Mynd: Bára Huld Beck

Lokaspá: Meiri líkur en minni á að ríkisstjórnin haldi velli

Samkvæmt síðustu kosningaspánni mun Framsóknarflokkurinn verða í lykilstöðu í fyrramálið þegar kemur að myndun ríkisstjórnar, og endurheimtir þar með það hlutverk sem flokkurinn hefur sögulega haft í íslenskum stjórnmálum. Hinir stjórnarflokkarnir tveir tapa báðir fylgi frá síðustu kosningum en stjórnarandstaðan bætir ekki nægilega miklu við sig til að breyta stöðunni mikið.

Rík­is­stjórn­ar­flokk­arnir mæl­ast með sam­an­lagt 47,6 pró­sent fylgi í síð­ustu kosn­inga­spá Kjarn­ans og Bald­urs Héð­ins­sonar fyrir kom­andi kosn­ing­ar. Hún fékk 52,9 pró­sent atkvæða í kosn­ing­unum 2017 og er því að tapa 5,3 pró­sentu­stigum milli kosn­inga. Rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dóttur á þrátt fyrir það ágæta mögu­leika á því að lifa af og mynda meiri­hluta að nýju, kjósi for­menn flokk­anna það.

Líkur hennar á því að ná því mark­miði eru nú metnar 54 pró­sent sam­kvæmt loka­kosn­inga­spá Kjarn­ans. Þær juk­ust skarpt undir lok kosn­inga­bar­átt­unnar en í fyrra­dag mæld­ust þær 33 pró­sent. Lík­urnar eru þó enn minni en þær mæld­ust um mið­bik ágúst­mán­aðar þegar um 60 pró­sent líkur voru á að rík­is­stjórn Katrínar myndi geta setið áfram með þing­meiri­hluta á bak­við sig. 

Lokaniðurstöður kosningaspárinnar 25. september 2021

Lík­­­urnar eru fengnar með því að fram­­kvæma 100 þús­und sýnd­­ar­­kosn­­ing­­ar. Í hverri sýnd­­ar­­kosn­­ingu er vegið með­­al­­tal þeirra skoð­ana­kann­ana sem kosn­­inga­­spáin nær yfir hverju sinni lík­­­leg­asta nið­­ur­­staðan en sýnd­­ar­n­ið­­ur­­staðan getur verið hærri eða lægri en þetta með­­al­­tal og hversu mikið byggir á sög­u­­legu frá­­viki skoð­ana­kann­ana frá úrslitum kosn­­inga.

Sjálf­stæð­is­flokkur tapar fylgi en ekki stöðu sinni

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn mun sam­kvæmt síð­ustu kosn­inga­spánni fá 22,2 pró­sent atkvæða á morgun og tapa 3,1 pró­sentu­stigi frá kosn­ing­unum 2017. Verði það nið­ur­staðan mun Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn fá sína sístu nið­ur­stöðu í kosn­ingum á lands­vísu frá því að hann var stofn­að­ur. Vert er þó að taka fram að stjórn­málaum­hverfið í dag er gjör­breytt frá því sem áður var, þegar íslensk stjórn­mál sam­an­stóðu af fjórum megin flokkum og endrum og sinnum af einum til. Nú stefnir í, sam­kvæmt kosn­inga­spánni, að flokk­arnir á þingi geti orðið níu í fyrsta sinn.

Auglýsing

Þá hefur það oft verið þannig að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn fái aðeins meira fylgi en síð­ustu spár bentu til. Árið 2017 fékk flokk­ur­inn til að mynda einu pró­sentu­stigi meira en í síð­ustu kosn­inga­spánni, sem er innan skekkju­marka en skiptir samt máli þegar flokka­kraða­kið er mik­ið. Þar nýtur hann þess að vera stærsta fjölda­hreyf­ingin í íslenskum stjórn­málum og ára­tuga reynslu við að koma sínu fólki á kjör­stað.

Þriðj­ungur fylg­is­ins far­inn hjá Vinstri grænum

Vinstri græn, flokkur for­sæt­is­ráð­herr­ans, virð­ast ætla að verða sá stjórn­ar­flokkur sem fer verst út úr stjórn­ar­sam­starf­inu. Flokk­ur­inn mælist með ell­efu pró­sent fylgi þrátt fyrir að um 42 pró­sent lands­manna vilji Katrínu áfram sem for­sæt­is­ráð­herra. Þær vin­sældir eiga sér enga hlið­stæðu en næstur í röð­inni sam­kvæmt könnun Íslensku kosn­inga­rann­sókn­ar­innar kemur Bjarni Bene­dikts­son með 12,8 pró­sent stuðn­ing í for­sæt­is­ráð­herra­stól­inn. Nýleg könnun MMR sýndi sömu­leiðis yfir­burða­stöðu Katrínar hvað þetta varðar þar sem 55,5 pró­sent lands­manna sögð­ust treysta henni vel en 22,7 pró­sent treysta henni illa. Eng­inn for­maður nýtur meira trausts eða minna van­trausts. Alls sögð­ust 29,1 pró­sent treysta Bjarna en heil 55,5 pró­sent segj­ast treysta honum illa. Eng­inn for­maður flokks sem mælist með um og yfir tíu pró­sent fylgi nýtur við­líka van­trausts. 

Fari sem horfir mun VG tapa rúm­lega þriðj­ungi atkvæða sinna frá síð­ustu kosn­ingum og fyrir vikið má ætla að staða flokks­ins við stjórn­ar­mynd­un­ar­borð­ið, muni veikj­ast.

Fram­sókn enn og aftur í kjör­stöðu

Sama verður ekki sagt um Fram­sókn­ar­flokk­inn og kosn­inga­spáin bendir raunar til þess að þessir tveir flokkar sem ein­kenna sig með græna litnum muni hafa sæta­skipti í íslenskum stjórn­mál­um, Gamli bænda­flokk­ur­inn stefnir í að verða næst stærsti flokkur lands­ins og end­ur­heimta þá stöðu sína að vera límið í íslenskum stjórn­mál­um,

Með Fram­sókn í 14,4 pró­sent fylgi, 3,7 pró­sentu­stigum meira en flokk­ur­inn fékk 2017, er nær ógjörn­ingur að sjá hvernig rík­is­stjórn verði mynduð án flokks­ins. Slag­orðið „Er ekki bara best að kjósa Fram­sókn“ virð­ist hafa skilað þeim árangri að miklu fleiri sögðu „jú“ en mæld­ust á þeim vagni um miðjan ágúst, þegar fylgi flokks­ins var í kringum kjör­fylgi frá síð­ustu kosn­ing­um. 

Of lít­ill ávinn­ingur and­stöðu­flokka til að breyta stöð­unni mikið

Stjórn­ar­and­staðan virð­ist ekki ætla að ríða feitum hesti frá kom­andi kosn­ing­um, þrátt fyrir að hafa fengið það verk­efni að takast á við afar óvenju­lega rík­is­stjórn frá hægri, yfir miðju og til vinstri þar sem allir stjórn­ar­flokk­arnir þurftu að gefa, þó mis­mik­ið, eftir af málum sem segja má að skil­greini þá. Svo virð­ist vera sem að and­stöðu­flokk­unum hafi ekki tek­ist að nýta sér þá stöðu sem neinu nem­ur. 

Auglýsing

Sam­fylk­ingin mælist með 13 pró­sent fylgi, sem er bæt­ing frá síð­ustu kosn­ingum en er langt frá þeim stað sem jafn­að­ar­manna­flokkar á hinum Norð­ur­lönd­unum eru á. Langt er síðan að flokk­ur­inn var það mót­væg­is­afl við Sjálf­stæð­is­flokk­inn á lands­vísu sem hann var stofn­aður til að vera. Síðan í kosn­ing­unum 2009 hefur Sam­fylk­ingin ekki farið yfir 13 pró­sent fylgi í þing­kosn­ing­um. 

Píratar hafa dalað á loka­metr­unum og mæl­ast nú með 10,7 pró­sent stuðn­ing, sem er bæt­ing frá 2017 en ein­ungis um 1,5 pró­sentu­stig. Flokk­ur­inn sækir fylgi sitt að uppi­stöðu til yngri kjós­enda sem skila sér síst á kjör­stað og til­hneig­ingin hjá Pírötum hefur verið sú að fá minna upp úr kjör­köss­unum en síð­ustu spár gerðu ráð fyr­ir. 

Við­reisn mælist með 9,9 pró­sent fylgi sem er í lægri mörkum þess sem flokk­ur­inn hefur fengið í kosn­inga­spánni í aðdrag­anda kosn­inga. Hann end­ur­heimtir þorra þess fylgis sem hann tap­aði í kosn­ing­unum 2017, alls 3,2 pró­sent, en endar samt sem áður rétt undir þeim stað sem Við­reisn var á eftir kosn­ing­arnar 2016, sem voru þær fyrstu í sögu flokks­ins. 

Þróun fylgis framboða í kosningaspánni
Kosningaspáin er unnin í aðdraganda kosninga til Alþingis 2021.
B C D F M P S V Aðrir

Sam­an­lagt fylgi þess­ara þriggja flokka, sem kenna sig við hina frjáls­lyndu miðju, endar í 33,6 pró­sent, eða 5,6 pró­sent yfir því sem þeir fengu fyrir fjórum árum. 

Nokkuð ljóst er þó að íslenskir kjós­endur eru að flykkj­ast inn á miðju stjórn­mál­anna. Ef fylg­is­aukn­ing Fram­sókn­ar­flokks­ins er lögð við ofan­greint þá liggur fyrir að miðju­flokk­arnir fjórir bæta við sig 9,3 pró­sentu­stigum af fylgi á kjör­tíma­bil­inu. Svo er að sjá hvort það skili því að fram­tíðin ráð­ist á miðj­unn­i. 

Þrír í botn­bar­átt­unni

Þrír flokkar eiga á hættu að ná ekki inn á þing, þótt þeir mælist allir inni í síð­ustu kosn­inga­spánni. Sós­í­alista­flokkur Íslands átti sviðið framan af kosn­inga­bar­átt­unni og mæld­ist um tíma með átta pró­sent fylgi. Þá tal­aði for­víg­is­maður flokks­ins um að á loka­sprett­inum væri hægt að auka það fylgi veru­lega og skila honum yfir tveggja stafa tölu. Raunin hefur orðið önnur og síð­ustu vikur hefur Sós­í­alista­flokk­ur­inn dalað skarpt í kosn­inga­spánni. Nú, á kjör­dag, mælist fylgi 5,8 pró­sent og flokk­ur­inn er minnstur þeirra sem mæl­ast inni á þing­i. 

Af þeim flokkum sem berjast í neðsta þriðjungi íslenskra stjórnmála hefur Flokkur fólksins átt besta endasprettinn.
Mynd: Bára Huld Beck

Mið­flokk­ur­inn hefur ekki náð neinu flugi og endar í 6,2 pró­sent í kosn­inga­spánni. Skoð­ana­kann­anir hafa mælt hann mis­mun­andi síð­ustu daga og jafn­vel út af þingi. Nokkuð öruggt verður þó að telj­ast að for­mað­ur­inn, Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son nái hið minnsta inn sem kjör­dæma­kjör­inn í Norð­aust­ur­kjör­dæmi og senni­legt að hann dragi með sér ein­hverja jöfn­un­ar­þing­menn. Sú staða sem Mið­flokk­ur­inn hafði eftir síð­ustu kosn­ing­ar, þegar hann var sig­ur­veg­ari þeirra með 10,9 pró­sent atkvæða, er þó horf­inn. Ljóst er að þing­flokk­ur­inn, sem nú telur níu eftir við­bót­ina sem Mið­flokk­ur­inn fékk úr Flokki fólks­ins eftir klaust­ur­mál­ið, mun skerð­ast niður í þrjá eða fjóra. 

Flokkur fólks­ins mælist nú með 6,2 pró­sent fylgi eins og Mið­flokk­ur­inn og loka­sprettur Ingu Sæland virð­ist aftur ætla að skila honum inn á þing, en flokk­ur­inn mæld­ist fyrst yfir fimm pró­sent mark­inu á lands­vísu sem tryggir jöfn­un­ar­þing­menn í byrjun viku.

Fleiri mögu­leikar í boði en áfram­hald­andi stjórn

Nái rík­is­stjórn­ar­flokk­arnir þrír ekki meiri­hluta, eða ef þeir telja þann meiri­hluta sem kemur upp úr kjör­köss­unum vera og tæpan, þá geta þeir alltaf kippt einum flokki í við­bót inn í sam­starfi. Sá flokkur verða ekki Sam­fylk­ing eða Pírat­ar, sem hafa úti­lokað sam­starf við Sjálf­stæð­is­flokk­inn, en gæti verið Við­reisn eða Flokkur fólks­ins. Lík­urnar á því að núver­andi stjórn­ar­flokkar og Við­reisn nái meiri­hluta eru nær algjör­ir, eða 97 pró­sent. Lík­urnar á meiri­hluta með flokk Ingu Sæland um borð eru 83 pró­sent. Lík­urnar á því að skipta út til dæmis Vinstri grænum og taka Við­reisn um borð í miðju-hægri stjórn eru einnig ágæt­ar, eða 43 pró­sent. 

Ef mynda á fjög­­urra flokka rík­­is­­stjórn án Sjálf­­stæð­is­­flokks eru mestar líkur á því að mynda slíka frá miðju til vinstri, með aðkomu Vinstri grænna, Sam­­fylk­ing­­ar, Pírata og Fram­­sókn­­ar­­flokks. Lík­­­urnar á þeim meiri­hluta eru 54 pró­­sent. Ef Vinstri grænum yrði skipt út fyrir Við­reisn fara lík­­­urnar niður í 48 pró­­sent og ef allir fimm miðju- og hægri flokk­­arnir myndu ákveða að vinna saman eru 97 pró­­sent líkur á því að þeir nái meiri­hluta.

Reykja­vík­­­ur­­mó­d­elið svo­­kall­aða, sem sam­anstendur af Vinstri græn­um, Sam­­fylk­ingu, Pírötum og Við­reisn, mælist með ein­ungis 24 pró­­sent líkur á því að ná meiri­hluta.

Þær kann­anir sem liggja til grund­vallar nýj­ustu kosn­inga­spánni eru eft­ir­far­andi:

  • Net­pan­ell ÍSKOS/­Fé­lags­vís­inda­stofn­unnar 13 – 23. sept­em­ber (12,2 pró­sent)
  • Skoð­ana­könnun Mask­ínu 22. – 24. sept. (29,1%)
  • Skoð­ana­könnun Pró­sent í sam­starfi við Frétta­blaðið 17 – 21. sept­em­ber (11,6 pró­sent)
  • Skoð­ana­könnun MMR í sam­starfi við Morg­un­blaðið 20 – 21. sept­em­ber (vægi 18,3 pró­sent)
  • Þjóð­ar­púls Gallup 20 -24. sept­em­ber (vægi 28,8 pró­sent)
Auglýsing

Sýnd­ar­kosn­ing­arn­arnar sýna að nær engar líkur eru á því að hægt verði að mynda tveggja flokka stjórn miðað við þessa nið­ur­stöðu. Ein­ungis eitt mynstur nær tveggja pró­senta lík­um, stjórn Fram­sókn­ar­flokks og Sjálf­stæð­is­flokks.

Hvað er kosn­­inga­­spá­in?

Fyrir hverjar kosn­ingar um allan heim birta fjöl­miðlar gríð­ar­legt magn af upp­lýs­ing­um. Þessar upp­lýs­ingar eru oftar en ekki töl­fræði­leg­ar, byggðar á skoð­ana­könn­unum þar sem fólk hefur verið spurt hvernig það upp­lifir stjórn­málin og hvað það getur ímyndað sér að kjósa. Stjórn­mála­fræð­ingar og fjöl­miðlar kepp­ast svo við að túlka nið­ur­stöð­urnar og veita almenn­ingi enn meiri upp­lýs­ingar um stöð­una í heimi stjórn­mál­anna.

Allar þessar kann­anir og allar mögu­legar túlk­anir á nið­ur­stöðum þeirra kunna að vera rugl­andi fyrir hinn almenna neyt­anda. Einn kannar skoð­anir fólks yfir ákveðið tíma­bil og annar kannar sömu skoð­anir á öðrum tíma og með öðrum aðferð­um. Hvor könn­unin er nákvæm­ari? Hverri skal treysta bet­ur? Svarið er oftar en ekki óljóst því vand­inn er að hinn almenni kjós­andi hefur ekki for­sendur til að meta áreið­an­leika hverrar könn­un­ar.

Þar kemur kosn­inga­spáin til sög­unn­ar.

Kosn­­­inga­­­spálíkan Bald­­­urs Héð­ins­­­sonar miðar að því að setja upp­­­lýs­ing­­­arnar sem skoð­ana­kann­­­anir veita í sam­hengi. Fyr­ir­liggj­andi skoð­ana­kann­­­anir eru teknar saman og þeim gefið vægi til þess að spá fyrir um úrslit kosn­­­inga. Nið­ur­stöður spálík­ans­ins eru svo birtar hér á Kjarn­anum reglu­lega í aðdrag­anda kosn­inga.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar