Einkaneysla vegna eyðslu á sparnaði og fleiri ferðamenn undirstaða aukins hagvaxtar

Hagvöxtur er meiri á Íslandi en áður var reiknað með vegna þess að heimilin eru að eyða sparnaði sínum og fjöldi ferðamanna er vel umfram spár. Verðbólguhorfur hafa hins vegar versnað og húsnæðisverð er enn að hækka.

Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Auglýsing

Seðla­banki Íslands býst við því að hag­vöxtur verði 5,9 pró­sent í ár, sem er 1,3 pró­sentu­stigi meiri hag­vöxtur en bank­inn spáði í maí. Breyt­ingin er að mestu til­komin vegna þess að heim­ili lands­ins hafa eytt meira í neyslu síðan þá en Seðla­bank­inn hafði reiknað með. Verð­bólgu­horfur bank­ans gætu þó verið of bjart­sýn­ar, sér­stak­lega ef fyr­ir­tæki fara í vax­andi mæli að velta kostn­að­ar­hækk­unum út í verð­lag og víxl­verkun launa og verð­lags fer af stað í kjöl­far kjara­samn­inga­gerðar í haust. 

Þetta kemur fram í rit­inu Pen­inga­mál sem Seðla­bank­inn birti í dag.

Þar segir að neyslu­út­gjöld heim­ila hafi auk­ist um 8,8 pró­sent á fyrstu þremur mán­uðum árs­ins, en Seðla­bank­inn hafði spáð því að þau myndu ein­ungis aukast um 3,8 pró­sent. Þar munar heilum fimm pró­sentu­stig­um. 

Auglýsing
Vísbendingar eru einnig um að einka­neysla hafi áfram verið kröftug á öðrum árs­fjórð­ungi, og talið er að hún hafi auk­ist um 14 pró­sent milli ára á þeim fjórð­ungi. „Þar vegur þungt mikil aukn­ing ferða­laga til útlanda í vor og sumar en einnig áfram­hald­andi mikil aukn­ing neyslu­út­gjalda inn­an­lands, sem m.a. má sjá í mik­illi aukn­ingu greiðslu­korta­veltu og enn frek­ari aukn­ingu á nýskrán­ingum bif­reiða.“

Einka­neyslan vel umfram það sem spáð var

Heim­ilin virð­ast því hafa dregið hraðar úr sparn­aði en gert hafði verið ráð fyr­ir, en sparn­aður jókst gríð­ar­lega á meðan að kór­ónu­veiru­far­ald­ur­inn stóð yfir þar sem fólk gat ekki eytt með í sömu hluti og áður. Má þar nefna ferða­lög, mat­sölu­staði og bif­reið­ar­kaup. Í júli var til að mynda greint frá því að fólks­bif­reið­ar­kaup hefðu auk­ist um 50 pró­sent milli ára

Þessi mikla eyðsla á sparn­aði er vel umfram það sem Seðla­bank­inn reikn­aði með. „Vegna kröft­ugs vaxtar einka­neyslu á fyrri hluta árs­ins er útlit fyrir að vöxt­ur­inn á árinu öllu verði meiri en áður var spáð. Gert er ráð fyrir að hún auk­ist um 7, pró­sent í ár en í maí var spáð 3,1 pró­sent vexti. Hins vegar er talið að hægja muni á vext­inum á seinni hluta árs­ins enda hefur verð­bólga auk­ist hratt og fjár­mála­leg skil­yrði þrengst. Heim­ilin eru því svart­sýnni nú um efna­hags­horfur en þau voru fyrr á árinu. Þá eru horfur á hæg­ari vexti einka­neyslu á næsta ári en í maí­spá bank­ans.“

Nán­ast allt er að hækka í verði

Þau fjár­mála­legu skil­yrði sem hafa þrengst eru margs­kon­ar. Greiðslu­byrði hús­næð­is­lána hefur til að mynda hækkað gríð­ar­lega, sam­hliða miklum vaxta­hækk­unum en Seðla­bank­inn hefur hækkað vexti úr 0,75 pró­sent í 5,5 pró­sent frá því í maí í fyrra. Á þessu ári einu saman hafa stýri­vextir hækkað um 3,5 pró­sentu­stig. 

Þá er verð­bólga vit­an­lega komin í 9,9 pró­sent og Seðla­bank­inn reiknar með því að hún verði komin í 10,8 pró­sent fyrir árs­lok. Verð­bólgu­horfur fara auk þess versn­andi vegna tölu­vert kröft­ugri vaxtar á inn­lendri eft­ir­spurn en búist var við í vor og hæg­ari hjöðnun á verð­hækk­unum á hús­næð­is­verði, en það er enn að hækka þótt hægt hafi á. Þar skipta miklar vaxta­hækk­anir Seðla­bank­ans og þrengri lána­skil­yrði sem hann hefur sett lyk­il­máli. Það er erf­ið­ara, og minna eft­ir­sókn­ar­vert, að taka hús­næð­is­lán nú en fyrir nokkrum mán­uðum síð­an.

Auglýsing
Helsti drif­kraftur verð­bólg­unnar hefur nefni­lega verið gríð­ar­leg hækkun á hús­næð­is­verði, en á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hefur það hækkað um 25,5 pró­sent á einu ári. 

Það er þó margt annað sem hefur hækk­að. Verð á almennri þjón­ustu hefur hækkað um 8,5 pró­sent á einu ári, og vega miklar hækk­anir á flug­gjöldum þar þyngst. Inn­lendar vörur hafa hækkað um 8,7 pró­sent á sama tíma, en þar vegur verð­hækkun á mat­vöru þyngst. Elds­neyt­is­verð hækk­aði líka skarpt á fyrri hluta árs­ins, eða alls um 41 pró­sent milli ára. Það hefur þó tekið að lækka und­an­farnar vik­ur. Það hefur hrá­vöru­verð á alþjóða­mörk­uðum líka gert. 

Á sama tíma hækk­aði launa­vísi­talan um 8,4 pró­sent, eða minna en ofan­greindir útgjalda­lið­ir. Á manna­máli þýðir það að ef fólk ætl­aði að eyða því sama, eða meira, og það gerði fyrir ári þá þarf það annað hvort að ganga á sparnað eða fá eyðsl­una lán­aða.  

Spá því að 1,7 milljón ferða­manna komi í ár

Hin stóra ástæða þess að hag­vöxtur verður að öllum lík­indum meiri en reiknað var með er fjölgun ferða­manna. Seðla­bank­inn spáir því nú að tæp­lega 1,7 millj­ónir ferða­manna komi til Íslands á þessu ári. Það eru umtals­vert fleiri en bank­inn bjóst við að myndu koma hingað þegar hann spáði því í maí að fjöld­inn yrði 1,3 millj­ón­ir. Þá hefur bank­inn breytt spá sinni um komu ferða­manna á næsta ári á þann veg að hann býst nú við 1,9 milljón ferða­manna árið 2023, sem er um 200 þús­und fleiri en hann spáði í vor. 

­Fjöldi ferða­manna sem heim­sóttu Ísland náði hámarki árið 2018 þegar rúm­lega 2,3 millj­ónir slíkra komu hingað til lands. Erlendir far­þegar voru um tvær millj­ónir árið 2019 en fjöldi þeirra hrundi með kór­ónu­veiru­far­aldr­inum og árið 2020 náðu þeir ekki hálfri millj­ón. Fara þarft aftur til árs­ins 2012 til að finna ár sem jafn fáir erlendir ferða­menn heim­sóttu Ísland. Í fyrra voru þeir svo um 700 þús­und alls, enda far­ald­ur­inn enn á fullu gasi með til­heyr­andi ferða­tak­mörk­un­um. 

Horfur í vöru­út­flutn­ingi hafa á móti versn­að. Þar skiptir minni fram­leiðsla í lax­eldi á öðrum fjórð­ungi lyk­il­máli en hún er rakin til veiru­sýk­ingar sem kom upp á Aust­ur­landi í vor. Þá greindir blóð­þorri í sjó­kvíum á Reyð­ar­firði og í Berufirði. Slík sýk­ing leiðir til þess að slátra þarf öllum laxi og hvíla svo eld­is­stöðv­arnar í tölu­verðan tíma eftir á.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bjarni hættir sem forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur
Forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur, Bjarni Bjarnason, óskaði eftir því á fundi stjórnar Orkuveitu Reykjavíkur að láta af störfum sem forstjóri í mars á næsta ári. Þá verða tólf ár liðin síðan Bjarni tók við forstjórastöðunni.
Kjarninn 26. september 2022
Halla Hrund Logadóttir orkumálastjóri.
Orkumálastýra fer spennt til vinnu á hverjum morgni – Ekki bara dökk ský í loftslagsmálum
„Það sem mun koma okkur á leiðarenda og út úr þessu hættuástandi er heitstrenging þess að vinna saman,“ segir Halla Hrund Logadóttir, forstjóri Orkustofnunar. Koma þurfi hlutunum í verk heima fyrir en ekki síður að beita sér í þágu fátækari ríkja.
Kjarninn 26. september 2022
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – Hættið þessu fikti strákar!
Kjarninn 26. september 2022
Fyrstu meðalhraðamyndavélarnar hér á landi voru settar upp í fyrra. Ávinningurinn af þeim, í formi lægri slysakostnaðar, er sagður geta verið tífaldur á við kostnaðinn við að halda úti kerfunum.
Meðalhraðaeftirlit gæti verið „arðbærasta“ umferðaröryggismálið
Drög að nýrri umferðaröryggisáætlun stjórnvalda hafa verið birt. Þar segir að innleiðing meðalhraðaeftirlits á vegum landsins gæti talist arðbærasta umferðaröryggisframkvæmdin sem völ er á og að innleiðing slíks eftirlits verði forgangsmál næstu árin.
Kjarninn 26. september 2022
Kallað var eftir auknum kaupmætti í kröfugöngu verkalýðsins 1. maí síðastliðinn.
Kaupmáttur hefur rýrnað um 4,2 prósent á þessu ári og hefur ekki verið minni síðan 2020
Í júní síðastliðnum lauk tólf ára samfelldu skeiði þar sem kaupmáttur launa jókst, sé horft til breytinga milli ára. Á síðasta ári hefur kaupmátturinn himns vegar rýrnað um 1,6 prósent og hefur ekki verið minni síðan í lok árs 2020.
Kjarninn 26. september 2022
Guðmundur Ingi Guðbrandsson er félags- og vinnumarkaðsráðherra.
Vill lengja tímabil endurhæfingarlífeyris úr þremur árum í fimm
Stjórnvöld vilja gera fólki kleift að fá greiddan endurhæfingarlífeyri í lengri tíma en nú er gert ráð fyrir í lögum. Tilgangurinn er að reyna að fækka þeim sem fara á örorku og fjölga þeim sem snúa aftur til vinnu.
Kjarninn 26. september 2022
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið - Google Analytics bann og GTA6 myndbroti lekið
Kjarninn 26. september 2022
„Lukkuriddararnir“ í bakgarðinum
Þrír fyrrverandi þingmenn, fjögur erlend stórfyrirtæki, félag í eigu svokallaðs hrunverja og fólk úr sveitum Vesturlands koma við sögu í frásögn Sunnu Óskar Logadóttur af fundi þar sem vindorkufyrirtæki kynntu áform sín.
Kjarninn 26. september 2022
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar