Engin bankakreppa

Ólíkt síðustu efnahagskreppu má ekki sjá samdráttarmerki í þremur stærstu bönkum landsins, sem hafa allir skilað milljarðahagnaði það sem af er ári. Hvernig má það vera?

Lilja Björk Einarsdóttir bankastjóri Landsbankans, Birna Einarsdóttir bankastjóri Íslandsbanka og Benedikt Gíslason bankastjóri Arion banka.
Lilja Björk Einarsdóttir bankastjóri Landsbankans, Birna Einarsdóttir bankastjóri Íslandsbanka og Benedikt Gíslason bankastjóri Arion banka.
Auglýsing

Þrátt fyrir að Íslandsbanki, Landsbankinn og Arion banki hafi allir orðið fyrir neikvæðum áhrifum vegna efnahagsáhrifa útbreiðslu kórónuveirunnar skiluðu þeir tveggja til sjö milljarða króna hagnaði á fyrstu níu mánuðum ársins. Þar vega þyngst aðgerðir stjórnvalda, breytt neytendahegðun og hagræðing í rekstri. 

Milljarðar tapast og lítið lánað

Þegar árshlutareikningar bankanna þriggja eru bornir saman sést að mikil verðmæti í eigu bankanna hafa tapast á síðustu mánuðum í formi virðisrýrnunar lána. Leiða má líkum að því að stór hluti þessarar virðisrýrnunar komi frá innlendum fyrirtækjum í rekstrarvanda sem hafa útistandandi lán hjá bönkunum. Á fyrstu níu mánuðum ársins nam virðisrýrnunin hjá bönkunum þremur samtals um 26 milljörðum króna og var hún tæplega fjórföld því sem hún var á sama tímabili í fyrra, þegar hún nam sjö milljörðum króna.

Til viðbótar við aukna virðisrýrnun hefur fjárfesting í einkageiranum minnkað töluvert og hefur því lántaka þar dregist töluvert saman. Þetta sést ef fjöldi fyrirtækjalána er borinn saman við árin á undan, en ný lán til fyrirtækja í ár eru minna en tíu prósent af því sem var lánað árið 2018. Benedikt Gíslason bankastjóri Arion banka sagði á fjölmiðlafundi við kynningu á árshlutauppgjöri bankans að ástæðan á bak við litla lánveitingu til fyrirtækja væri sú að lítil eftirspurn væri eftir slíkum lánum þessa stundina. 

Auglýsing

Vaxtalækkanir juku eftirspurn

Þrátt fyrir minnkandi útlán til fyrirtækja hefur heildarfjöldi útlána aukist í bönkunum þremur á fyrstu níu mánuðum ársins. Frá áramótum hafa lán til viðskiptavina Arion banka aukist um fjögur prósent, á meðan samsvarandi aukning nemur átta prósentum hjá Íslandsbanka og tíu prósentum hjá Landsbankanum. 

Þunginn af þessari aukningu er  í íbúðalánum, en eftirspurn eftir þeim stórjókst eftir að þau urðu ódýrari vegna mikilla vaxtalækkana í Seðlabankanum í vor og hafa bankarnir þrír allir aukið verulega við sig í þeim flokki útlána.

Aukin innlán hjálpuðu bönkunum

Aftur á móti, þótt Seðlabankinn hafi aukið eftirspurn eftir íbúðalánum, var ekki sjálfgefið að bankarnir gætu annað henni. Það gátu þeir hins vegar nokkuð auðveldlega, þar sem magn innlána hefur aukist töluvert á síðustu mánuðum. 

Arion banki bendir á þessa aukningu innlána í nýjustu hagspánni sinni, en samkvæmt honum hafa innlán í bankakerfinu aukist um 66 milljarða króna í ár. Bankinn telur að aukninguna megi að hluta til rekja til launahækkana, breyttrar neysluhegðunar og óvissu um efnahagshorfur. Þótt kreppan hafi leitt til mikillar aukningar í atvinnuleysi hafa kjarasamningsbundnar launahækkanir, auk þess að flest störf sem töpuðust voru láglaunastörf,  leitt til þess að kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur aukist að meðaltali. 

Hins vegar hefur neysla ekki aukist jafnhratt, ef til vill vegna þess að fólk ákveður að leggja meira til hliðar í efnahagsóvissu. Einnig má hér nefna að íslenskir lífeyrissjóðir fylgdu óformlegum tilmælum Seðlabankans á þessu tímabili um að halda aftur af fjárfestingum erlendis og gæti sú ákvörðun einnig hafa leitt til þess að meira hafi verið sett inn á innlánsreikninga bankanna.

Hjá Íslandsbanka jukust innlán um 13 prósent, á meðan samsvarandi aukning nam 15 prósentum í Landsbankanum og 22 prósentum í Arion banka. Þessi aukning, auk slakari eiginfjárkrafna í kjölfar þess að Seðlabankinn aflétti svokallaðan sveiflujöfnunarauka, gerði bönkunum kleift að bregðast við mikilli eftirspurnaraukningu með meiri útlánum. 

Vaxtamunur breyttist lítið

Lækkun vaxta getur skapað vandræði fyrir rekstur viðskiptabanka, sem hagnast aðallega á vaxtamun inn- og útlána. Þegar vextir á útlánum bankanna lækka þurfa vextir á innistæðum þeirra að lækka jafnmikið svo að vaxtatekjurnar haldist óbreyttar. Erfitt er hins vegar að halda vaxtamuninum óbreyttum þegar innlánsvextir eru komnir nálægt núllinu, þar sem setja þyrfti neikvæða vexti á innlánsreikninga. 

Þrátt fyrir það hefur vaxtamunur bankanna ekki minnkað svo mikið. Raunar hækkaði hann lítillega hjá Arion banka og er nú 2,9 prósent, miðað við 2,7 prósent á sama tíma í fyrra. Hjá Íslandsbanka lækkaði hann svo úr 2,6 prósentum niður í 2,5 prósent, og úr 2,3 niður í 2,2 prósent hjá Landsbankanum.

Skipulagsbreytingar drógu úr kostnaði

Einnig átti sér stað töluverð hagræðing á kostnaðarhliðinni, en skipulagsbreytingar sem bankarnir hófu í fyrra hafa skilað sér í töluvert minni rekstrarkostnaði hjá öllum bönkunum það sem af er ári, ef miðað er við sama tímabil í fyrra. Stöðugildum hjá bönkunum hefur fækkað um 70, sem er um þriggja prósenta fækkun starfsmanna í fullu starfi. 

Fækkun starfsmanna, auk annarra aðgerða, leiddi til þess að rekstrarkostnaður Íslandsbanka minnkaði um 9 prósent milli ára, en minnkunin nam 13 prósentum hjá Landsbankanum og Arion banka.

Milljarðahagnaður

Þökk sé svipuðum rekstrartekjum og minni rekstrarkostnaði vegna skipulagsbreytinga skiluðu allir bankarnir milljarðahagnaði á fyrstu níu mánuðum ársins. Hagnaður Íslandsbanka nam 3,2 milljörðum og var hann helmingi minni en á sama tíma í fyrra. Hjá Landsbankanum nam hagnaðurinn hins vegar fjórum milljörðum og jókst hann um 750 milljónir króna milli ára. Arion banki hagnaðist hins vegar um 6,7 milljarða króna, sem er nærri því tvöfalt meira en hann gerði á sama tímabili í fyrra. 


Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, í forystusætinu á RÚV í gærkvöldi.
Það liggur ekki fyrir hvort Ísland geti gert tvíhliða samning til að tengja krónu við evru
Staðreyndavakt Kjarnans skoðar fullyrðingu Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um það sé mögulegt fyrir Ísland að gera samkomulag við Seðlabanka Evrópu um að tengja krónuna við evru.
Kjarninn 23. september 2021
Sigríður Ólafsdóttir
Draumastarf og búseta – hvernig fer það saman?
Kjarninn 23. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd: Í aðdraganda kosninganna er blóðmeraiðnaðurinn svarti blettur búfjáreldis – Hluti II
Kjarninn 23. september 2021
Segist hafa reynt að komast að því hvað konan vildi í gegnum tengilið – „Við náðum aldrei að ræða við hana“
Fyrrverandi formaður KSÍ segir að sambandið hafi frétt af meintu kynferðisbroti landsliðsmanna í gegnum samfélagsmiðla. Formleg ábending hafi aldrei borist.
Kjarninn 23. september 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður Vinstri grænna.
Fleiri kjósendur Sjálfstæðisflokks vilja Katrínu sem forsætisráðherra en Bjarna
Alls segjast 45,2 prósent kjósenda Sjálfstæðisflokksins að þeir vilji fá formann Vinstri grænna til að leiða þá ríkisstjórn sem mynduð verður eftir kosningar.
Kjarninn 23. september 2021
Hugarvilla að Ísland sé miðja heimsins
Þau Baldur, Kristrún og Gylfi spjölluðu um Evrópustefnu stjórnvalda í hlaðvarpsþættinum Völundarhús utanríkismála.
Kjarninn 23. september 2021
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands – Þáttur 4: Byggir Evrópustefna íslenskra stjórnvalda á áfallastjórnun?
Kjarninn 23. september 2021
Rósa Björk Brynjólfsdóttir
Kosningarnar núna snúast um loftslagsmál
Kjarninn 23. september 2021
Meira eftir höfundinnJónas Atli Gunnarsson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar