Mynd: Bjarg

Næstum þrjár af hverjum fjórum almennum íbúðum eru í Reykjavík

Fyrir nokkrum árum var ákveðið að end­­ur­reisa ein­hvern vísi að félags­­­lega hús­næð­is­­kerf­inu sem lagt var niður undir lok síðustu aldar. Nýja kerfið kallast almenna íbúðakerfið og því er ætlað að sjá fólki með lægri tekjur fyrir húsnæði. Frá árinu 2016 hefur ríkissjóður úthlutað yfir 15 milljörðum króna í stofnframlög í kerfið. Um 73 prósent þeirra íbúða sem hafa verið keyptar, byggðar eða eru í byggingu eru í höfuðborginni.

Íslenska ríkið hefur úthlutað alls 15,3 millj­örðum króna í stofn­fram­lög vegna almennra íbúða á land­inu öllu frá árinu 2016, þegar lög um slík fram­lög voru sett. 

Þar af hafa 11,2 millj­arðar króna farið í fram­lög vegna upp­bygg­ingar á íbúðum í Reykja­vík sem nýtt hafa verið til annað hvort að kaupa eða byggja alls 1.923 íbúð­ir.

Allt í allt þá hafa verið veitt stofn­fram­lög úr rík­is­sjóði til að byggja 2.625 íbúðir á land­inu öllu, sem þýðir að 73 pró­sent af almennu íbúð­unum sem hafa annað hvort verið keyptar, byggðar eða eru í bygg­ingu eru í Reykja­vík. 

Þetta kemur fram í tölum sem Hús­næð­is- og mann­virkja­stofnun tók saman fyrir Kjarn­ann.

Alls búa 133.109 manns í höf­uð­borg­inni, eða 36 pró­sent lands­manna. Það þýðir að Reykja­vík er að taka á sig næstum tvö­faldan hluta af upp­bygg­ingu almenna íbúða­kerf­is­ins en hlut­fall íbúa borg­ar­innar segir til um. 

Hús­næð­is­kostn­aður í sam­ræmi við greiðslu­getu

Lög um almennar íbúðir voru sam­­þykkt sum­­­arið 2016. Hið nýja íbúða­­­kerfi er til­­­raun til að end­­­ur­reisa ein­hvern vísi að félags­­­­­lega hús­næð­is­­­kerf­inu sem var aflagt undir lok síð­­­­­ustu aldar með þeim afleið­ingum að félags­­­­­legum íbúðum fækk­­­aði um helm­ing milli áranna 1998 og 2017.

Auglýsing

Mark­mið þeirra laga var að bæta hús­næð­is­ör­yggi þeirra sem eru undir ákveðnum tekju- og eign­­ar­­mörkum með því að auka aðgengi að öruggu og við­eig­andi leig­u­hús­næði. Þannig sé stuðlað að því að hús­næð­is­­kostn­aður sé í sam­ræmi við greiðslu­­getu þeirra sem leigja hús­næðið og fari að jafn­­aði ekki yfir 25 pró­­sent af tekjum þeirra. 

Lögin byggja á yfir­­lýs­ingu sem þáver­andi rík­­is­­stjórn Sig­­mundar Dav­­íðs Gunn­laugs­­sonar gaf út í tengslum við kjara­­samn­inga sem voru und­ir­­rit­aðir í maí 2015. Í henni var gert ráð fyrir að 2.300 íbúðir yrðu byggðar á árunum 2015 til 2018.

Lengri tíma tók hins vegar að klára lögin og fyrstu úthlut­­anir á grund­velli þeirra fóru ekki fram fyrr en á árinu 2016. Fjár­­­mála­á­ætlun núver­andi rík­­is­­stjórnar áætlar nú að um 3.200 íbúðir verði byggðar á árunum 2016 til 2022. 

15,3 millj­arða króna í stofn­fram­lög

Íbúð­­irnar sem hafa fengið stofn­fram­lög eru ætl­­aðar fyrir allskyns hópa sem eru með lágar tekj­­ur. Þar ber fyrst að nefna þá félags­­hópa sem eru undir skil­­greindum tekju- og eign­­ar­við­mið­­um. Þau eru 535 þús­und krónur að með­­al­tali á mán­uði fyrir ein­stak­l­ing og 749 þús­und krónur á mán­uði fyrir hjón eða sam­­búð­­ar­­fólk. Fyrir hvert barn eða ung­­menni að 20 ára aldri sem býr á heim­il­inu bæt­­ast við 133.750 krónur á mán­uði sem má hafa í tekj­­ur. Heild­­ar­­eignir heim­il­is­ins mega þó ekki vera hærri en sem nemur 6.930.000 krón­­um. Stór hluti þess­­arar upp­­­bygg­ing­­ar, sem er afar umfangs­­mik­il, er á vegum Bjargs íbúða­­fé­lags, sem var stofnað af ASÍ og BSRB fyrir nokkrum árum síð­­an, og er rekið án hagn­að­­ar­­mark­miða.

Auglýsing

Íbúða­­kerfið er fjár­­­magnað þannig að ríkið veitir stofn­fram­lag sem nemur 18 pró­­sent af stofn­virði almennra íbúða. Stofn­virði er kostn­að­­ar­verð íbúð­­ar­inn­­ar, sama hvort það er við bygg­ingu hennar eða vegna kaupa á henni. Íslenska ríkið hefur greitt rúm­­lega 14 millj­­arða króna í slíkt stofn­fram­lag til íbúða sem hafa verið byggðar eða keyptar á land­inu öllu frá árinu 2016. 

Til við­­bótar hefur ríkið greitt 956 millj­­ónir króna í fjögur pró­­sent við­­bót­­ar­fram­lag til hluta þeirra verk­efna sem ráð­ist hefur verið í á tíma­bil­inu. For­­senda fyrir veit­ingu stofn­fram­lags er að bæði Hús­næð­is- og mann­­virkja­­stofnun (HMS), sem sér um umsýslu stofn­fram­laga, og sveit­­ar­­fé­lag hafi veitt sam­­þykki. Rík­­is­fram­lögin eru í formi beinna fjár­­út­­láta og því hefur rík­­is­­sjóður sam­tals greitt 15,3 millj­­arða króna í stofn­fram­lög vegna verk­efna í á land­inu öllu á und­an­­förnum árum.

Lang­mest byggt í Reykja­vík

Af þeirri upp­hæð hafa 11,2 millj­arðar króna farið í fram­lög vegna verk­efna í Reykja­vík, eða 73 pró­sent heild­ar­upp­hæð­ar­inn­ar. Af þessu má ráða að Reykja­vík hefur tekið á sig meg­in­þorra ábyrgðar á upp­bygg­ingu á almenna íbúð­ar­kerf­inu fyrir lág­tekju­fólk, náms­menn, öryrkja og fatl­aða og aðra sem eru í vand­ræðum með að taka þátt í almennum íbúða­mark­að­i. 

Það er ekki án kostn­aðar fyrir höf­uð­borg­ina, eða íbúa henn­ar, sem greiða fyrir rekst­ur­inn með útsvari  og fast­eigna­gjöld­um. Sveit­­ar­­fé­lög veita nefni­lega 12 til 16 pró­­sent stofn­fram­lag til verk­efn­anna. Þau geta falist í beinu fjár­­fram­lagi en eru oftar en ekki í formi úthlut­unar á lóðum eða lækk­­unar eða nið­­ur­­fell­ingar á gjöldum sem þyrfti ann­­ars að greiða til sveit­­ar­­fé­lags­ins. 

Auglýsing

Reykja­vík­­­ur­­borg hefur meðal ann­­ars úthlutað Bjargi íbúð­­ar­­fé­lagi lóðir undir mörg hund­ruð íbúðir á stöðum eins í Úlf­­arsár­dal, Bryggju­hverf­inu og Hraun­bæ, en líka á þétt­ing­areitum í gamla hluta borg­­ar­innar á borð við Kirkju­sand, Voga­­byggð og Skerja­­byggð.

Flest önnur sveit­ar­fé­lög taka varla þátt

Það sveit­ar­fé­lag sem kemst næst höf­uð­borg­inni í upp­bygg­ingu almennra íbúða er Hafn­ar­fjörð­ur. Þar hafa verið veitt fram­lög fyrir 204 íbúð­um, eða átta pró­sent allra fram­laga úr rík­is­sjóði. Íbúar Hafn­ar­fjarðar eru átta pró­sent lands­manna. 

Önnur sveit­ar­fé­lög á höf­uð­borg­ar­svæð­inu standa þessum tveimur langt að baki í upp­bygg­ingu á almenna íbúða­kerf­inu. Í Kópa­vogi, þar sem rúm­lega tíu pró­sent lands­manna búa, hafa verið veitt fram­lög vegna 58 íbúa, eða 2,2 pró­sent heild­ar­fjöld­ans. Á Sel­tjarn­ar­nesi, þar sem 1,2 pró­sent lands­manna búa, eru sex íbúðir sem falla undir almenna íbúða­kerfið annað hvort til­búnar eða í bygg­ingu og í Garða­bæ, þar sem fimm pró­sent lands­manna býr, er þær 25, eða eitt pró­sent heild­ar­fjöld­ans. Í Mos­fellsbæ hafa tvær íbúðir verið keyptar fyrir öryrkja eða fatl­aða sem passa inn í almenna íbúða­kerf­ið.

Á Akur­eyri, þar 5,2 pró­sent lands­manna búa, eru íbúð­irnar 67 tals­ins,eða 2,6 pró­sent alls almenna íbúða­kerf­is­ins. Í Reykja­nesbæ hafa ell­efu slíkar íbúðir verið byggðar eða keyptar og í Árborg 37.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar