Mynd: Stjórnarráðið Sigurður Ingi í forystusætinu Mynd: RÚV
Mynd: Stjórnarráðið

Ríkisstjórnin kolfallin, níu flokkar á þingi og Framsókn með pálmann í höndunum

Tveir stjórnarflokkar, Sjálfstæðisflokkur og Vinstri græn, eru að mælast með sitt lægsta fylgi í kosningaspánni frá því að hún var keyrð fyrst í vor. Sá þriðji, Framsókn, er hins vegar vel yfir kjörfylgi og erfitt er að sjá að hægt sé að mynda ríkisstjórn án hans. Fjórir dagar eru til kosninga og níu flokkar mælast nú inni á þingi.

Rík­is­stjórn­ar­flokk­arnir mæl­ast nú með 45 pró­sent sam­an­lagt fylgi sam­kvæmt nýj­ustu kosn­inga­spá Kjarn­ans og Bald­urs Héð­ins­son­ar. Sam­an­lagða fylgið hefur ekki mælst lægra nú í aðdrag­anda kosn­inga, sem fara fram á laug­ar­dag, en Sjálf­stæð­is­flokk­ur, Vinstri græn og Fram­sókn­ar­flokkur fengu sam­tals 7,9 pró­sentu­stigum meira í kosn­ing­unum 2017 en þeir mæl­ast með nú. 

Lík­urnar á að rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dóttur haldi velli voru yfir 60 pró­sent í lok síð­asta mán­að­ar. Nú eru þær líkur komnar niður í 31 pró­sent og hafa lækkað nokkuð hratt með hverri keyrðri kosn­inga­spá. 

Sú rík­is­stjórn sem er senni­leg­ust eins og er, að teknu til­liti til úti­lok­unar sumra flokka á sam­starfi með öðrum og raun­sæju mati á að ekki sé ger­legur sam­starfs­grund­völlur vegna per­sónu­legra aðstæðna hjá ákveðnum flokk­um, er rík­is­stjórn Vinstri grænna, Pírata, Sam­fylk­ingar og Fram­sókn­ar­flokks, en þær eru 55 pró­sent. Skammt á eftir kemur rík­is­stjórn fjög­urra miðju­flokka: Sam­fylk­ing­ar, Fram­sókn­ar­flokks, Pírata og Við­reisn­ar. Lík­urnar á því að þeir flokkar nái meiri­hluta, eru nú 52 pró­sent og hafa auk­ist í mán­uð­in­um. Reykja­vík­ur­mód­elið svo­kall­aða mælist svo með 41 pró­sent líkur á því að verða að veru­leika.

Niðurstöður kosningaspárinnar 21. september 2021

Fimm flokka stjórn áður­nefndra flokka allra flokka sem nefndir eru hér að ofan á 98 pró­sent mögu­leika á því að ná meiri­hluta og gæti verið einn skýr­asti val­kost­ur­inn sem í boði verð­ur, nái níu flokkar inn á þing og ógjörn­ingur verður að mynda fjög­urra flokka stjórn án aðkomu Sjálf­stæð­is­flokks.

Lík­urnar eru fengnar með því að fram­kvæma 100 þús­und sýnd­ar­kosn­ing­ar. Í hverri sýnd­ar­kosn­ingu er vegið með­al­tal þeirra skoð­ana­kann­ana sem kosn­inga­spáin nær yfir hverju sinni lík­leg­asta nið­ur­staðan en sýnd­ar­nið­ur­staðan getur verið hærri eða lægri en þetta með­al­tal og hversu mikið byggir á sögu­legu frá­viki skoð­ana­kann­ana frá úrslitum kosn­inga.

Flokkur fólks­ins tekur stökk

Líkt og rakið hefur verið í grein­ingum Kjarn­ans á kosn­inga­spánni und­an­farna daga og vikur hefur staða rík­is­stjórn­ar­innar versnað nokkuð skarpt, og hefur aldrei verið verri nú þegar fjórir dagar eru í kosn­ing­ar. Fram undan eru leið­toga­kapp­ræður á þremur mis­mun­andi miðl­um: á mbl.is á mið­viku­dag, hjá miðlum Sýn á fimmtu­dag og á RÚV á föstu­dag. Slíkar kapp­ræður hafa áður getað reynst dýr­mætar til að snúa töp­uðu tafli upp í að minnsta kosti varn­ar­sigra.

Auglýsing

Sá flokkur sem hefur tapað mestu fylgi á því tíma­bili er Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn, en fylgi hans hefur lækkað um 2,8 pró­sentu­stig og stendur nú í 21,5 pró­sent­um. Það er eitt minnsta fylgi sem hann hefur nokkru sinni mælst með í kosn­inga­spá Kjarn­ans í aðdrag­anda kosn­inga, en þetta eru þriðju þing­kosn­ing­arnar sem Kjarn­inn keyrir spánna. Fimm dögum fyrir kosn­ing­arnar 2017 mæld­ist fylgi hans til að mynda 23,6 pró­sent. Flokk­ur­inn hresstist á loka­metr­unum og dag­inn fyrir kosn­ing­arnar í októ­ber 2017 mæld­ist fylgi hans 24,2 pró­sent og hann fékk svo 25,3 pró­sent þegar búið var að telja upp úr kjör­köss­un­um. Þá byrj­aði upp­sveiflan hins vegar rúmum tíu dögum fyrir kosn­ing­arn­ar, í kosn­inga­bar­áttu sem var afar snörp vegna eðlis þeirra kosn­inga, sem voru boð­aðar með nokk­urra vikna fyr­ir­vara um miðjan sept­em­ber sama ár eftir að rík­is­stjórn Bjarna Bene­dikts­sonar sprakk. Brynjar Níels­son, þing­maður flokks­ins sem situr í bar­áttu­sæti hans í Reykja­vík­ur­kjör­dæmi norð­ur, sagði í sjón­varps­þætti á Hring­braut í gær að Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn myndi ekki taka sæti í rík­is­stjórn nema hann myndi fá yfir 25 pró­sent atkvæða. Flokk­ur­inn þarf að bæta við sig 3,5 pró­sentu­stigum á fjórum dögum til að ná því marki.

Verður Sig­urður Ingi næsti for­sæt­is­ráð­herra?

Vinstri græn hafa aldrei mælst lægri í keyrðum kosn­inga­spám í ár en flokk­ur­inn gerir nú, en 11,2 pró­sent segj­ast ætla að kjósa hann.

Líkur á samsteypustjórnum mismunandi flokkaTil að ná minnsta mögulega meirihluta á Alþingi þarf 32 þingmenn.
Fjöldi þingsæta DVB PCSB DV VPSB VPSC DBMF
>=41
0%
0%
0%
0%
0%
0%
>=42
0%
0%
0%
0%
0%
0%
>=41
0%
1%
0%
1%
0%
0%
>=40
0%
2%
0%
2%
1%
0%
>=39
1%
3%
0%
3%
2%
0%
>=38
2%
5%
0%
6%
3%
1%
>=37
3%
9%
0%
10%
6%
1%
>=36
5%
14%
0%
16%
9%
2%
>=35
9%
21%
0%
24%
15%
5%
>=34
15%
30%
0%
33%
22%
8%
>=33
22%
40%
0%
44%
31%
13%
>=32
31%
52%
0%
55%
41%
19%
>=31
42%
62%
0%
65%
52%
27%
>=30
54%
72%
1%
75%
63%
37%
>=29
65%
81%
2%
83%
73%
48%
>=28
75%
88%
4%
89%
82%
59%
>=27
84%
93%
7%
94%
88%
69%
>=26
90%
96%
12%
96%
93%
78%
>=25
94%
98%
19%
98%
96%
85%
>=24
97%
99%
29%
99%
98%
91%
>=23
98%
99%
40%
100%
99%
95%
>=22
99%
100%
53%
100%
99%
97%

Verði það nið­ur­staða kosn­inga munu Vinstri græn tapa þriðj­ungi fylgis síns. Bjarkey Olsen Gunn­ars­dótt­ir, odd­viti Vinstri grænna, sagði í stöðu­upp­færslu á Face­book í gær eftir að nýjasta könnun Gallup, sem vigtar mest í nýj­ustu kosn­inga­spánni, sýndi Vinstri græn með 10,2 pró­sent fylgi að hún teldi ein­sýnt, yrði það nið­ur­staða kosn­inga, að „Vinstri græn verði utan rík­is­stjórn­ar. Skila­boðin eru skýr.“ Bjarkey eyddi síðar færsl­unn­i. 

Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn virð­ist stefna í að verða sig­ur­veg­ari þessa rík­is­stjórn­ar­sam­starfs. Hann siglir lygnan sjó með 12,3 pró­sent fylgi, sem er 1,6 pró­sentu­stigi meira en flokk­ur­inn fékk í síð­ustu kosn­ing­um, og virð­ist eiga nokkuð greiða leið inn í flest, ef ekki öll, ger­leg rík­is­stjórn­ar­mynst­ur. Sú staða er orðin afar raun­veru­leg að Sig­urður Ingi Jóhanns­son, for­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins, gæti orðið næsti for­sæt­is­ráð­herra Íslands.

Katrín með ein­staka stöðu hjá kjós­endum ann­arra flokka

Ástæða þess er sú að ósenni­legt er að krafa um for­sæt­is­ráð­herra­stól komi frá Sam­fylk­ingu, Pírötum eða Við­reisn.

Auglýsing

Lík­legt er til að mynda að Sam­fylk­ingin myndi fal­ast eftir fjár­mála­ráðu­neyt­inu fyrir Kristrúnu Frosta­dóttur ef flokk­ur­inn kemst í rík­is­stjórn. Miðað við sam­ræður við stjórn­mála­menn und­an­farin miss­eri er ekki gert ráð fyrir því að Píratar sæk­ist eftir því að leiða rík­is­stjórn, standi þeim til boða að taka þátt í að mynda slíka. Í ljósi þess að Við­reisn hefur mælst minnst þeirra fimm flokka á miðj­unni og til vinstri sem lík­leg­astir eru til að mynda rík­is­stjórn miðað við stöðu mála í dag, og að ein­ungis 6,6 pró­sent nefndu Þor­gerði Katrínu Gunn­ars­dóttur sem þann stjórn­ar­mála­menn sem þeir vildu að tæki við lyklunum í stjórn­ar­ráð­inu í nýlegri könnun Íslensku kosn­ingar­rann­sókn­ar­inn­ar, (ÍS­KOS) þá er ósenni­legt að sá ráða­hagur verði ofan á. 

Þróun fylgis framboða í kosningaspánni
Kosningaspáin er unnin í aðdraganda kosninga til Alþingis 2021.
B C D F M P S V Aðrir

Þrátt fyrir mikið yfir­vof­andi fylgis­tap gætu Vinstri græn þó einnig gert til­kall til þess að fá for­sæt­is­ráð­herra­emb­ættið í ljósi mik­illa vin­sælda Katrínar Jak­obs­dóttur út fyrir raðir flokks­ins og á grunni þess að áður­nefnd könnun ÍSKOS sýndi að rúm­lega 40 pró­sent kjós­enda vildi hana sem næsta for­sæt­is­ráð­herra. Hún er eini flokks­for­ing­inn sem nýtur stuðn­ings í emb­ætti for­sæt­is­ráð­herra umfram fylgi þess flokks sem hún leið­ir.

Í könn­un­inni sögð­ust til að mynda 16 pró­sent vilja Bjarna Bene­dikts­son og 9,5 pró­sent Sig­urð Inga. 

Líkur á fjölda þingsæta hjá hverjum flokki fyrir sig
Fjöldi þingsæta D V P S B C M J F
>=22
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
>=21
1%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
>=20
2%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
>=19
4%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
>=18
6%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
>=17
9%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
>=16
12%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
>=15
15%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%
>=14
15%
0%
1%
1%
1%
0%
0%
0%
0%
>=13
13%
1%
1%
3%
2%
0%
0%
0%
0%
>=12
10%
2%
3%
6%
4%
1%
0%
0%
0%
>=11
6%
4%
7%
10%
7%
2%
0%
0%
0%
>=10
3%
8%
12%
14%
12%
6%
0%
0%
0%
>=9
1%
13%
16%
18%
16%
11%
0%
1%
0%
>=8
1%
17%
18%
17%
17%
17%
1%
3%
1%
>=7
0%
18%
17%
14%
16%
21%
3%
7%
2%
>=6
0%
16%
12%
9%
12%
19%
8%
14%
7%
>=5
0%
11%
7%
5%
7%
13%
15%
20%
13%
>=4
0%
6%
4%
2%
3%
6%
20%
21%
19%
>=3
0%
2%
1%
1%
1%
2%
14%
12%
14%
>=2
0%
0%
0%
0%
0%
0%
3%
1%
2%
>=1
0%
1%
1%
0%
0%
1%
12%
7%
11%
>=0
0%
1%
0%
0%
0%
0%
23%
14%
31%

Þær kann­anir sem liggja til grund­vallar nýj­ustu kosn­inga­spánni eru eft­ir­far­andi:

  • Skoð­ana­könnun Mask­ínu í sam­starfi við Frétta­stofu Stöðvar 2, Bylgj­unnar og Vísis 8 – 13. sept­em­ber (11,4 pró­sent)
  • Skoð­ana­könnun Pró­sent í sam­starfi við Frétta­blaðið 13– 16. sept­em­ber (16,5 pró­sent)
  • Skoð­ana­könnun MMR í sam­starfi við Morg­un­blaðið 15 – 17. sept­em­ber (vægi 18,2 pró­sent)
  • Net­pan­ell ÍSKOS/­Fé­lags­vís­inda­stofn­unnar 10 – 19. sept­em­ber (20,2 pró­sent)
  • Þjóð­ar­púls Gallup 13 -19. sept­em­ber (vægi 26,7 pró­sent)

Sýnd­ar­kosn­ing­arn­arnar sýna að nær engar líkur eru á því að hægt verði að mynda tveggja flokka stjórn miðað við þessa nið­ur­stöðu. Ein­ungis eitt mynstur nær eitt pró­sent lík­um, tveggja flokka stjórn Sam­fylk­ingar og Sjálf­stæð­is­flokks.

Auglýsing

Hvað er kosn­­inga­­spá­in?

Fyrir hverjar kosn­ingar um allan heim birta fjöl­miðlar gríð­ar­legt magn af upp­lýs­ing­um. Þessar upp­lýs­ingar eru oftar en ekki töl­fræði­leg­ar, byggðar á skoð­ana­könn­unum þar sem fólk hefur verið spurt hvernig það upp­lifir stjórn­málin og hvað það getur ímyndað sér að kjósa. Stjórn­mála­fræð­ingar og fjöl­miðlar kepp­ast svo við að túlka nið­ur­stöð­urnar og veita almenn­ingi enn meiri upp­lýs­ingar um stöð­una í heimi stjórn­mál­anna.

Allar þessar kann­anir og allar mögu­legar túlk­anir á nið­ur­stöðum þeirra kunna að vera rugl­andi fyrir hinn almenna neyt­anda. Einn kannar skoð­anir fólks yfir ákveðið tíma­bil og annar kannar sömu skoð­anir á öðrum tíma og með öðrum aðferð­um. Hvor könn­unin er nákvæm­ari? Hverri skal treysta bet­ur? Svarið er oftar en ekki óljóst því vand­inn er að hinn almenni kjós­andi hefur ekki for­sendur til að meta áreið­an­leika hverrar könn­un­ar.

Þar kemur kosn­inga­spáin til sög­unn­ar.

Kosn­­­inga­­­spálíkan Bald­­­urs Héð­ins­­­sonar miðar að því að setja upp­­­lýs­ing­­­arnar sem skoð­ana­kann­­­anir veita í sam­hengi. Fyr­ir­liggj­andi skoð­ana­kann­­­anir eru teknar saman og þeim gefið vægi til þess að spá fyrir um úrslit kosn­­­inga. Nið­ur­stöður spálík­ans­ins eru svo birtar hér á Kjarn­anum reglu­lega í aðdrag­anda kosn­inga.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar