tækja sem stunda fisk­veið­ar. 

Því hafa bankar lands­ins lánað meira nettó til fyr­ir­tækja á fyrstu tveimur mán­uðum árs­ins í ár en þeir gerðu allt árið í fyrra, þegar ný útlán umfram upp- og umfram­greiðsl­ur, voru sam­tals 7,8 millj­arðar króna. Til sam­an­burðar var nettó heild­ar­um­fang nýrra útlána 105 millj­arðar króna árið 2019 og tæp­lega 209 millj­arðar króna árið 2018, þegar bank­arnir lán­uðu fyr­ir­tækjum lands­ins 27 sinnum meira en í fyrra.

Þetta má lesa út úr nýbirtum hag­tölum Seðla­banka Íslands um stöðu íslenska banka­kerf­is­ins. 

Raunar teygir þessi við­snún­ingur í lánum til fyr­ir­tækja sig aðeins aft­ar, en til des­em­ber 2020. Þá lán­uðum bank­arnir nettó sjö millj­arða króna til atvinnu­fyr­ir­tækja líka sem þýðir að hina ell­efu mán­uði árs­ins 2020 lán­uðum þeir fyr­ir­tækj­unum 800 millj­ónir króna umfram það sem þau greiddu upp. Þetta er líka í fyrsta sinn síðan í lok árs 2019 sem banka­kerfið lánað meira en greitt er upp til fyr­ir­tækja lands­ins þrjá mán­uði í röð.

Mik­ill sam­­dráttur í fyrra

Mik­ill vöxtur var í útlánum inn­­­­láns­­­­stofn­ana lands­ins á upp­gangs­tímum síð­­­­­­­ustu ára. Um er að ræða, að upp­­­i­­­­­stöðu, útlán sem Lands­­­­bank­inn, Íslands­­­­­­­banki, Arion banki og Kvika banki veita. 

Árið 2013 voru ný veitt útlán til atvinn­u­­­­fyr­ir­tækja 79,2 millj­­­­arðar króna. Ári síðar voru þeir 30 pró­­­­sent meiri og á árinu 2015 juk­ust þau um 52 pró­­­­sent. Ári síðar var heild­­­­ar­um­­­­fang nýrra útlána komið í 196,5 millj­­­­arða króna og hélst á því róli út árið 2018, þegar það topp­aði í 208,7 millj­­­­örðum króna.

Síðan þá hefur verið umtals­verður sam­­­­dráttur í nýjum útlán­­­­um. Árið 2019 voru þau 104,8 millj­­­­arðar króna og nán­­­­ast helm­ing­uð­ust á milli ára. 

Í fyrra varð síðan orðið eðl­is­breyt­ing og bank­­­­arnir grein­i­­­­lega haldið að sér höndum í útlánum í þeirri heimskreppu sem nú gengur yfir. Vís­bend­ingar eru um að þetta ástand sé að lag­ast.

Bank­arnir áttu að leika lyk­il­hlut­verk í við­brögðum

Ein helsta aðgerðin sem rík­­is­­stjórnin kynnti til leiks í mars var að veita fyr­ir­greiðslu til að auð­velda við­­bót­­ar­lán lána­­stofn­ana til fyr­ir­tækja. Þetta átti að gera þannig að ríkið semdi við Seðla­­banka Íslands um að færa lána­­stofn­unum aukin úrræði til að veita við­­bót­­ar­­fyr­ir­greiðslu til fyr­ir­tækja, í formi brú­­ar­lána, sem orðið hefðu fyrir veru­­legu tekju­tapi vegna yfir­­stand­andi aðstæðna. Seðla­­bank­inn myndi þannig veita ábyrgðir til lána­­stofn­ana sem þær nýta til að veita við­­bót­­ar­lán upp að um 70 millj­­arða króna. 

Auglýsing
Aðal­við­skipta­bankar fyr­ir­tækja áttu að veita þessa fyr­ir­greiðslu og aðgerðin var í heild metin á um 80 millj­­arða króna að teknu til­­liti til auk­innar útlána­­getu banka vegna lækk­­unar á banka­skatti, sem átti að aukast um tæp­­lega 11 millj­­arða króna. Ríkið reikn­aði sín áhrif af þessu á 35 millj­­arða króna.

þetta úrræði hefur ekki verið nýtt sem neinu nem­ur. Alls hafa verið veitt sjö brú­ar­lán fyrir sam­tals 2,6 millj­arða króna. 

Svokölluð stuðn­­­ings­lán, einnig kölluð sér­­­­­stök lán til lít­illa fyr­ir­tækja, voru kynnt í aðgerð­­ar­­pakka rík­is­stjórn­ar­innar númer tvö, sem kynntur var til leiks í apríl 2020. Til að telj­­­ast til slíkra fyr­ir­tækja þurfti að vera með tekjur undir 500 millj­­­ónum króna á ári. Lán­in, sem njóta 100 pró­­­sent rík­­­is­á­­­byrgð­­­ar, standa ein­ungis fyr­ir­tækjum sem hafa orðið fyrir að minnsta kosti 40 pró­­­sent tekju­­­falli til boða, sem er sama skil­yrði og gildir fyrir hin svoköll­uðu brú­­­ar­lán til stærri fyr­ir­tækja sem kynnt voru til leiks mán­uði áður.

Lánin til fyr­ir­tækj­anna átti að verða hægt að sækja um með ein­­­földum hætti á Island.is en þau nema að hámarki sex millj­­­ónir krónur á hvert fyr­ir­tæki. Heild­­­ar­um­­­fang lán­anna átti að geta orðið allt að 28 millj­­­arðar króna í heild, að mati stjórn­­­­­valda. 

Enn sem komið er hafa 945 aðilar fengið alls 9,4 millj­arða króna í stuðn­ings­lán. 

Svig­rúm banka aukið mikið

Til að gera bank­ana í stakk búna til að takast á við þessi auknu útlán sem búist var við að þeir myndu ráð­ast í greip Seðla­­­­banki Íslands til ýmissa aðgerða. Sveiflu­­­­jöfn­un­­­­ar­­­­auki, við­­­bót­­­ar­­­kröfur á eigið fé fjár­­­­­mála­­­fyr­ir­tækja umfram lög­­­bundnar eig­in­fjár­­­­­kröf­­­ur, var afnumin sem losar veru­­­­lega um það eigið fé sem bank­­­­arnir þurfa að halda á og stýri­vextir voru lækk­­­­aðir úr 4,5 pró­­­­sentum niður í 0,75 pró­­­­sent, sem átti að skila miklu betri kjörum fyrir við­­­­skipta­vini banka. 

Seðla­­­­bank­inn sagði í Fjár­­­­­­­mála­­­­stöð­ug­­­­leika­­­­riti sínu sem kom út í júní 2020 að vaxta­­­­lækk­­­­un­­­­ar­­­­ferlið hafi hins vegar „ekki skilað sér alveg eins vel á inn­­­­láns- og útláns­vexti KMB [kerf­is­lega mik­il­vægir bankar] og sér­­­­stak­­­­lega hafa vextir nýrra útlána til fyr­ir­tækja lítið lækk­­­­að.“

Þess í stað hefur eigið fé safn­ast upp í bönk­un­um. Banka­stjóri Arion banka hefur ítrekað sagt að það sé ein­fald­lega ekki eft­ir­spurn eftir nýjum lánum og fyrir vikið er bank­inn að tappa af þessu eigin fé í ár með því að greiða út alls 18 millj­arða króna í arð og kaup á eigið bréfum af hlut­höfum sín­um. 

Meiri hætta á gjald­­þrotum

Fjallað var áfram um þessa þróun í nýjasta Fjár­­­­­­­mála­­­­stöð­ug­­­­leika­­­­riti Seðla­­­­banka Íslands, sem kom út í lok sept­­­em­ber­ síð­­ast­lið­ins. Þar sagði að sam­­­­dráttur í inn­­­­­­­lendum skuldum fyr­ir­tækja bendi til þess að aðgengi fyr­ir­tækja að fjár­­­­­­­magni sé hugs­an­­­­lega tor­veld­­­­ara en áður, fyrst og fremst vegna auk­innar áhættu sem end­­­­ur­­­­spegl­­­­ast í hækk­­­­andi vaxta­á­lagi fyr­ir­tækja­út­­­­lána bank­anna. „Efna­hags­­­­sam­­­­drátt­­­­ur­inn og aukin óvissa vegna far­­­­sótt­­­­ar­innar hefur einnig dregið veru­­­­lega úr eft­ir­­­­spurn eftir lánum þar sem sam­hliða dregur bæði úr áhætt­u­­­­sækni fyr­ir­tækja og fram­­­­boði á arð­­­­bærum fjár­­­­­­­fest­ing­­­­ar­tæki­­­­fær­­­­um.“

­Seðla­­­­bank­inn sagði þar að hann teldi að skuldir fyr­ir­tækja sem nýta sér lána­úr­ræði stjórn­­­­­­­valda og fjár­­­­­­­mála­­­­fyr­ir­tækja myndi fara vax­andi. „Mörg fyr­ir­tæki hafa orðið fyrir miklum tekju­­­­sam­drætti og munu fara skuld­­­­sett­­­­ari inn í þann efna­hags­bata sem vænta má þegar far­­­­sóttin verður um garð geng­in. Áhætta fyr­ir­tækja vegna vaxta­breyt­inga og/eða tekju­­­­falls eykst með auk­inni skuld­­­­setn­ingu. Lágt vaxta­stig styður þó við skuld­­­­sett fyr­ir­tæki að öðru óbreyttu og eykur sjálf­­­­bærni skuld­­­­setn­ing­­­­ar.“

Versn­andi útlána­­­­gæði lána­­­­stofn­ana end­­­­ur­­­­spegl­ist hins vegar í breyttu áhætt­u­mati og vax­andi virð­is­rýrnun á öðrum árs­fjórð­ungi. Enn sem komið er hafi aðeins lít­ill hluti útlána kerf­is­lega mik­il­vægra banka til fyr­ir­tækja verið færður á stig 3 sam­­­­kvæmt IFR­S-9-­­­­reikn­ings­skila­­­­stað­l­in­um, en við­­­­búið sé að það breyt­ist næstu mis­­­s­eri enda hafi orðið tvö­­­­­­­földun á kröf­u­virði útlána á stigi 2 og virð­is­rýrnun þeirra fimm­fald­­­­ast. „Hættan á enn frek­­­­ari virð­is­rýrnun og fjölgun gjald­­­­þrota fer vax­and­i.“

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri
AGS mælir með þrengri skilyrðum á húsnæðislánum
Seðlabankinn ætti að beita þjóðhagsvarúðartækjum sínum til að takmarka hlut íbúðalána hjá bönkunum eða tryggja endurgreiðslugetu lánanna, að mati Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.
Kjarninn 22. apríl 2021
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 35. þáttur: Nunnusjóguninn I
Kjarninn 22. apríl 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Vill framlengja skattfrjálsa heimild fyrir þá sem nota séreign til að borga niður húsnæði
Frá miðju ári 2014 hefur tæplega þriðjungur íslensks vinnumarkaðar fengið yfir 21 milljarð króna í skattafslátt til að borga niður húsnæðislánin sín. Nú á að framlengja það úrræði. Reykjavík vill að ríkið bæti borginni tekjutap sem úrræðið veldur henni.
Kjarninn 22. apríl 2021
Stefán Eiríksson útvarpsstjóri.
Tekjur RÚV stóðu í stað milli ára – Fengu 4,9 milljarða króna úr ríkissjóði
RÚV skilaði tapi á síðasta ári í fyrsta sinn síðan 2014 þrátt fyrir að tekjur fyrirtækisins hafi verið þær sömu og 2019. RÚV hefur á síðustu árum selt byggingarétt og lengt í skuldabréfaflokki til að auka verulega á fjárhagslegt svigrúm til skamms tíma.
Kjarninn 22. apríl 2021
28 þingmenn sögðu já.
Svona féllu atkvæði þingmanna um breytingar á sóttvarnalögum í nótt
Þingmenn tveggja flokka, Vinstri grænna og Framsóknar, greiddu allir atkvæði með tímabundnum lagabreytingum er tengjast landamærum þegar atkvæðagreiðsla fór fram í nótt. Ellefu þingmenn Sjálfstæðisflokks sögðu já, einn sagði nei og þrír voru fjarverandi.
Kjarninn 22. apríl 2021
Þórður Snær Júlíusson
Fullnaðarsigur skattsvikara
Kjarninn 22. apríl 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið - Apple kynnir skífur fyrir utangátta, nýjan iMac og iPad Pro
Kjarninn 22. apríl 2021
Efstu fjórir frambjóðendur á lista Viðreisnar í Suðurkjördæmi: (F.v.) Þórunn Wolfram Pétursdóttir, Sigurjón Vídalín Guðmundsson, Elva Dögg Sigurðardóttir og Guðbrandur Einarsson.
Guðbrandur leiðir lista Viðreisnar í Suðurkjördæmi
Fyrsti framboðslisti Viðreisnar fyrir þingkosningarnar í haust er í Suðurkjördæmi. Guðbrandur Einarsson, forseti bæjarstjórnar í Reykjanesbæ, leiðir listann. Í öðru sæti er Þórunn Wolfram Pétursdóttir.
Kjarninn 22. apríl 2021
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar