Mynd: Pexels

Reykjavík ber uppi félagslega þjónustu á höfuðborgarsvæðinu

Íbúar Reykjavíkur borga tvöfalt hærri upphæð en allir hinir íbúar höfuðborgarsvæðisins í veitta félagsþjónustu. Um 29 prósent af öllum skatttekjum höfuðborgarinnar fara í slíka þjónustu á meðan að þeir sem búa í Kópavogi borga undir 15 prósent. Til viðbótar er Reykjavík í sérflokki þegar kemur að uppbyggingu á húsnæði fyrir lágtekjuhópa.

Íbúar Reykja­víkur borga tvö­falt hærri upp­hæð en allir hinir íbúar höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins í veitta félags­þjón­ustu. Um 29 pró­sent af öllum skatt­tekjum höf­uð­borg­ar­innar fara í slíka þjón­ustu á meðan að þeir sem búa í Kópa­vogi borga undir 15 pró­sent. Til við­bótar er Reykja­vík í sér­flokki þegar kemur að upp­bygg­ingu á hús­næði fyrir lág­tekju­hópa.

Í fyrra fóru 29,1 pró­sent af þeim skatt­tekjum sem höf­uð­borg lands­ins, Reykja­vík, inn­heimti af fólki og fyr­ir­tækjum í að standa undir félags­þjón­ustu af ýmsum toga. Hlut­fallið hækk­aði umtals­vert milli ára, en það var 26 pró­sent árið áður. Heild­ar­upp­hæðin sem fór í að greiða fyrir félags­þjón­ustu í Reykja­vík var 32,9 millj­arðar króna. Í höf­uð­borg­inni bjuggu alls 133.290 manns um síð­ustu ára­mót. Það þýðir að hver og einn Reyk­vík­ingur greiddi 246.830 krónur í félags­þjón­ustu á síð­asta ári.

​​Um er að ræða fjár­­hags­að­­stoð til þeirra sem þurfa á slíkri að halda, þjón­­ustu við börn og ung­l­inga, þjón­­ustu við fatlað fólk og aldr­aða og ýmis­­­legt annað sem fellur undir mála­­flokk­inn. 

Þetta mál lesa úr talna­efni sem birt hefur verið á vef Sam­bands íslenskra sveit­ar­fé­laga.

Aukn­ing var í flestum hinna sveit­ar­fé­lag­anna á höf­uð­borg­ar­svæð­inu en þau eru hins vegar öll langt frá því að verja jafn miklum fjár­munum og Reykja­vík­ur­borg í félags­þjón­ustu. Raunar er hlut­fallið af skatt­tekjum sem fer í félags­þjón­ustu undir 20 pró­sent hjá þeim öll­u­m. 

Hjá nágranna­sveit­ar­fé­lög­unum var hlut­fallið hæst hjá Mos­fells­bæ, 19,8 pró­sent og hjá Garðabæ og Hafn­ar­firði þar sem það var 19,7 pró­sent. Sel­tjarn­ar­nes kom þar á eftir með 18,3 pró­sent og Kópa­vogur rekur sem fyrr lest­ina með 14,8 pró­sent. 

Sam­tals greiddu önnur sveit­ar­fé­lög á höf­uð­borg­ar­svæð­inu 15,3 millj­arða króna í félags­þjón­ustu, eða tæp­lega helm­ing þeirrar upp­hæðar sem íbúar Reykja­víkur greiddu fyrir slíka. Í þessum fimm sveit­ar­fé­lögum bjuggu alls 103.230 manns um síð­ustu ára­mót sem þýðir að með­al­greiðsla á hvern íbúa þeirra var 148.213 krón­ur. Hver ein­asti Reyk­vík­ingur greiðir því næstum eitt hund­rað þús­und krónum meira á ári í félags­þjón­ustu en íbúar hinna fimm sveit­ar­fé­lag­anna á höf­uð­borg­ar­svæð­inu gera að með­al­tali. 

Lægsta fram­lagið í Kópa­vogi

Hafn­ar­fjörður er sem stendur það nágranna­sveit­ar­fé­lag höf­uð­borg­ar­innar sem kemst næst því að axla álíka hluta af félags­­­legu þjón­ust­unni en kostn­aður á hvern íbúa þar var 168.564 þús­und krónu í fyrra. Hver íbúi í Reykja­vík borg­aði samt sem áður 46 pró­sent meira í félags­lega þjón­ustu en hver íbúi í Hafn­ar­firði á árinu 2020.

Lægsta fram­lagið á hvern íbúa var í Kópa­vogi, þar sem það dróst saman milli ára. Þar greiddi hver íbúi 120.830 krónur í félags­þjón­ustu í fyrra, sem þýðir að Reyk­vík­ingar borga rúm­lega tvisvar sinnum meira fyrir til­urð hennar en sveit­ungar þeirra í næst stærsta sveit­ar­fé­lagi lands­ins. 

Reykja­vík er eina sveit­­ar­­fé­lagið á höf­uð­­borg­­ar­­svæð­inu sem inn­­heimtir hámarks­­út­­svar, 14,52 pró­­sent. Hafn­­ar­­fjörð­­ur, Kópa­vogur og Mos­­fells­­bær eru ekki langt und­an, þau rukka 14,48 pró­­sent í útsvar, en í Garðabæ og á Sel­tjarn­­ar­­nesi er útsvarspró­­sentan 13,7 pró­­sent. Það þýðir ein­fald­lega að íbúar nágranna­sveit­ar­fé­laga Reykja­víkur greiða lægri skatta á sama tíma og íbúar Reykja­víkur axla meiri ábyrgð á félags­þjón­ustu, og greiða fyrir vikið hærri skatta. 

Reykja­vík í sér­flokki

Það er sama hvar er drepið nið­­ur, Reykja­vík er alltaf að veita lang­­mestu félags­­­legu þjón­ust­una. Mest slá­andi er mun­­ur­inn þegar kemur að fjár­­hags­að­­stoð sem sveit­­ar­­fé­lögin veita íbú­­um.

Sveit­­ar­­fé­lögum er skylt að veita fjár­­hags­að­­stoð til fram­­færslu ein­stak­l­inga og fjöl­­skyldna sem ekki geta séð sér og sínum far­­borða án aðstoð­­ar. Í Reykja­vík getur fjár­­hags­að­­stoð til ein­stak­l­ings verið allt að 212.694 krónur á mán­uði og hjón eða sam­­búð­­ar­­fólk getur fengið sam­tals allt að 340.310 krónur á mán­uði. Í öðrum sveit­­ar­­fé­lögum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu eru greiðslur að jafn­­aði lægri. Fjár­hags­að­stoð í Reykja­vík er til að mynda sjö pró­sent hærri en í Kópa­vogi og tæp­lega fimm pró­sent hærri en í Garða­bæ.

Það þýðir að það borgar sig bein­línis fyrir þá sem þurfa á fjár­­hags­að­­stoð að halda að flytja sig til Reykja­vík­­­ur. Þar af leið­andi eru mun fleiri sem þurfa á henni að halda búsettir þar en í nágranna­sveit­­ar­­fé­lögum höf­uð­­borg­­ar­inn­­ar.

Hver íbúi í Reykja­vík­­­ur­­borg borg­aði tæp­lega 35 þús­und krónur með sköttum sínum í það sem flokk­ast undir félags­lega ­að­­stoð í fyrra. Þar er að uppi­stöðu um fjár­hags­lega aðstoð að ræða. Kópa­vogur kemur þar næst með tæp­lega 27 þús­und krónur á hvern íbúa, sem þýðir að hver íbúi í Reykja­vík greiðir um 30 pró­sent meira vegna þessa mála­flokks en sá sem býr í Kópa­vog­i. 

Samfylkingin, Viðreisn, Píratar og Vinstri græn mynda meirihluta í Reykjavík. Það er eina sveitarfélagið á höfuðborgarsvæðinu þar sem Sjálfstæðisflokkurinn er ekki í meirihlutastjórn.
Mynd: Bára Huld Beck

Á sama tíma greiddi íbúi á Sel­tjarn­­ar­­nesi um sex þús­und krónur vegna félags­legrar ­að­­stoðar og hver íbúi í Mos­fellsbæ greiddi um sjö þús­und krón­­ur. Með öðrum orðum borg­aði hver Reyk­vík­­ingur fimm sinnum meira fyrir að halda uppi þessum mála­flokki fyrir þá íbúa borg­­ar­innar sem þurftu á henni að halda en íbúar á Sel­tjarn­­ar­­nesi gerð­u. 

Sinna öldruðum og fötl­uðum betur

Ljóst er að félags­legar áherslur nágranna­sveit­ar­fé­lag­anna liggja mun frekar í þjón­ustu við aldr­aða og fatl­aða en þá sem glíma við félags­legan eða fram­færslu­vanda. Þegar kostn­aður á hvern íbúa vegna veittrar þjón­ustu við aldr­aða er skoð­aður kemur í ljós að hann var hæstur í Garða­bæ, eða 43.394 krón­ur. Reykja­vík er þó skammt undan en kostn­aður á hvern íbúa þar í fyrra var 42.452 krónur að með­al­tali. Af sveit­ar­fé­lög­unum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu var hann lægstur í Kópa­vogi, um 16 þús­und krónur á hvern íbúa. Mos­fells­bær og Hafn­ar­fjörður voru skammt undan með kostnað uppá um 17 þús­und krónur á hvern íbúa. Það þýðir að hver íbúi í Garðabæ og Reykja­vík greiddi tæp­lega 170 pró­sent meira vegna þjón­ustu við aldr­aða en íbúi í Kópa­vogi á síð­asta ári.

Þegar kemur að þjón­ustu við fatl­aða er kostn­aður á íbúa hæstur í Mos­fells­bæ, tæp­lega 133 þús­und krón­ur. Reykja­vík kemur þar næst með 114 þús­und krónur og í Hafn­ar­firði er kostn­að­ur­inn á hvern íbúa 104 þús­und. Í öðrum sveit­ar­fé­lögum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu er kostn­að­ur­inn undir 81 þús­und krónum á hvern íbúa og lægstur er hann í Kópa­vogi, tæp­lega 57 þús­und krónur á hvern íbúa. Það þýðir að hver Reyk­vík­ingur borgar að jafn­aði tvisvar sinnum meira fyrir þjón­ustu við fatl­aða en hver íbúi í Kópa­vogi.

Borgin með 78 pró­sent félags­legra íbúða

Reykja­vík dregur líka vagn­inn í upp­­­bygg­ingu á hús­næði fyrir þá hópa sem eru með lægstu tekj­­urn­­ar. Kjarn­inn greindi frá því í gær að hlut­­deild Reykja­vík­­­ur­­borgar í fram­­boði félags­­­legs hús­næðis á höf­uð­­borg­­ar­­svæð­inu hafi vaxið frá árs­lokum 2017, er um 76 pró­­sent af félags­­­legum leig­u­í­­búðum voru í eigu eða umsjá borg­­ar­inn­­ar. Hlut­­fallið nú er yfir 78 pró­­sent.

Alls eru félags­­­legar íbúðir í eigu eða umsjá sveit­­ar­­fé­lag­anna á höf­uð­­borg­­ar­­svæð­inu 3.798 tals­ins, en þetta geta verið félags­­­­­legar leig­u­í­­­búð­ir, leig­u­í­­­búðir fyrir aldr­aða í eigu sveit­­­ar­­­fé­laga, leig­u­í­­­búðir fyrir fatl­aða í eigu sveit­­­ar­­­fé­laga og aðrar íbúðir sem ætl­­­aðar eru til nýt­ingar í félags­­­­­legum til­­­­­gangi.

Í Reykja­vík eru 22 félags­legar íbúðir á hverja þús­und íbúa. Það sveit­ar­fé­lag sem kemur næst er Kópa­vogur með tæp­lega 12 íbúðir á hverja þús­und íbúa en félags­legum íbúðum þar hefur fækkað á und­an­förnum árum þrátt fyrir að íbúum hafi fjölg­að. 

Garða­bær (1,6 félags­leg íbúð á hverja þús­und íbú­a), Sel­tjarn­ar­nes (3,8 félags­legar íbúðir á hverja þús­und íbúa) og Mos­fells­bær (3,9 félags­legar íbúðir á hverja þús­und íbúa) eru í sér­flokki þegar það kemur að því að bjóða upp á lítið félags­legt hús­næð­i. 

Nán­ast allar almennar íbúðir í Reykja­vík

Lög um almennar íbúðir voru sam­­­þykkt sum­­­­­arið 2016. Hið nýja íbúða­­­­kerfi er til­­­­raun til að end­­­­ur­reisa ein­hvern vísi að félags­­­­­­­lega hús­næð­is­­­­kerf­inu sem var aflagt undir lok síð­­­­­­­ustu aldar með þeim afleið­ingum að félags­­­­­­­legum íbúðum fækk­­­­aði um helm­ing milli áranna 1998 og 2017.

Mark­mið þeirra laga var að bæta hús­næð­is­ör­yggi þeirra sem eru undir ákveðnum tekju- og eign­­­ar­­­mörkum með því að auka aðgengi að öruggu og við­eig­andi leig­u­hús­næði. Þannig sé stuðlað að því að hús­næð­is­­­kostn­aður sé í sam­ræmi við greiðslu­­­getu þeirra sem leigja hús­næðið og fari að jafn­­­aði ekki yfir 25 pró­­­sent af tekjum þeirra.

Kjarn­inn greindi frá því fyrir ári síðan að íslenska ríkið hefði þá alls úthlutað 15,3 millj­­örðum króna í stofn­fram­lög vegna almennra íbúða á land­inu öllu frá árinu 2016, þegar lög um slík fram­lög voru sett. Þær tölur hafa ekki verið upp­færðar á þessu ári, en Kjarn­inn hefur kallað eftir nýjum tölum frá Hús­næð­is- og mann­virkja­stofn­un.

Í umfjöllun Kjarn­ans í nóv­em­ber í fyrra kom fram að 11,2 millj­­arðar króna hefðu farið í fram­lög vegna upp­­­bygg­ingar á íbúðum í Reykja­vík sem nýtt hefðu verið til annað hvort að kaupa eða byggja alls 1.923 íbúð­­ir.

Allt í allt þá hefðu verið veitt stofn­fram­lög úr rík­­is­­sjóði til að byggja 2.625 íbúðir á land­inu öllu, sem þýðir að 73 pró­­sent af almennu íbúð­unum sem höfðu á þeim tíma annað hvort verið keyptar, byggðar eða voru í bygg­ingu voru í Reykja­vík. 

Það þýðir að Reykja­vík hefur verið að taka á sig næstum tvö­­faldan hluta af upp­­­bygg­ingu almenna íbúða­­kerf­is­ins en hlut­­fall íbúa borg­­ar­innar segir til um.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar