Námslánaskuldir Bandaríkjamanna þrefaldast á áratug - Hitamál í kosningum

h_51631784-1.jpg
Auglýsing

Náms­lána­skuldir Banda­ríkja­manna hafa þre­fald­ast á und­an­förnum ára­tug og eru nú 1.200 millj­arðar Banda­ríkja­dala (1,2 trillion), eða sem nemur tæp­lega 160 þús­und millj­örðum króna. Upp­hæðin er ógn­ar­há, hvernig sem á hana er horft, og hafa stjórn­völd í Banda­ríkj­unum miklar áhyggjur af því hvernig þær hafa þró­ast.

Það sem setti þær í mið­punkt umræð­unnar um það bil sem árlegar útskriftir úr banda­rískum háskólum fóru fram, í maí og júní, var sú mikla athygli sem málið fékk hjá Hill­ary Clint­on, sem berst nú fyrir því að fá útnefn­ingu Demókrata sem for­seta­fram­bjóð­andi flokks­ins. Hún kynnti þá áætlun sína um minnka skuld­irnar um 350 millj­arða Banda­ríkja­dala, eða tæp­lega þrjá­tíu pró­sent. Með því vildi hún aug­ljós­lega, að mati frétt­skýrenda hér í Banda­ríkj­un­um, ná vel til ungra kjós­enda og háskóla­nema.

Nið­ur­greiða lánin með sköttum á rík­asta fólkið



„Eng­inn ætti að þurfa að taka lán fyrir námi sínu í háskóla á vegum hins opin­bera [...] Og öll þau sem skulda náms­lán ættu að geta fjár­magnað þau á lægri vöxt­u­m,“ sagði Hill­ary Clinton þegar hún ræddi um áætlun sína við nem­endur í Exeter High School í New Hamps­hire í síð­ustu viku. Sam­kvæmt áætl­un­inni sem hún hefur kynnt verður horft til þess að fólk geti end­ur­fjár­magnað náms­lánin með nýjum lána­flokki sem er með nið­ur­greiddum vöxtum frá rík­inu. Sú nið­ur­greiðsla verður fjár­mögnuð með sér­stökum sköttum sem lagðir verða á rík­asta fólkið í Banda­ríkj­unum og fyr­ir­tæki með sterkasta efna­hag­inn. Hug­myndir eins og þessar eru nú þegar til umræðu í banda­ríska þing­inu og hafa bæði Demókratar og Repúblikanar lagt til lausnir eins og þær sem Hill­ary Clinton horfir til, það er að ríkið nálgist mála­flokk­inn í gegnum nið­ur­greidda vexti, end­ur­fjár­mögnun á lánum og síðan að búa þannig um hnútana að opin­berir skólar séu þannig upp­byggðir að ekki þurfi að koma til þess að nem­endur takir him­inhá lán fyrir kostn­aði.

Hér má sjá mynd sem birtist í fagtímaritinu The Economist í síðustu viku. Hún sýnir þróun námslánaskulda í Bandaríkjunum, en þær hafa þrefaldast á árunum 2005 til dagsins í dag. Mynd: The Economist. Hér má sjá mynd sem birt­ist í fag­tíma­rit­inu The Economist í síð­ustu viku. Hún sýnir þróun náms­lána­skulda í Banda­ríkj­un­um, en þær hafa þre­fald­ast á árunum 2005 til dags­ins í dag. Mynd: The Economist.

Auglýsing

Minna er meira



Eitt af því sem komið hefur í ljós þegar þróun náms­lána­skuld­anna hefur verið greind, er að líkur á van­skilum aukast eftir því sem láns­upp­hæðin er lægri. Í umfjöllun The Economist í gær, segir að ástæðan fyrir þessu séu almennt sú að þau sem taki hæstu náms­lánin séu yfir­leitt með stöðugri og betri tekjur og ráði því betur við lán­in. Þau sem lægri lán taki lendi oft fyrr í vand­ræð­um, vegna vand­ræða við að afla tekna að námi loknu.

Náms­lána­skuldir einnig stórt mál hér á landi



Líkt og í Banda­ríkj­unum hafa náms­lána­skuldir vaxið hratt hér á landi þó hlut­falls­lega sé aukn­ingin tölu­vert meiri í Banda­ríkj­un­um. Sam­kvæmt upp­lýs­ingum sem fram koma í árs­skýrslu LÍN fyrir síð­asta ár, þá hefur vöxt­ur­inn á heild­ar­lánum verið frá því að vera 135 millj­arðar árið 2009 í 213 millj­arðar í lok árs í fyrra. ­Bók­fært virði útlána er hins vegar 171,4 millj­arðar króna og núvirði 132,9 millj­arðar króna eða 62 pró­sent af nafn­virði lána­safns­ins. Útlán á nafn­virði hafa því auk­ist um 82 pró­sent frá árinu 2008 til 2014 eða úr 116,9 millj­örðum í 213,1 millj­arð.

Þessi mikli vöxtur skýrist ekki síst af því að mikil fjölgun varð á náms­mönnum við háskóla lands­ins eftir hrun fjár­mála­kerf­is­ins haustið 2008 og þreng­inga í efna­hags­líf­inu. Ill­ugi Gunn­ars­son mennta­mála­ráð­herra hefur talað fyrir því að nauð­syn­legt sé end­ur­skoða hlut­verk LÍN.

Náms­mönnum á lánum hjá LÍN hefur fjölgað um 21 pró­sent síð­ast­liðin tíu ár og þó meira á Íslandi en erlend­is. Veru­leg aukn­ing varð á skóla­ár­unum 2008-2010 í kjöl­far krepp­unnar en frá árinu 2012 hefur náms­mönnum hins vegar farið fækk­andi, að því er fram kemur í árs­skýrslu LÍN. Á skóla­ár­inu 2013-2014 voru 11.768 náms­menn á náms­lán­um. Mesta fækk­unin er í  Dan­mörku en á hinum Norð­ur­lönd­unum er fjölg­un, einkum í Sví­þjóð. Ein ástæðan fyrir fækkun íslenskra nem­enda á náms­lánum hjá LÍN í Dan­mörku er vegna SU-­styrkja frá danska rík­inu. Á síð­asta skóla­ári voru um 900 íslenskir náms­menn á slíkum styrkj­um.

Ólík staða en ­vax­andi áhyggjur



Þó staðan hvað náms­manna­skuldir í Banda­ríkj­unum og Íslandi sé ólík þá er hún lík að því leyti að stjórn­mála­menn eru ugg­andi yfir því hvernig best sé að haga náms­lána­hlut­verk­inu til fram­tíðar lit­ið, og stuðla að skyn­sömum fjár­hags­legum stuðn­ingi við háskóla­nám fólks. Það segir sitt um hversu ofar­lega þetta mál er í for­gangs­röð­inni í Banda­ríkj­unum að Hill­ary Clinton skuli setja það á odd­inn í kosn­inga­bar­átt­unni, en það verður að koma í ljós hvort hið sama ger­ist hér á landi fyrir kosn­ing­arnar 2017.



Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ekki sést jafn mikil neikvæð áhrif á flugiðnað síðan 11. september 2001
Greinendur segja að smám saman sé að koma í ljós hversu gríðarleg áhrif kórónaveiran hefur haft í Kína og víðar. Útlit er fyrir að efnahagslegu áhrifin verði mikil á næstu mánuðum.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Davíð Stefánsson og Sunna Karen Sigurþórsdóttir
Davíð og Sunna Karen hætta sem ritstjórar hjá Torgi
Skipu­lags­breytingar hafa verið gerðar hjá Torgi, út­gáfu­fé­lagi Frétta­blaðsins og fleiri miðla.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Úr Er ég mamma mín?
„Sláðu hann, Sólveig! Kýld‘ann, Kristbjörg!“
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Er ég mamma mín? eftir Maríu Reyndal í Borgarleikhúsinu.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir
Nýsköpunarmiðstöð Íslands lögð niður um næstu áramót
Niðurstaða greiningarvinnu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins er sú að hluta verkefna Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands megi framkvæma undir öðru rekstrarformi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Ríkisstjórnin vill auka gagnsæið hjá 30 óskráðum en þjóðhagslega mikilvægum fyrirtækjum
Í drögum að nýju frumvarpi, sem ríkisstjórnin hefur lagt fram til að auka traust á íslenskt atvinnulíf, er lagt til að skilgreining á „einingum tengdum almannahagsmunum“ verði víkkuð verulega út og nái meðal annars til stóriðju og sjávarútvegsrisa.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Virkjanir undir 10 MW hafa verið kallaðar smávirkjanir.
Vilja einfalda lög og reglur um smávirkjanir
Þingmenn Framsóknarflokksins segja umsóknarferli varðandi minni virkjanir fjárfrekt og langt og að smávirkjanir séu umhverfisvænir orkugjafar þar sem þær stuðli „að minni útblæstri óæskilegra efna sem hafa áhrif á hitastig jarðar“.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Aðalsteinn Leifsson
Aðalsteinn Leifsson nýr ríkissáttasemjari
Félags- og barnamálaráðherra hefur skipað Aðalstein Leifsson framkvæmdastjóra hjá EFTA sem ríkissáttasemjara frá og með 1.apríl næstkomandi.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Stefán Eiríksson, sem nýverið var valinn af stjórn RÚV til að stýra fyrirtækinu til næstu fimm ára hið minnsta.
Verðandi útvarpsstjóri vill opna safn RÚV fyrir fjölmiðlum og almenningi
Stefán Eiríksson vill að allt efni sem er til staðar í safni RÚV, og er ekki bundið rétthafatakmörkunum, verði opið og aðgengilegt öllum almenningi og öðrum fjölmiðlum til frjálsra nota.
Kjarninn 25. febrúar 2020
Meira eftir höfundinnMagnús Halldórsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None