Segir dómara í Geirfinnsmálinu hafa skapað sér refsiábyrgð

karolina fund
Auglýsing



Jón Dan­í­els­son starf­aði lengi sem blaða­maður og skrif­aði m.a. tals­vert um Guð­mund­ar- og Geir­finns­málin í Helg­ar­póst­inn árið 1997, þegar Hæsti­réttur hafði til með­ferðar end­ur­upp­töku­beiðni Sæv­ars Ciesi­elski vegna þess­ara mála. Það var á þessum tíma sem áhugi hans á þessum saka­málum kvikn­aði fyrir alvöru og til­urð bók­ar­innar Sá sem flýr undan dýri má þannig rekja aftur á síð­ustu öld. Skipu­leg vinna við bók­ina hófst sum­arið 2011. Kjarn­inn hitti Jón og tók hann tali.

Flestir Íslend­ingar kann­ast við Guð­mund­ar- og Geir­finns­mál­in, en fæstir hafa skoðað þau niður í kjöl­inn. Hvað olli því að þú fórst að rann­saka þessi mál?

Auglýsing

„Allra fyrst var það nag­andi efi, en síðan vax­andi grun­semd­ir, sem á end­anum urðu nán­ast að fullri vissu þegar ég fór að skoða máls­gögnin sjálf. Rétt eins og nán­ast allir aðrir Íslend­ingar var ég nokkuð sann­færður um sekt sak­born­ing­anna þegar dóm­arnir voru kveðnir upp. Mér fannst vissu­lega skrýtið að menn sem voru búnir að játa, skyldu allt í einu lýsa sig sak­lausa, þegar þeir komu fyrir dóm. En um 1980 náði þessi hugsun eig­in­lega aldrei lengra.

Jón Daníelsson.Á Helg­ar­póst­inum fór ég að skoða máls­gögnin og rak mig fljót­lega á ýmis atriði, sem ekki komu heim og saman við dómana. Það leyndi sér ekki að fjöl­margar vís­bend­ingar um sak­leysi, voru aldrei skoð­að­ar, heldur bara látnar liggja eins og þær kæmu mál­inu ekki við. Harð­ræð­is­rann­sóknin frá 1979 vakti líka athygli mína. Ég held að hún sé arfa­vit­laus­asta plagg, sem ég hef lesið á ævinn­i.“

Á hvaða tíma­punkti fannst þér nauð­syn­legt að gera bók úr þessu efni?

„Sú til­finn­ing leit­aði á mig annað slag­ið. Mér gafst þó sjaldan veru­legur tími frá brauð­strit­inu, en sum­arið 2011 varð óvenju langt hlé milli verk­efna og þá hófst ég handa. Síðan hef ég varið flestum tóm­stundum í þessa vinnu, reyndar með sívax­andi þunga og síð­asta árið hef ég mest­an­part ein­beitt mér að þessu verki.“

Hverjar eru helstu nið­ur­stöður þínar eftir þessa vinnu?

„Nið­ur­stöð­urnar eru bæði fleiri og umfram allt óhugn­an­legri, en mig óraði fyr­ir. Þótt ég hefði strax ákveðnar hug­myndir um að sitt­hvað hefði farið alvar­lega úrskeið­is, hvarfl­aði í raun­inni ekki að mér að menn hefðu bein­línis brotið meg­in­reglur saka­mála­rétt­ar­fars og vís­vit­andi kveðið upp ranga dóma. En að verki loknu er erfitt að koma auga á aðrar skýr­ing­ar.

Slík til­vik reynd­ust ofan á allt annað vera fjölda­mörg. Ég fann vís­bend­ingar um beinar fals­an­ir, en einkum er áber­andi að öllum vís­bend­ing­um, sem bentu til þess að sak­born­ingar væru í raun­inni sak­laus­ir, var bein­línis ýtt til hlið­ar. Slík hegðun er hrein­lega bönnuð við rann­sóknir saka­mála. Mönnum er skylt að rann­saka jafnt það sem bendir til sýknu og það sem bendir til sekt­ar. Bókin er nán­ast troð­full af dæmum um slíka van­rækslu. Í lang­flestum til­vikum var þetta vís­vit­andi gert og í þeim til­gangi fá sak­born­ing­ana dæmda.

Sá sem flýr undan dýri eftir Jón Daníelsson.Alvar­leg­ast af öllu var senni­lega, að dóm­ar­arnir sjálfir skyldu vís­vit­andi van­rækja að athuga mögu­lega fjar­vist­ar­sönnun Sæv­ars Ciesi­elski í Geir­finns­mál­inu, þegar hún kom fram 1977. Filma, sem þeim bar skylda til að skoða, er ekki lengur til hjá sjón­varp­inu, en eitt papp­írs­blað varð­veitt­ist og kom í leit­irn­arnar við vinnslu þess­arar bók­ar. Þetta eina papp­írs­blað sannar ótví­rætt að Sævar var að horfa á sjón­varpið þegar dóm­ar­arnir full­yrtu að hann hefði verið að berja Geir­finn Ein­ars­son með spýtu.

Alveg burt­séð frá sönn­un­inni sjálfri, sköp­uðu dóm­ar­arnir sjálfum sér refsi­á­byrgð með þess­ari van­rækslu og hefðu átt að fá að lág­marki tveggja ára dóm sam­kvæmt refsiramm­an­um, sem reyndar nær upp í sextán ár.“

Hverju von­ast þú til að fá áorkað með þess­ari bók?

„Mér finnst ein­fald­lega kom­inn tími að gera þessi saka­mál upp í eitt skipti fyrir öll. Þar á ég reyndar ekki við manns­hvörf­in, sem þau eru kennd við. Þau verða vænt­an­lega ekki upp­lýst úr þessu. En saka­málin tengd­ust þessum manns­hvörfum aldrei neitt. Hinn ein­faldi sann­leikur er sá, að í hvor­ugu til­vik­inu verður séð, að lög­reglan hafi haft nokk­urt til­efni til að hefja rann­sókn. Bæði saka­málin voru til­bún­ingur og heila­spuni frá upp­hafi til enda. Og mér finnst kom­inn tími til að rétt­ar­kerfið við­ur­kenni það. Um leið þarf allur almenn­ingur skýr­ingar á því hvernig þetta gat gerst.“

Hér er teng­ill á útgáfu­söfnun bók­ar­innar Sá sem flýr undan dýri á Karol­ina Fund.



Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Frumvarp um Þjóðarsjóð lagt aftur fram – Yrði stofnaður um áramót
Frumvarp um stofnun Þjóðarsjóðs, sem á að taka við arðgreiðslum frá orkufyrirtækjum ríkisins, hefur verið lagt aftur fram. Ekki hefur verið einhugur um hvort að um sé að ræða góða nýtingu á fjármagninu, sem getur hlaupið á hundruð milljörðum á fáum árum.
Kjarninn 16. október 2019
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir - Þjóðbúningamafían
Kjarninn 16. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Ofurstéttin sem er að eignast Ísland
Kjarninn 16. október 2019
Samningar sagðir vera að nást milli Breta og Evrópusambandsins
Fundað hefur verið stíft í Brussel og einnig í London, síðustu daga. Reynt er til þrautar að ná samningi um forsendur útgöngu Breta úr Evrópusambandinu.
Kjarninn 16. október 2019
Flokkar Bjarna Benediktssonar og Loga Einarssonar mælast nánast jafn stórir í nýrri könnun Zenter.
Samfylkingin mælist næstum jafn stór og Sjálfstæðisflokkur
Frjálslyndu miðjuflokkarnir þrír í stjórnarandstöðu mælast með meira samanlagt fylgi en ríkisstjórnarflokkarnir þrír í nýrri könnun. Fylgisaukning Miðflokksins, sem mældist í könnun MMR í síðustu viku, er hvergi sjáanleg.
Kjarninn 16. október 2019
AGS segir hættumerkin hrannast upp í heimsbúskapnum
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir að nú séu hagvaxtarhorfur í heimsbúskapnum svipaðar og voru fyrir fjármálakreppuna 2007 til 2009.
Kjarninn 15. október 2019
Rauður dagur á markaði - Arion banki fellur enn í verði
Rauður dagur var í kauphöll Íslands í dag. Öll félögin lækkuðu nema eitt, Origo. Virði þess félags hækkaði um tæplega 2 prósent í dag, í viðskiptum upp á 677 þúsund.
Kjarninn 15. október 2019
Landsvirkjun hækkar raforkuverð um 2,5 prósent
Heildsöluverð á raforku hjá Landsvirkjun mun hækka um 2,5 prósent um næstu áramót.
Kjarninn 15. október 2019
Meira úr sama flokkiFólk
None