Áhuginn vildi svo margt

Þorgeir Tryggvason mun fram að jólum skrifa um bækur. Hann tekur í dag fyrir bókina Út á spássíuna, teikningar og pár Jóhannesar S. Kjarval. Umsjón með útgáfu: Kristín G. Guðnadóttir og Æsa Sigurjónsdóttir. Crymogea gefur út.

Auglýsing

„Jeg eitt­hvað í hug­anum hafði

Jeg held svona dálítið bjart

En eitt­hvað alltaf mig tafði

Auglýsing

Því áhug­inn vildi svo margt“

Ég er ekki viss um að ég hafi „vit­að“ að Kjar­val var ófor­betr­an­legur krot­ari, en ein­hvern­vegin kom það ekk­ert á óvart. Það er eitt­hvað við sér­visk­una og ólík­indin sem rímar við það að geta ekk­ert bréfsnifsi séð í friði. Jóhannes hefur auð­vitað fyrir löngu öðl­ast þann sess í þjóð­arsál­ar­líf­inu að okkur finnst við vita allt um hann. Þessa stöðu öðl­að­ist hann þegar í lif­anda lífi. Þetta er samt blekk­ing. Og við vitum það.

Kápa.Þess vegna er bók eins og Út á spáss­í­una ekki bara eigu­legur kjör­gripur af því tag­inu sem kenndur er við borð­plötur heldur gagn­leg áminn­ing um það sem við vitum og elskum að fá stað­fest og það sem við vitum að við vitum ekki.

Auð­vitað er krotið hans Kjar­vals mest bara krot en það virkar á mann af því það er aug­ljós­lega krotað af sömu höndum og mál­uðu mynd­irnar stór­kost­legu og teikn­uðu manna­mynd­irnar á barnum á Hótel Holti. Það bregður fyrir til­vitn­unum í þekkt stór­virki, mögu­lega er eitt­hvað af þessu atlögur að ein­hverju sem síðar fékk sitt loka­form. Línan er sú sama. Smá­at­riða­nautnin er þarna líka. Það er lengi hægt að fletta þess­ari bók, dást að og furða sig á.

Þessu til við­bótar eru síðan orð­in. Stórum hluta mynd­anna fylgir texti. Kveðj­ur, ávörp, hug­leið­ing­ar, vís­ur. Oft í tengslum við til­efni skrif­anna, en stundum kannski alls ekki. Eins og kemur fram í rit­gerðum þeirra Æsu og Krist­ínar tók Kjar­val rit­störf sín alvar­lega, sem verður greini­lega sem betur fer aldrei á kostnað ólík­inda og skemmti­leg­heita:

Kjarval.

„Hund­arnir þakka ekki fyrir sig er sag­t. 

en hver veit nema þeir geri það

jú nú veit ég það – þeir þakka fyrir sig fyr­ir­fram“

Það er ekki síst þessir text­ar, og sam­spil þeirra við myndir og pár, sem gera bók­ina spenn­andi og áhuga­verða að fara í gegn­um. Alla­vega fyrir þennan illa mynd­læsa en les­fíkna mann sem hér skrif­ar.

Ekki síst þegar þeir eiga ein­hvern sam­hljóm við þá helgi­mynd sem maður hefur af lista­mann­inum að störfum eins og þetta fal­lega brot:

Kjarval, Út á spássíuna.

„Þið skulið ekki vera óró­legir drengir jörðin er lengi það tekur jörð­ina langan tíma að skreyta“

Rit­stjórar bók­ar­innar hafa unnið gott verk við að lesa í skrift­ina og prenta text­ann læsi­legan með. Reyndar er svo­lítið skrítið að það er bara gert sums­staðar en látið óút­skýrt hvers vegna allt les­mál fær ekki þessa með­ferð. Vel má vera að það eigi sér aug­ljósar og ómerki­legar skýr­ing­ar, sumt má vel vera að sé ein­fald­lega ólæsi­legt, en gott hefði verið að hafa ástæð­urnar á hreinu.

Við erum alla­vega glöð með að hafa fengið þessa góðu hug­mynd útskrif­aða:

„hafa auð­vitað svan­inir alltaf verið frjáls­lyndir hvað beit snertir jafnt á engjum sem afrjetti og ekki skulerað í hverjir numdu land first – þeir eða fólk­ið. eins og málið liggur nú fyrir hafa heirst raddir um að komið geti til mála að leggja eitt eða fleiri útvarps­tæki inná afrétti bæði til þess, að skemta svön­unum og borga þeim inni­stæðu fyrir þeirra skemtun … þarmeð sýna þeim inní undra heim manns­and­ans – mætti kalla það víkka sjón­deild­ar­hring þeirra yfir­leitt – með þessu máli mætti kanski halda svana­hópum í stærri stíl frá engjum og hag­lendi bænda í sveitum yfir­leitt …“

Segja má að ítar­legri upp­lýs­ingar um ein­stakar myndir hefðu verið vel þegn­ar, en auð­vitað undir hæl­inn lagt hvað vitað er. Annað sem hefði verið vel þegið væru blað­síðu­töl, alla­vega í rit­gerð­irn­ar. Hugur minn er með nem­endum sem slys­ast til að nota rit­gerðir rit­stýr­anna sem heim­ildir og upp­götva þessa vöntun á ögur­stundu heim­ilda­skrár­gerð­ar­inn­ar.

Þær Æsa og Kristín skrifa hvor sína rit­gerð í bók­ina. Fram­lag Æsu er öllu heim­speki­legra, gerir grein fyrir for­sendum bók­ar­innar og hug­myndum um mik­il­vægi efn­is­ins sem þar er sett fram. Ekki þótti mér þetta mjög inn­blásandi texti, tyrf­inn bún­ingur um sjálf­sagða hluti mest­an­part eins og mér hefur sýnst vera nokkuð algengur löstur á menn­ing­ar­fræði­legum text­um.

Öllu meira fannst mér í grein Krist­ínar að sækja, en hún setur Kjar­val­skrot í sam­hengi við líf, list og sam­fé­lags­stöðu lista­manns­ins. Margt af því sem þar kemur fram leggur til dýr­mæta lyft­ingu fyrir við­kom­andi dæmi. Hálf­-ónota­leg þótti mér samt (of)­notkun hennar á orða­sam­band­inu „fólkið í land­in­u“, ein­hver þjóð­ern­ispóli­tískur blær á því fyrir minn smekk. Eins finnst mér alveg óþarfi að skilja vel­gjörð­ar­menn Kjar­vals á lands­byggð­inni eftir nafn­lausa sem „fólk úti á land­i“ ­meðan nafn­kunnir borg­ar­búar koma fram sem þeir sjálf­ir. En þetta eru smá­at­riði. Mik­il­væg­ast er að fá jarð­sam­band fyrir þessa skrítnu og laus­beisl­uðu tján­ingu sem er meg­in­efni bók­ar­inn­ar.

Út á spáss­í­una er hinn for­vitni­leg­asti grip­ur, fullur af furðum og verður örugg­lega gjöf­ull lengi, þeim sem grípa hana úr stáss­hill­unni. Veru­lega þarft verk að pota þessum spáss­íusmá­munum inn á mitt sviðið og varpa á þá þessu smekk­lega ljósi.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Guðmundur Halldór Björnsson
Samruni eða fjandsamleg yfirtaka – Hvað á sameinað félag að heita?
Kjarninn 28. janúar 2020
Vigdís og Kolbrún gagnrýna ráðningu Stefáns en Dagur óskar RÚV til hamingju
Tveir oddvitar í minnihluta borgarstjórnar segist óttast að ráðning Stefáns Eiríkssonar sem útvarpsstjóra verði til þess að það muni halla á fréttaflutning úr borgarstjórn. Dagur B. Eggertsson gaf Stefáni sín „bestu meðmæli“ og óskar RÚV til hamingju.
Kjarninn 28. janúar 2020
Ingrid Kuhlman
Býður dánaraðstoð heim misnotkun?
Kjarninn 28. janúar 2020
Enginn má undan líta – óviðjafnanleg sögustund í Landnámssetri
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um Öxina, sögustund í Landnámssetri.
Kjarninn 28. janúar 2020
Stefán Eiríksson nýr útvarpsstjóri RÚV
Stefán Eiríksson, sem hefur undanfarin ár gegnt starfi borgarritara og var þar áður lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu, hefur verið ráðinn útvarpsstjóri RÚV.
Kjarninn 28. janúar 2020
Nýr útvarpsstjóri RÚV kynntur í dag
Stjórn RÚV tók ákvörðun um næsta útvarpsstjóra á fundi í gærkvöldi. Fjórir stóðu eftir í síðustu viku. Nýr útvarpsstjóri verður kynntur á næstu klukkutímum.
Kjarninn 28. janúar 2020
Kristbjörn Árnason
Breytt staða í jafnréttisbaráttunni
Leslistinn 28. janúar 2020
Sanna Magdalena Mörtudóttir, borgarfulltrúi Sósíalistaflokksins.
Borgarstjóri með um sexfalt hærri laun en fólkið á lægstu laununum
Borgarfulltrúi Sósíalistaflokksins veltir því fyrir sér hvernig maður, sem er með um tvær milljónir í laun á mánuði, hafi meiri áhyggjur af verkföllum en velferð starfsfólks sem heyri beint undir hann.
Kjarninn 28. janúar 2020
Meira úr sama flokkiFólk
None