Sjerpar nýta súrefni á skilvirkari hátt en þeir sem lifa nær sjávarmáli

Vilborg Arna Gissurardóttir vann þrekvirki og komst á tind Everest nýverið fyrst íslenskra kvenna. Með í för var sjerpi. Sá hópur býr yfir náðargáfu sem nýtist ákaflega vel við tindaklif.

everest
Auglýsing

Í vik­unni vann Vil­borg Arna Giss­ur­ar­dóttir það stór­kost­lega afrek að verða fyrst íslenskra kvenna til að kom­ast á tind Ever­est. Það er þrek­virki sem fæst­ir Jarð­ar­bú­ar koma til með að vinna á lífs­leið­inni, ekki síst vegna tak­mark­ana lík­ama okkar til að þríf­ast í svo mik­illi hæð yfir sjáv­ar­máli.

Einn hópur fólks hefur þó þróað með sér eig­in­leika sem gera þeim auð­veld­ara að þríf­ast hátt upp í fjöll­unum þar sem and­rúms­loftið er súr­efn­issnauð­ara en við sem lifum nær sjáv­ar­máli eigum að venj­ast. Þeir kallast sjerpar og lifa flestir þeirra í fjall­lendi Nepal.

Í grein sem birt var fyrr í vik­unni er fjallað um nið­ur­stöður rann­sóknar sem varpa ljósi á það hvern­ig sjerpar ná að forð­ast háfjalla­veiki og súr­efn­is­skort.

Auglýsing

Tveir hópar, 10 „lág­lend­ing­ar“ sem flestir voru Evr­ópskir vís­inda­menn og 15 sjerpar, gengu upp í grunn­búð­ir Ever­est sem eru í 5.300 metra hæð yfir sjáv­ar­máli. Áður en ferðin hófst voru tekin blóð og vöðva­sýni úr þátt­tak­endum ýmist í London eða Kathmandu í Nepal til að fá grunn­gildi fyrir efna­skipti þeirra á lág­lendi. Eftir að komið var í grunn­búð­irnar voru sýni tekin á ný og síðan aftur eftir tveggja mán­aða dvöl í búð­un­um.



Sjerp­arnir skáru sig nokkuð frá hinum hópnum þeg­ar hvat­berar, orku­ein­ingar frumna okk­ar, voru bornir sam­an. Hvat­ber­ar sjerpanna voru skil­virk­ari í fram­leiðslu á ATP, sem er orku­ríkt efna­sam­band í frumum lík­am­ans.

Þar að auki höfðu sjerp­arnir lægri fitu­ox­un­ar­gildi sem bendir til þess að þeir eigi auð­veld­ara með það að mynda orku úr sykrum en við. Fitu­oxun er ekki eins skil­virk og oxun á sykrum þar sem hún nýtir meira súr­efni og gæti þessi eig­in­leiki þeirra því nýst þegar súr­efni er af skornum skammti.

Þegar leið á rann­sókn­ina breytt­ust gildi sjerpanna lít­ið. Lág­lend­ing­arnir aðlög­uð­ust aftur á móti aðstæðum og urðu lík­amar þeirra hægt og bít­andi betri í starfa við þessar nýju aðstæð­ur.

Skýr­ing­una á þessum mun á milli hópanna telja vís­inda­menn að megi að hluta til rekja til breyti­leika í geni sem nefn­ist PPARA (per­ox­is­ome proli­fer­ator-act­i­vated receptor gene) og velur fyrir glúkósa fremur en fitu til að mynda orku. Þeir benda á að mun­ur­inn liggi ekki aðeins í þessu eina geni en telja að það gefi sjerp­unum for­skot á þessu sviði.

Auk breyti­leika í PPARA gen­inu virtu­st sjerp­arnir hafa betra blóð­flæði í gegnum háræðar lík­am­ans. Háræða­kerfi þeirra virt­ist einnig vera viða­meira en lág­lend­ing­anna sem gæti stuðl­aða að betri súr­efn­is­flutn­ingi til vefja lík­am­ans.

Von­ast er til þess að þessi nýja þekk­ing geti í fram­tíð­inni hjálpað vís­inda­mönnum að þróa nýjar leiðir til að með­höndla súr­efn­is­skort í vefjum lík­am­ans (e. hypoxia) sem hrjáir ekki aðeins fjallagarpa heldur einnig fjöl­marga sjúk­linga um allan heim.

Rann­sókn­ar­hóp­ur­inn sam­an­stóð af vís­inda­mönnum frá Cambridge há­skóla, Sout­hampton há­skóla, Uni­versity Col­lege London og Inns­bruck há­skóla og birt­ust nið­ur­stöð­urnar í tíma­rit­inu Proceed­ings of National Academy of Sci­ences.

Fréttin birt­ist líka á Hvat­an­um.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Dagatalið mitt
Ásta Júlía Hreinsdóttir safnar fyrir útgáfukostnaði fyrir Dagatalið mitt, sem er fjölnota afmælisdagatal með texta og myndum eftir hana.
Kjarninn 20. október 2019
Árni Már Jensson
Að skilja okkur sjálf: Annar hluti
Kjarninn 20. október 2019
Paul Copley, forstjóri Kaupþings ehf.
6.400 kröfuhafar höfðu ekki sótt peningana sína
Nokkur þúsund kröfuhafa í bú Kaupþings hafa ekki sótt þá fjármuni sem þeir eiga að fá greitt í samræmi við nauðasamninga félagsins. Þeir fjármunir sem geymdir eru á vörslureikningi eru um 8,5 milljarða króna virði á gengi dagsins í dag.
Kjarninn 20. október 2019
Hvar endar tap Arion banka á United Silicon?
Arion banki á kísilmálsverksmiðju Í Helguvík sem hefur ekki verið í starfsemi í þrjú ár. Bankinn hefur fjárfest í úrbótum en óljóst er hvort að þær dugi til að koma verksmiðjunni aftur í gang. Í vikunni var bókfært virði hennar fært niður um 1,5 milljarð.
Kjarninn 20. október 2019
Örn Bárður Jónsson
Afmæliskveðja til Alþingis
Kjarninn 20. október 2019
Leikskólakennurum fækkað um 360 frá árinu 2013
Börnum af erlendum uppruna hefur fjölgað mikið á skömmum tíma. Meira en helmingur þeirra sem starfar við uppeldi og menntun er ófaglærður.
Kjarninn 20. október 2019
Jean Claude Juncker er forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins.
Atvinnuleysi innan ESB ekki mælst minna frá því að mælingar hófust
Atvinnuleysi hjá ríkjum Evrópusambandsins hefur dregist verulega saman á undanförnum árum, en er samt umtalsvert meira en í Bandaríkjunum og á Íslandi.
Kjarninn 19. október 2019
Séra Jakob Rolland, prestur kaþólsku kirkjunnar í Reykjavík.
Kaþólska kirkjan vill hafa meiri áhrif á stjórnmál á Íslandi
Prestur innan kaþólsku kirkjunnar segir að kaþólska kirkjan myndi vissulega vilja hafa meiri áhrif á stjórnmál á Íslandi. Hann segir að rödd kaþólsku kirkjunnar hafi þó fengið lítinn hljómgrunn hjá stjórnvöldum á Íslandi hingað til.
Kjarninn 19. október 2019
Meira úr sama flokkiFólk