Segir dómara í Geirfinnsmálinu hafa skapað sér refsiábyrgð

karolina fund
Auglýsing



Jón Dan­í­els­son starf­aði lengi sem blaða­maður og skrif­aði m.a. tals­vert um Guð­mund­ar- og Geir­finns­málin í Helg­ar­póst­inn árið 1997, þegar Hæsti­réttur hafði til með­ferðar end­ur­upp­töku­beiðni Sæv­ars Ciesi­elski vegna þess­ara mála. Það var á þessum tíma sem áhugi hans á þessum saka­málum kvikn­aði fyrir alvöru og til­urð bók­ar­innar Sá sem flýr undan dýri má þannig rekja aftur á síð­ustu öld. Skipu­leg vinna við bók­ina hófst sum­arið 2011. Kjarn­inn hitti Jón og tók hann tali.

Flestir Íslend­ingar kann­ast við Guð­mund­ar- og Geir­finns­mál­in, en fæstir hafa skoðað þau niður í kjöl­inn. Hvað olli því að þú fórst að rann­saka þessi mál?

Auglýsing

„Allra fyrst var það nag­andi efi, en síðan vax­andi grun­semd­ir, sem á end­anum urðu nán­ast að fullri vissu þegar ég fór að skoða máls­gögnin sjálf. Rétt eins og nán­ast allir aðrir Íslend­ingar var ég nokkuð sann­færður um sekt sak­born­ing­anna þegar dóm­arnir voru kveðnir upp. Mér fannst vissu­lega skrýtið að menn sem voru búnir að játa, skyldu allt í einu lýsa sig sak­lausa, þegar þeir komu fyrir dóm. En um 1980 náði þessi hugsun eig­in­lega aldrei lengra.

Jón Daníelsson.Á Helg­ar­póst­inum fór ég að skoða máls­gögnin og rak mig fljót­lega á ýmis atriði, sem ekki komu heim og saman við dómana. Það leyndi sér ekki að fjöl­margar vís­bend­ingar um sak­leysi, voru aldrei skoð­að­ar, heldur bara látnar liggja eins og þær kæmu mál­inu ekki við. Harð­ræð­is­rann­sóknin frá 1979 vakti líka athygli mína. Ég held að hún sé arfa­vit­laus­asta plagg, sem ég hef lesið á ævinn­i.“

Á hvaða tíma­punkti fannst þér nauð­syn­legt að gera bók úr þessu efni?

„Sú til­finn­ing leit­aði á mig annað slag­ið. Mér gafst þó sjaldan veru­legur tími frá brauð­strit­inu, en sum­arið 2011 varð óvenju langt hlé milli verk­efna og þá hófst ég handa. Síðan hef ég varið flestum tóm­stundum í þessa vinnu, reyndar með sívax­andi þunga og síð­asta árið hef ég mest­an­part ein­beitt mér að þessu verki.“

Hverjar eru helstu nið­ur­stöður þínar eftir þessa vinnu?

„Nið­ur­stöð­urnar eru bæði fleiri og umfram allt óhugn­an­legri, en mig óraði fyr­ir. Þótt ég hefði strax ákveðnar hug­myndir um að sitt­hvað hefði farið alvar­lega úrskeið­is, hvarfl­aði í raun­inni ekki að mér að menn hefðu bein­línis brotið meg­in­reglur saka­mála­rétt­ar­fars og vís­vit­andi kveðið upp ranga dóma. En að verki loknu er erfitt að koma auga á aðrar skýr­ing­ar.

Slík til­vik reynd­ust ofan á allt annað vera fjölda­mörg. Ég fann vís­bend­ingar um beinar fals­an­ir, en einkum er áber­andi að öllum vís­bend­ing­um, sem bentu til þess að sak­born­ingar væru í raun­inni sak­laus­ir, var bein­línis ýtt til hlið­ar. Slík hegðun er hrein­lega bönnuð við rann­sóknir saka­mála. Mönnum er skylt að rann­saka jafnt það sem bendir til sýknu og það sem bendir til sekt­ar. Bókin er nán­ast troð­full af dæmum um slíka van­rækslu. Í lang­flestum til­vikum var þetta vís­vit­andi gert og í þeim til­gangi fá sak­born­ing­ana dæmda.

Sá sem flýr undan dýri eftir Jón Daníelsson.Alvar­leg­ast af öllu var senni­lega, að dóm­ar­arnir sjálfir skyldu vís­vit­andi van­rækja að athuga mögu­lega fjar­vist­ar­sönnun Sæv­ars Ciesi­elski í Geir­finns­mál­inu, þegar hún kom fram 1977. Filma, sem þeim bar skylda til að skoða, er ekki lengur til hjá sjón­varp­inu, en eitt papp­írs­blað varð­veitt­ist og kom í leit­irn­arnar við vinnslu þess­arar bók­ar. Þetta eina papp­írs­blað sannar ótví­rætt að Sævar var að horfa á sjón­varpið þegar dóm­ar­arnir full­yrtu að hann hefði verið að berja Geir­finn Ein­ars­son með spýtu.

Alveg burt­séð frá sönn­un­inni sjálfri, sköp­uðu dóm­ar­arnir sjálfum sér refsi­á­byrgð með þess­ari van­rækslu og hefðu átt að fá að lág­marki tveggja ára dóm sam­kvæmt refsiramm­an­um, sem reyndar nær upp í sextán ár.“

Hverju von­ast þú til að fá áorkað með þess­ari bók?

„Mér finnst ein­fald­lega kom­inn tími að gera þessi saka­mál upp í eitt skipti fyrir öll. Þar á ég reyndar ekki við manns­hvörf­in, sem þau eru kennd við. Þau verða vænt­an­lega ekki upp­lýst úr þessu. En saka­málin tengd­ust þessum manns­hvörfum aldrei neitt. Hinn ein­faldi sann­leikur er sá, að í hvor­ugu til­vik­inu verður séð, að lög­reglan hafi haft nokk­urt til­efni til að hefja rann­sókn. Bæði saka­málin voru til­bún­ingur og heila­spuni frá upp­hafi til enda. Og mér finnst kom­inn tími til að rétt­ar­kerfið við­ur­kenni það. Um leið þarf allur almenn­ingur skýr­ingar á því hvernig þetta gat gerst.“

Hér er teng­ill á útgáfu­söfnun bók­ar­innar Sá sem flýr undan dýri á Karol­ina Fund.



Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Málsmeðferð kærunefndar fær falleinkunn hjá Héraðsdómi Reykjavíkur
Kærunefnd útboðsmála er sögð hafa farið á svig við lög og stuðst við vafasama útreikninga er hún komst að þeirri niðurstöðu að rétt væri að óvirkja samning Orku náttúrunnar við Reykjavíkurborg um hraðhleðslustöðvar.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra hefur undirritað reglugerð sem markar fyrstu viðbrögð íslenskra stjórnvalda við hinu svokallað Ómíkrón-afbrigði veirunnar.
Síðasta kórónuveiruverk Svandísar að bregðast við „Ómíkrón“
Á sunnudag tekur gildi reglugerð sem felur í sér að þeir sem koma til landsins frá skilgreindum hááhættusvæðum þurfa að fara í tvö PCR-próf með sóttkví á milli. Ómíkrón-afbrigðið veldur áhyggjum víða um heim og líka hjá sóttvarnalækni.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Vinstri græn fá sjávarútvegsmálin og Framsókn sest í heilbrigðisráðuneytið
Miklar breytingar verða gerðar á stjórnarráði Íslands, ný ráðuneyti verða til og málaflokkar færðir. Ráðherrarnir verða tólf og sá sem bætist við fellur Framsóknarflokknum í skaut. Vinstri græn stýra sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Hjalti Hrafn Hafþórsson
Það sem ekki var talað um á COP26
Kjarninn 27. nóvember 2021
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Útlán til heimila hafa aukist en útlán til fyrirtækja dregist saman það sem af er ári
Bankarnir nýttu svigrúm sem var gefið til að takast á við efnahagslegar afleiðingar kórónuveirunnar til að stórauka útlán til íbúðarkaupa. Útlán til fyrirtækja hafa hins vegar dregist saman.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Lerbjergskógurinn er nú kominn í eigu og umsjá Danska náttúrusjóðsins.
Danir gripnir kaupæði – „Við stöndum frammi fyrir krísu“
Lerbjergskógurinn mun héðan í frá fá að dafna án mannlegra athafna. Hann er hluti þess lands sem Danir hafa keypt saman til að auka líffræðilegan fjölbreytileika og draga úr áhrifum loftslagsbreytinga.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Þolendur kynfæralimlestinga, nauðgana, ofbeldis og fordóma sendir til baka til Grikklands
Tvær sómalskar konur standa nú frammi fyrir því að verða sendar til Grikklands af íslenskum stjórnvöldum og bíða þær brottfarardags. Þær eru báðar þolendur grimmilegs ofbeldis og þarfnast sárlega aðstoðar fagfólks til að vinna í sínum málum.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Undirbúa sókn fjárfesta í flesta innviði samfélagsins „til að létta undir með hinu opinbera“
Í nýlegri kynningu vegna fyrirhugaðrar stofnunar á 20 milljarða innviðasjóði er lagt upp með að fjölmörg tækifæri séu í fjárfestingu á innviðum á Íslandi. Það eru ekki einungis hagrænir innviðir heldur líka félagslegir.
Kjarninn 27. nóvember 2021
Meira úr sama flokkiFólk
None