Mynd: Bjarg

Næstum þrjár af hverjum fjórum almennum íbúðum eru í Reykjavík

Fyrir nokkrum árum var ákveðið að end­­ur­reisa ein­hvern vísi að félags­­­lega hús­næð­is­­kerf­inu sem lagt var niður undir lok síðustu aldar. Nýja kerfið kallast almenna íbúðakerfið og því er ætlað að sjá fólki með lægri tekjur fyrir húsnæði. Frá árinu 2016 hefur ríkissjóður úthlutað yfir 15 milljörðum króna í stofnframlög í kerfið. Um 73 prósent þeirra íbúða sem hafa verið keyptar, byggðar eða eru í byggingu eru í höfuðborginni.

Íslenska ríkið hefur úthlutað alls 15,3 milljörðum króna í stofnframlög vegna almennra íbúða á landinu öllu frá árinu 2016, þegar lög um slík framlög voru sett. 

Þar af hafa 11,2 milljarðar króna farið í framlög vegna uppbyggingar á íbúðum í Reykjavík sem nýtt hafa verið til annað hvort að kaupa eða byggja alls 1.923 íbúðir.

Allt í allt þá hafa verið veitt stofnframlög úr ríkissjóði til að byggja 2.625 íbúðir á landinu öllu, sem þýðir að 73 prósent af almennu íbúðunum sem hafa annað hvort verið keyptar, byggðar eða eru í byggingu eru í Reykjavík. 

Þetta kemur fram í tölum sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun tók saman fyrir Kjarnann.

Alls búa 133.109 manns í höfuðborginni, eða 36 prósent landsmanna. Það þýðir að Reykjavík er að taka á sig næstum tvöfaldan hluta af uppbyggingu almenna íbúðakerfisins en hlutfall íbúa borgarinnar segir til um. 

Húsnæðiskostnaður í samræmi við greiðslugetu

Lög um almennar íbúðir voru sam­þykkt sum­arið 2016. Hið nýja íbúða­­kerfi er til­­raun til að end­­ur­reisa ein­hvern vísi að félags­­­lega hús­næð­is­­kerf­inu sem var aflagt undir lok síð­­­ustu aldar með þeim afleið­ingum að félags­­­legum íbúðum fækk­­aði um helm­ing milli áranna 1998 og 2017.

Auglýsing

Markmið þeirra laga var að bæta hús­næð­is­ör­yggi þeirra sem eru undir ákveðnum tekju- og eign­ar­mörkum með því að auka aðgengi að öruggu og við­eig­andi leigu­hús­næði. Þannig sé stuðlað að því að hús­næð­is­kostn­aður sé í sam­ræmi við greiðslu­getu þeirra sem leigja hús­næðið og fari að jafn­aði ekki yfir 25 pró­sent af tekjum þeirra. 

Lögin byggja á yfir­lýs­ingu sem þáver­andi rík­is­stjórn Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­sonar gaf út í tengslum við kjara­samn­inga sem voru und­ir­rit­aðir í maí 2015. Í henni var gert ráð fyrir að 2.300 íbúðir yrðu byggðar á árunum 2015 til 2018.

Lengri tíma tók hins vegar að klára lögin og fyrstu úthlut­anir á grund­velli þeirra fóru ekki fram fyrr en á árinu 2016. Fjár­mála­á­ætlun núver­andi rík­is­stjórnar áætlar nú að um 3.200 íbúðir verði byggðar á árunum 2016 til 2022. 

15,3 milljarða króna í stofnframlög

Íbúð­irnar sem hafa fengið stofn­fram­lög eru ætl­aðar fyrir allskyns hópa sem eru með lágar tekj­ur. Þar ber fyrst að nefna þá félags­hópa sem eru undir skil­greindum tekju- og eign­ar­við­mið­um. Þau eru 535 þús­und krónur að með­al­tali á mán­uði fyrir ein­stak­ling og 749 þús­und krónur á mán­uði fyrir hjón eða sam­búð­ar­fólk. Fyrir hvert barn eða ung­menni að 20 ára aldri sem býr á heim­il­inu bæt­ast við 133.750 krónur á mán­uði sem má hafa í tekj­ur. Heild­ar­eignir heim­il­is­ins mega þó ekki vera hærri en sem nemur 6.930.000 krón­um. Stór hluti þess­arar upp­bygg­ing­ar, sem er afar umfangs­mik­il, er á vegum Bjargs íbúða­fé­lags, sem var stofnað af ASÍ og BSRB fyrir nokkrum árum síð­an, og er rekið án hagn­að­ar­mark­miða.

Auglýsing

Íbúða­kerfið er fjár­magnað þannig að ríkið veitir stofn­fram­lag sem nemur 18 pró­sent af stofnvirði almennra íbúða. Stofnvirði er kostn­að­ar­verð íbúð­ar­inn­ar, sama hvort það er við bygg­ingu hennar eða vegna kaupa á henni. Íslenska ríkið hefur greitt rúm­lega 14 millj­arða króna í slíkt stofn­fram­lag til íbúða sem hafa verið byggðar eða keyptar á landinu öllu frá árinu 2016. 

Til við­bótar hefur ríkið greitt 956 millj­ónir króna í fjögur pró­sent við­bót­ar­fram­lag til hluta þeirra verk­efna sem ráð­ist hefur verið í á tíma­bil­inu. For­senda fyrir veit­ingu stofn­fram­lags er að bæði Hús­næð­is- og mann­virkja­stofnun (HMS), sem sér um umsýslu stofn­fram­laga, og sveit­ar­fé­lag hafi veitt sam­þykki. Rík­is­fram­lögin eru í formi beinna fjár­út­láta og því hefur rík­is­sjóður sam­tals greitt 15,3 millj­arða króna í stofn­fram­lög vegna verk­efna í á landinu öllu á und­an­förnum árum.

Langmest byggt í Reykjavík

Af þeirri upphæð hafa 11,2 milljarðar króna farið í framlög vegna verkefna í Reykjavík, eða 73 prósent heildarupphæðarinnar. Af þessu má ráða að Reykjavík hefur tekið á sig meginþorra ábyrgðar á uppbyggingu á almenna íbúðarkerfinu fyrir lágtekjufólk, námsmenn, öryrkja og fatlaða og aðra sem eru í vandræðum með að taka þátt í almennum íbúðamarkaði. 

Það er ekki án kostnaðar fyrir höfuðborgina, eða íbúa hennar, sem greiða fyrir reksturinn með útsvari  og fasteignagjöldum. Sveit­ar­fé­lög veita nefnilega 12 til 16 pró­sent stofn­fram­lag til verk­efn­anna. Þau geta falist í beinu fjár­fram­lagi en eru oftar en ekki í formi úthlut­unar á lóðum eða lækk­unar eða nið­ur­fell­ingar á gjöldum sem þyrfti ann­ars að greiða til sveit­ar­fé­lags­ins. 

Auglýsing

Reykja­vík­ur­borg hefur meðal ann­ars úthlutað Bjargi íbúð­ar­fé­lagi lóðir undir mörg hund­ruð íbúðir á stöðum eins í Úlf­arsár­dal, Bryggju­hverf­inu og Hraun­bæ, en líka á þéttingareitum í gamla hluta borg­ar­innar á borð við Kirkju­sand, Voga­byggð og Skerja­byggð.

Flest önnur sveitarfélög taka varla þátt

Það sveitarfélag sem kemst næst höfuðborginni í uppbyggingu almennra íbúða er Hafnarfjörður. Þar hafa verið veitt framlög fyrir 204 íbúðum, eða átta prósent allra framlaga úr ríkissjóði. Íbúar Hafnarfjarðar eru átta prósent landsmanna. 

Önnur sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu standa þessum tveimur langt að baki í uppbyggingu á almenna íbúðakerfinu. Í Kópavogi, þar sem rúmlega tíu prósent landsmanna búa, hafa verið veitt framlög vegna 58 íbúa, eða 2,2 prósent heildarfjöldans. Á Seltjarnarnesi, þar sem 1,2 prósent landsmanna búa, eru sex íbúðir sem falla undir almenna íbúðakerfið annað hvort tilbúnar eða í byggingu og í Garðabæ, þar sem fimm prósent landsmanna býr, er þær 25, eða eitt prósent heildarfjöldans. Í Mosfellsbæ hafa tvær íbúðir verið keyptar fyrir öryrkja eða fatlaða sem passa inn í almenna íbúðakerfið.

Á Akureyri, þar 5,2 prósent landsmanna búa, eru íbúðirnar 67 talsins,eða 2,6 prósent alls almenna íbúðakerfisins. Í Reykjanesbæ hafa ellefu slíkar íbúðir verið byggðar eða keyptar og í Árborg 37.

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar