Bankarnir byrjaðir að lána fyrirtækjum á ný

Íslenskir bankar lánuðu fyrirtækjum landsins minna á öllu síðasta ári í ný útlán en þeir gerðu í janúar og febrúar 2021. Lán með ríkisábyrgð sem voru í aðalhlutverki í fyrstu efnahagspökkum ríkisstjórnarinnar hafa nánast ekkert verið nýtt.

Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Auglýsing

Ný útlán banka, umfram upp­greiðslur og umfram­greiðsl­ur, til atvinnu­fyr­ir­tækja voru 3,2 millj­arðar í jan­úar 2021 og sjö millj­arðar í febr­ú­ar. Helm­ingur allra nýrra útlána í febr­úar var til fyr­ir­tækja sem stunda fisk­veið­ar. 

Því hafa bankar lands­ins lánað meira nettó til fyr­ir­tækja á fyrstu tveimur mán­uðum árs­ins í ár en þeir gerðu allt árið í fyrra, þegar ný útlán umfram upp- og umfram­greiðsl­ur, voru sam­tals 7,8 millj­arðar króna. Til sam­an­burðar var nettó heild­ar­um­fang nýrra útlána 105 millj­arðar króna árið 2019 og tæp­lega 209 millj­arðar króna árið 2018, þegar bank­arnir lán­uðu fyr­ir­tækjum lands­ins 27 sinnum meira en í fyrra.

Þetta má lesa út úr nýbirtum hag­tölum Seðla­banka Íslands um stöðu íslenska banka­kerf­is­ins. 

Raunar teygir þessi við­snún­ingur í lánum til fyr­ir­tækja sig aðeins aft­ar, en til des­em­ber 2020. Þá lán­uðum bank­arnir nettó sjö millj­arða króna til atvinnu­fyr­ir­tækja líka sem þýðir að hina ell­efu mán­uði árs­ins 2020 lán­uðum þeir fyr­ir­tækj­unum 800 millj­ónir króna umfram það sem þau greiddu upp. Þetta er líka í fyrsta sinn síðan í lok árs 2019 sem banka­kerfið lánað meira en greitt er upp til fyr­ir­tækja lands­ins þrjá mán­uði í röð.

Mik­ill sam­­dráttur í fyrra

Mik­ill vöxtur var í útlánum inn­­­­láns­­­­stofn­ana lands­ins á upp­gangs­tímum síð­­­­­­­ustu ára. Um er að ræða, að upp­­­i­­­­­stöðu, útlán sem Lands­­­­bank­inn, Íslands­­­­­­­banki, Arion banki og Kvika banki veita. 

Árið 2013 voru ný veitt útlán til atvinn­u­­­­fyr­ir­tækja 79,2 millj­­­­arðar króna. Ári síðar voru þeir 30 pró­­­­sent meiri og á árinu 2015 juk­ust þau um 52 pró­­­­sent. Ári síðar var heild­­­­ar­um­­­­fang nýrra útlána komið í 196,5 millj­­­­arða króna og hélst á því róli út árið 2018, þegar það topp­aði í 208,7 millj­­­­örðum króna.

Síðan þá hefur verið umtals­verður sam­­­­dráttur í nýjum útlán­­­­um. Árið 2019 voru þau 104,8 millj­­­­arðar króna og nán­­­­ast helm­ing­uð­ust á milli ára. 

Í fyrra varð síðan orðið eðl­is­breyt­ing og bank­­­­arnir grein­i­­­­lega haldið að sér höndum í útlánum í þeirri heimskreppu sem nú gengur yfir. Vís­bend­ingar eru um að þetta ástand sé að lag­ast.

Bank­arnir áttu að leika lyk­il­hlut­verk í við­brögðum

Ein helsta aðgerðin sem rík­­is­­stjórnin kynnti til leiks í mars var að veita fyr­ir­greiðslu til að auð­velda við­­bót­­ar­lán lána­­stofn­ana til fyr­ir­tækja. Þetta átti að gera þannig að ríkið semdi við Seðla­­banka Íslands um að færa lána­­stofn­unum aukin úrræði til að veita við­­bót­­ar­­fyr­ir­greiðslu til fyr­ir­tækja, í formi brú­­ar­lána, sem orðið hefðu fyrir veru­­legu tekju­tapi vegna yfir­­stand­andi aðstæðna. Seðla­­bank­inn myndi þannig veita ábyrgðir til lána­­stofn­ana sem þær nýta til að veita við­­bót­­ar­lán upp að um 70 millj­­arða króna. 

Auglýsing
Aðal­við­skipta­bankar fyr­ir­tækja áttu að veita þessa fyr­ir­greiðslu og aðgerðin var í heild metin á um 80 millj­­arða króna að teknu til­­liti til auk­innar útlána­­getu banka vegna lækk­­unar á banka­skatti, sem átti að aukast um tæp­­lega 11 millj­­arða króna. Ríkið reikn­aði sín áhrif af þessu á 35 millj­­arða króna.

þetta úrræði hefur ekki verið nýtt sem neinu nem­ur. Alls hafa verið veitt sjö brú­ar­lán fyrir sam­tals 2,6 millj­arða króna. 

Svokölluð stuðn­­­ings­lán, einnig kölluð sér­­­­­stök lán til lít­illa fyr­ir­tækja, voru kynnt í aðgerð­­ar­­pakka rík­is­stjórn­ar­innar númer tvö, sem kynntur var til leiks í apríl 2020. Til að telj­­­ast til slíkra fyr­ir­tækja þurfti að vera með tekjur undir 500 millj­­­ónum króna á ári. Lán­in, sem njóta 100 pró­­­sent rík­­­is­á­­­byrgð­­­ar, standa ein­ungis fyr­ir­tækjum sem hafa orðið fyrir að minnsta kosti 40 pró­­­sent tekju­­­falli til boða, sem er sama skil­yrði og gildir fyrir hin svoköll­uðu brú­­­ar­lán til stærri fyr­ir­tækja sem kynnt voru til leiks mán­uði áður.

Lánin til fyr­ir­tækj­anna átti að verða hægt að sækja um með ein­­­földum hætti á Island.is en þau nema að hámarki sex millj­­­ónir krónur á hvert fyr­ir­tæki. Heild­­­ar­um­­­fang lán­anna átti að geta orðið allt að 28 millj­­­arðar króna í heild, að mati stjórn­­­­­valda. 

Enn sem komið er hafa 945 aðilar fengið alls 9,4 millj­arða króna í stuðn­ings­lán. 

Svig­rúm banka aukið mikið

Til að gera bank­ana í stakk búna til að takast á við þessi auknu útlán sem búist var við að þeir myndu ráð­ast í greip Seðla­­­­banki Íslands til ýmissa aðgerða. Sveiflu­­­­jöfn­un­­­­ar­­­­auki, við­­­bót­­­ar­­­kröfur á eigið fé fjár­­­­­mála­­­fyr­ir­tækja umfram lög­­­bundnar eig­in­fjár­­­­­kröf­­­ur, var afnumin sem losar veru­­­­lega um það eigið fé sem bank­­­­arnir þurfa að halda á og stýri­vextir voru lækk­­­­aðir úr 4,5 pró­­­­sentum niður í 0,75 pró­­­­sent, sem átti að skila miklu betri kjörum fyrir við­­­­skipta­vini banka. 

Seðla­­­­bank­inn sagði í Fjár­­­­­­­mála­­­­stöð­ug­­­­leika­­­­riti sínu sem kom út í júní 2020 að vaxta­­­­lækk­­­­un­­­­ar­­­­ferlið hafi hins vegar „ekki skilað sér alveg eins vel á inn­­­­láns- og útláns­vexti KMB [kerf­is­lega mik­il­vægir bankar] og sér­­­­stak­­­­lega hafa vextir nýrra útlána til fyr­ir­tækja lítið lækk­­­­að.“

Þess í stað hefur eigið fé safn­ast upp í bönk­un­um. Banka­stjóri Arion banka hefur ítrekað sagt að það sé ein­fald­lega ekki eft­ir­spurn eftir nýjum lánum og fyrir vikið er bank­inn að tappa af þessu eigin fé í ár með því að greiða út alls 18 millj­arða króna í arð og kaup á eigið bréfum af hlut­höfum sín­um. 

Meiri hætta á gjald­­þrotum

Fjallað var áfram um þessa þróun í nýjasta Fjár­­­­­­­mála­­­­stöð­ug­­­­leika­­­­riti Seðla­­­­banka Íslands, sem kom út í lok sept­­­em­ber­ síð­­ast­lið­ins. Þar sagði að sam­­­­dráttur í inn­­­­­­­lendum skuldum fyr­ir­tækja bendi til þess að aðgengi fyr­ir­tækja að fjár­­­­­­­magni sé hugs­an­­­­lega tor­veld­­­­ara en áður, fyrst og fremst vegna auk­innar áhættu sem end­­­­ur­­­­spegl­­­­ast í hækk­­­­andi vaxta­á­lagi fyr­ir­tækja­út­­­­lána bank­anna. „Efna­hags­­­­sam­­­­drátt­­­­ur­inn og aukin óvissa vegna far­­­­sótt­­­­ar­innar hefur einnig dregið veru­­­­lega úr eft­ir­­­­spurn eftir lánum þar sem sam­hliða dregur bæði úr áhætt­u­­­­sækni fyr­ir­tækja og fram­­­­boði á arð­­­­bærum fjár­­­­­­­fest­ing­­­­ar­tæki­­­­fær­­­­um.“

­Seðla­­­­bank­inn sagði þar að hann teldi að skuldir fyr­ir­tækja sem nýta sér lána­úr­ræði stjórn­­­­­­­valda og fjár­­­­­­­mála­­­­fyr­ir­tækja myndi fara vax­andi. „Mörg fyr­ir­tæki hafa orðið fyrir miklum tekju­­­­sam­drætti og munu fara skuld­­­­sett­­­­ari inn í þann efna­hags­bata sem vænta má þegar far­­­­sóttin verður um garð geng­in. Áhætta fyr­ir­tækja vegna vaxta­breyt­inga og/eða tekju­­­­falls eykst með auk­inni skuld­­­­setn­ingu. Lágt vaxta­stig styður þó við skuld­­­­sett fyr­ir­tæki að öðru óbreyttu og eykur sjálf­­­­bærni skuld­­­­setn­ing­­­­ar.“

Versn­andi útlána­­­­gæði lána­­­­stofn­ana end­­­­ur­­­­spegl­ist hins vegar í breyttu áhætt­u­mati og vax­andi virð­is­rýrnun á öðrum árs­fjórð­ungi. Enn sem komið er hafi aðeins lít­ill hluti útlána kerf­is­lega mik­il­vægra banka til fyr­ir­tækja verið færður á stig 3 sam­­­­kvæmt IFR­S-9-­­­­reikn­ings­skila­­­­stað­l­in­um, en við­­­­búið sé að það breyt­ist næstu mis­­­s­eri enda hafi orðið tvö­­­­­­­földun á kröf­u­virði útlána á stigi 2 og virð­is­rýrnun þeirra fimm­fald­­­­ast. „Hættan á enn frek­­­­ari virð­is­rýrnun og fjölgun gjald­­­­þrota fer vax­and­i.“

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hygge
Hvað þýðir danska hugtakið hygge? Er það stig sem nær hærra en bara að hafa það kósí? Nær eitthvað íslenskt orð yfir það? Eða er um að ræða sérstaka danska heimspeki?
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Hygge
Kjarninn 9. ágúst 2022
Rúmlega þriðjungur heimila á ekkert eftir í veskinu í lok mánaðar
Næstum átta af hverjum tíu í lægsta tekjuhópnum ná ekki að leggja neitt fyrir, ganga á sparnað eða safna skuldum í yfirstandandi dýrtíð. Hjá efsta tekjuhópnum geta næstum níu af hverjum tíu enn lagt fyrir, sumir umtalsvert.
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar