Ótrúlegra en lygasaga

Yfirmaður leyniþjónustu danska hersins situr nú í gæsluvarðhaldi, grunaður um að hafa lekið upplýsingum, sem varða öryggi Danmerkur, til fjölmiðla. Slíkt getur kostað tólf ára fangelsi.

Lars Findsen
Lars Findsen
Auglýsing

Margir Danir trúðu vart sínum eigin augum og hafa lík­lega þurft að lesa tvisvar eða þrisvar upp­slátt­ar­fréttir dönsku net­miðl­anna síð­ast­lið­inn mánu­dag, 10. jan­ú­ar, til að trúa því að þeir læsu rétt. Nefni­lega því að Lars Find­sen yfir­maður leyni­þjón­ustu danska hers­ins væri kom­inn í fang­elsi, grun­aður um að leka mik­il­vægum trún­að­ar­upp­lýs­ing­um. Hann hafði ásamt þremur öðrum hátt­settum emb­ætt­is­mönnum úr Leyni­þjón­ustu lög­regl­unnar og Leyni­þjón­ustu hers­ins verið hand­tek­inn, með leynd, 8. des­em­ber síð­ast­lið­inn.

Nöfn hinna hand­teknu voru ekki gefin upp þegar hand­tök­urnar fóru fram. Fjöl­miðlar vissu reyndar þann sama dag að ein­hverjir tengdir leyni­þjón­ust­unum hefðu verið hand­teknir en fæsta trú­lega grunað að einn þeirra væri stærsti fisk­ur­inn í leyni­þjón­ustu­fiska­búri hers­ins (orða­lag Politi­ken), áður­nefndur Lars Find­sen. Þrem­ur, sem hafa stöðu grun­aðra, var sleppt eftir yfir­heyrslur en Lars Find­sen úrskurð­aður í gæslu­varð­hald. Nafn hans var svo, eins og áður sagði gert opin­bert síð­ast­lið­inn mánu­dag. Í til­kynn­ingu Leyni­þjón­ustu lög­regl­unnar kom fram að hinir grun­uðu væru taldir hafa lekið við­kvæmum trún­að­ar­upp­lýs­ing­um. Refs­ing við slíku getur kostað 12 ára fang­elsi.

Í Dan­mörku starfa tvær leyni­þjón­ust­ur: Leyni­þjón­usta lög­regl­unn­ar, PET, og Leyni­þjón­usta hers­ins, FE. PET sinnir því sem flokk­ast undir inn­an­rík­is­mál en FE málum sem varða her­inn og öryggi dönsku þjóð­ar­innar á alþjóða­vett­vangi. Sér­stök stofn­un, TET, sinnir eft­ir­liti með báðum þessum leyni­þjón­ust­um.

Auglýsing

Harð­orð frétta­til­kynn­ing

Þann 24. ágúst 2020 sendi eft­ir­lits­stofn­un­in, TET, frá sér frétta­til­kynn­ingu. Þar kom fram að leyni­þjón­usta hers­ins, FE, hefði safn­að, og látið öðrum í té, veru­legt magn upp­lýs­inga, eins og það var orð­að, um danska rík­is­borg­ara. Athygli vakti hve frétta­til­kynn­ingin var harð­orð, þótt hún væri stutt. Danska varn­ar­mála­ráðu­neytið sendi sömu­leiðis frá sér til­kynn­ingu þennan sama dag, þar sem fram kom að fimm hátt­settir starfs­menn FE hefðu verið sendir í leyfi. Einn þess­ara fimm var yfir­maður FE, Lars Find­sen. Einn fimm­menn­ing­anna var fljót­lega hreins­aður af öllum grun um að hafa gert eitt­hvað mis­jafnt.

Varn­ar­mála­ráðu­neytið sendi síðar þennan sama dag, 24. ágúst 2020, frá sér aðra til­kynn­ingu. Þar var greint frá því að í skýrslu TET hefðu komið fram alvar­legar ásak­anir um mis­bresti í starf­semi leyni­þjón­ustu hers­ins. FE.

Sam­vinnan við NSA

Danskir frétta­menn sökktu sér niður í þetta mál til að finna út hvað fælist hefði í til­kynn­ingum ráðu­neyt­is­ins og eft­ir­lits­stofn­un­ar­inn­ar. Og komust fljótt á spor­ið. 27. ágúst síð­ast­lið­inn greindi danska útvarp­ið, DR, frá náinni sam­vinnu Leyni­þjón­ustu hers­ins og National Security Agency (NSA) einni stærstu, ef ekki stærstu, leyni­þjón­ustu Banda­ríkj­anna. FE hafði heim­ilað NSA aðgang að flutn­ings­línum tölvu­gagna (ljós­leið­ara) en sá aðgangur gerir NSA mögu­legt að fylgj­ast með sím­töl­um, sms skila­boðum og tölvu­pósti. Sem sé öllum raf­rænum send­ingum og sam­skiptum dönsku þjóð­ar­inn­ar.

Þótt FE hafi heim­ild danskra stjórn­valda til sam­vinnu við erlendar leyni­þjón­ustur nær þessi galopni aðgangur NSA að sam­skipta­upp­lýs­ingum langt út fyrir þau mörk. Stjórn­mála­skýr­andi DR, sagði að þetta mál yrði lík­lega mesti skandall í sögu danskrar leyni­þjón­ustu, á síð­ari tím­um. Nú virð­ist ljóst að þetta verði ekki síð­asti skandall­inn.

Haustið 2020 hóf sér­stök nefnd undir for­ystu þriggja lands­rétt­ar­dóm­ara, skipuð af dönsku leyni­þjón­ust­unni PET, umfangs­mikla rann­sókn sem beind­ist að báðum leyni­þjón­ust­un­um. Nefndin starf­aði með mik­illi leynd, nánar um nið­ur­stöður hennar aftar í þessum pistli.

Rit­stjórar boð­aðir á fund

Fyrsta og tólfta des­em­ber í fyrra, rúmum 15 mán­uðum eftir áður­nefnda frétta­til­kynn­ingu eft­ir­lits­stofn­un­ar­inn­ar, voru rit­stjórar dag­blað­anna Berl­ingske, Jót­land­s­pósts­ins og Politi­ken, ásamt frétta­rit­stjóra danska útvarps­ins, DR, boð­aðir á fund yfir­manna leyni­þjón­ust­anna. Síðar voru rit­stjóri Week­enda­visen og fleiri boð­aðir á sams­konar fund. Rit­stjór­arnir voru undr­andi á þessu fund­ar­boði og ekki síður fund­ar­efn­inu. Þeim var til­kynnt að fjöl­miðlar gætu sætt hörðum refs­ingum fyrir að segja frá leyni­legum upp­lýs­ingum sem varða þjóðar­ör­yggi, sbr. grein 109 í dönsku refsi­lög­gjöf­inni. „Það var bein­línis haft í hót­unum við okk­ur,“ sagði einn rit­stjór­anna eftir fund­inn. Síðar voru átta blaða­menn boð­aðir á fund hjá yfir­mönnum leyni­þjón­ust­anna, fund­ar­efnið það sama, greina frá hugs­an­legum afleið­ingum þess að birta leyni­legar upp­lýs­ing­ar.

Lars Findsen Mynd: EPA

Skýrsla rann­sókn­ar­nefnd­ar­innar

Fyrir rúmum mán­uði, nánar til­tekið 13. des­em­ber, skil­aði rann­sókn­ar­nefndin sem fyrr var getið skýrslu sinni. Nefndin hafði þá starfað í tæpa 15 mán­uði. Í skýrsl­unni voru emb­ætt­is­menn FE, hreins­aðir af öllum ásök­un­um. Hvít­þvegn­ir. Einn þeirra emb­ætt­is­manna sem var til rann­sóknar var yfir­maður FE, Lars Find­sen. Nöfn þeirra sem rann­sóknin beind­ist að voru ekki gerð opin­ber.

Þegar nefndin skil­aði skýrslu sinni voru liðnir fimm dagar frá því að Lars Find­sen var hand­tek­inn. Nafn hans kom fyrst fram í dags­ljósið 10. jan­úar eins og áður sagði.

Í hópi hæst settu emb­ætt­is­manna

Lars Find­sen er 57 ára. Hann lauk laga­prófi frá Hafn­ar­há­skóla árið 1990 og hóf þá störf í dóms­mála­ráðu­neyti Dan­merk­ur. Árið 2002 varð hann yfir­maður Leyni­þjón­ustu lög­regl­unn­ar, PET. Fimm árum síð­ar, 2007, tók hann við starfi ráðu­neyt­is­stjóra varn­ar­mála­ráðu­neyt­is­ins sem hann gegndi til árs­ins 2015. Þá tók hann við yfir­manns­starf­inu í Leyni­þjón­ustu hers­ins og sat í því emb­ætti til 24. ágúst 2020, en var þá sendur í leyfi eins og fram er kom­ið.

Í sept­em­ber árið 2009, þegar Lars Find­sen var ráðu­neyt­is­stjóri, reyndi varn­ar­mála­ráðu­neytið að hindra útgáfu bók­ar­innar „Jæ­ger i krig með elit­en“ sem fyrr­ver­andi her­maður í Írak og Afganistan hafði skrif­að. Ástæða þess að ráðu­neytið vildi koma í veg fyrir útgáfu bók­ar­innar var, að sögn Søren Gade varn­ar­mála­ráð­herra sú, að í henni kæmi ýmis­legt fram sem gæti gagn­ast óvinum Dan­merkur og Nato. Dag­blaðið Politi­ken lét hins vegar prenta bók­ina og lét hana fylgja prentút­gáfu blaðs­ins 15. sept­em­ber 2009. Á fundi með frétta­mönnum sagði ráð­herr­ann að bókin hefði þegar verið gefin út á arab­ísku. Síðar kom í ljós að léleg arab­ísk þýð­ing bók­ar­innar hefði verið unnin í danska varn­ar­mála­ráðu­neyt­inu. Søren Gade varn­ar­mála­ráð­herra sagði af sér nokkrum mán­uðum síð­ar. Lars Find­sen sat áfram en í mik­illi emb­ætt­is­manna­hringekju árið 2015 flutt­ist hann úr ráðu­neyt­inu í yfir­manns­stól FE, og gegndi því starfi þangað til hann var sendur heim í ágúst 2020.

Á sér ekki hlið­stæðu

Danskir fjöl­miðlar lýsa þessu máli sem stærsta njósn­askandal í sögu Dan­merk­ur. Mál sem eigi sér enga hlið­stæðu. Að æðsti yfir­maður leyni­þjón­ustu hers­ins skuli sitja í gæslu­varð­haldi grun­aður um að leka mik­il­vægum upp­lýs­ingum sem varðað geta öryggi danska ríks­ins er lygi­legra en svæsn­asta lyga­saga sagði frétta­skýr­andi Berl­ingske. Ekki hefur verið upp­lýst hvað það er nákvæm­lega sem Lars Find­sen er grun­aður um.

Lars Find­sen hefur verið úrskurð­aður í gæslu­varð­hald til 4. febr­úar næst­kom­andi.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Maria Witteman og kollegar að störfum í skógum Rúanda.
Regnskógar gætu illa ráðið við loftslagsbreytingar
Það getur verið heitt og rakt í regnskógunum en þeir þola þó ekki langvarandi hátt hitastig og þurrka. Þannig gætu loftslagsbreytingar haft áhrif á hina náttúrulegu kolefnisbindingu þeirra.
Kjarninn 1. október 2022
Jina Amini, 22 ára Kúrdi, lést í haldi írönsku siðgæðislögreglunnar í síðasta mánuði. Mótmæli hafa staðið yfir í Íran, og víðar, frá því að hún lést.
Kona, líf, frelsi
Mannréttindasamtök segja að minnsta kosti 83 látna í mótmælum í Íran. Yfirvöld segja töluna mun lægri, 41 í mesta lagi. Þingmaður Pírata hvetur fólk til að segja nafn konunnar sem kom mómæltunum af stað: Jina Amini.
Kjarninn 1. október 2022
Tækninni á sviði snjallgreiðslna fleygir fram og Íslendingar hafa tileinkað sér það hratt að nota síma og önnur snjalltæki til þess að greiða fyrir verslun og þjónustu.
Plastkort enn mest notaða greiðslulausnin en snjallgreiðslur sækja á
Í hópi þess þorra fólks sem greiðir fyrir vörur eða þjónustu einu sinni í viku að lágmarki eru nú hátt í fjörutíu prósent byrjuð að nota snjalltæki af einhverju tagi til þess að inna greiðslur að hendi, að jafnaði. Vægi reiðufjár minnkar sífellt.
Kjarninn 1. október 2022
Sjö molar um efnahags- og stjórnmálastorm í Bretlandi
Er Bretar leyfðu sér loks að líta upp úr langdreginni erfidrykkju Elísabetar drottningar tók ekki skárra við. Ný ríkisstjórn Liz Truss virðist búin að skapa sér djúpa efnahagslega og pólitíska krísu, ofan á orkukrísuna.
Kjarninn 1. október 2022
Líffræðileg fjölbreytni er grunnþáttur í viðhaldi vistkerfa í sjó, á landi, í vatni og lofti.
Landeigendur fái meiri hvata til endurheimtar vistkerfa
Loftslagsbreytingar, mengun, ágengar tegundir, eyðing búsvæða og bein nýting mannsins eru helstu áskoranir varðandi hnignun líffræðilegrar fjölbreytni á Íslandi. Neysla er t.d. drifkraftur framleiðslu sem oft leiðir til ósjálfbærrar nýtingar auðlinda.
Kjarninn 1. október 2022
Þeir skipta þúsundum, tannburstarnir í norska skóginum.
Tannburstarnir í skóginum
Jordan, tannburstaframleiðandinn þekkti, hefur auglýst eftir notuðum tannburstum sem áhugi er á að reyna að endurvinna. Í norskum skógi hafa fleiri þúsund tannburstar frá Jordan legið í áratugi og rifist er um hver beri ábyrgð á að tína þá upp.
Kjarninn 30. september 2022
Orri Hauksson, forstjóri Símans.
Síminn vill greiða hluthöfum 31,5 milljarða vegna sölunnar á Mílu – og svo sennilega meira
Franska fyrirtækið Ardian er búið að gera upp við Símann vegna kaupanna á Mílu. Síminn ætlar að leggja tillögu um að greiða hluthöfum 31,5 milljarða króna af söluandvirðinu fyrir hluthafafund í lok október.
Kjarninn 30. september 2022
Á fjórum stöðum streymir gas upp af leiðslunni í Eystrasalti.
„Um viljaverk var að ræða“
Götin á Nord Stream-gasleiðslunum er mjög stór og gríðarlegt magn metans streymir enn út í andrúmsloftið. Danir og Svíar ætla að gæta þess að á fundi öryggisráðs Sþ í kvöld verði fjallað um staðreyndir, „nefnilega þær að um viljaverk var að ræða“.
Kjarninn 30. september 2022
Meira eftir höfundinnBorgþór Arngrímsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar