Sjerpar nýta súrefni á skilvirkari hátt en þeir sem lifa nær sjávarmáli

Vilborg Arna Gissurardóttir vann þrekvirki og komst á tind Everest nýverið fyrst íslenskra kvenna. Með í för var sjerpi. Sá hópur býr yfir náðargáfu sem nýtist ákaflega vel við tindaklif.

everest
Auglýsing

Í vikunni vann Vilborg Arna Gissurardóttir það stórkostlega afrek að verða fyrst íslenskra kvenna til að komast á tind Everest. Það er þrekvirki sem fæstir Jarðarbúar koma til með að vinna á lífsleiðinni, ekki síst vegna takmarkana líkama okkar til að þrífast í svo mikilli hæð yfir sjávarmáli.

Einn hópur fólks hefur þó þróað með sér eiginleika sem gera þeim auðveldara að þrífast hátt upp í fjöllunum þar sem andrúmsloftið er súrefnissnauðara en við sem lifum nær sjávarmáli eigum að venjast. Þeir kallast sjerpar og lifa flestir þeirra í fjalllendi Nepal.

Í grein sem birt var fyrr í vikunni er fjallað um niðurstöður rannsóknar sem varpa ljósi á það hvernig sjerpar ná að forðast háfjallaveiki og súrefnisskort.

Auglýsing

Tveir hópar, 10 „láglendingar“ sem flestir voru Evrópskir vísindamenn og 15 sjerpar, gengu upp í grunnbúðir Everest sem eru í 5.300 metra hæð yfir sjávarmáli. Áður en ferðin hófst voru tekin blóð og vöðvasýni úr þátttakendum ýmist í London eða Kathmandu í Nepal til að fá grunngildi fyrir efnaskipti þeirra á láglendi. Eftir að komið var í grunnbúðirnar voru sýni tekin á ný og síðan aftur eftir tveggja mánaða dvöl í búðunum.


Sjerparnir skáru sig nokkuð frá hinum hópnum þegar hvatberar, orkueiningar frumna okkar, voru bornir saman. Hvatberar sjerpanna voru skilvirkari í framleiðslu á ATP, sem er orkuríkt efnasamband í frumum líkamans.

Þar að auki höfðu sjerparnir lægri fituoxunargildi sem bendir til þess að þeir eigi auðveldara með það að mynda orku úr sykrum en við. Fituoxun er ekki eins skilvirk og oxun á sykrum þar sem hún nýtir meira súrefni og gæti þessi eiginleiki þeirra því nýst þegar súrefni er af skornum skammti.

Þegar leið á rannsóknina breyttust gildi sjerpanna lítið. Láglendingarnir aðlöguðust aftur á móti aðstæðum og urðu líkamar þeirra hægt og bítandi betri í starfa við þessar nýju aðstæður.

Skýringuna á þessum mun á milli hópanna telja vísindamenn að megi að hluta til rekja til breytileika í geni sem nefnist PPARA (peroxisome proliferator-activated receptor gene) og velur fyrir glúkósa fremur en fitu til að mynda orku. Þeir benda á að munurinn liggi ekki aðeins í þessu eina geni en telja að það gefi sjerpunum forskot á þessu sviði.

Auk breytileika í PPARA geninu virtust sjerparnir hafa betra blóðflæði í gegnum háræðar líkamans. Háræðakerfi þeirra virtist einnig vera viðameira en láglendinganna sem gæti stuðlaða að betri súrefnisflutningi til vefja líkamans.

Vonast er til þess að þessi nýja þekking geti í framtíðinni hjálpað vísindamönnum að þróa nýjar leiðir til að meðhöndla súrefnisskort í vefjum líkamans (e. hypoxia) sem hrjáir ekki aðeins fjallagarpa heldur einnig fjölmarga sjúklinga um allan heim.

Rannsóknarhópurinn samanstóð af vísindamönnum frá Cambridge háskóla, Southampton háskóla, University College London og Innsbruck háskóla og birtust niðurstöðurnar í tímaritinu Proceedings of National Academy of Sciences.

Fréttin birtist líka á Hvatanum.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Samfélagslegar áskoranir og lýðræðislegt hlutverk háskóla
Kjarninn 18. maí 2021
Skúli Magnússon var boðinn velkominn til starfa af þeim Steingrími J. Sigfússyni forseta Alþingis og Rögnu Árnadóttur skrifstofustjóra þingsins fyrr í mánuðinum.
Nýr umboðsmaður ætlar í leyfi frá HÍ og vonast eftir meira fé frá pólitíkinni
Nýr umboðsmaður Alþingis er enn að ljúka síðustu verkunum við lagadeild Háskóla Íslands. Í bili. Hann segir við Kjarnann að stofnunin þurfi meira fé til að geta gert annað og meira en að „standa við færibandið“ og vinna úr kvörtunum.
Kjarninn 18. maí 2021
Suliman hefur lagt sig fram við að kynnast íslensku samfélagi og m.a. stundað sjálfboðastarf frá því að hann kom hingað í október.
Hugsaði að á Íslandi „yrði komið fram við mig eins og manneskju“
Hann hefur aðeins tvo kosti. Og þeir eru báðir hræðilegir. Að halda til á götunni á Íslandi eða í Grikklandi. Suliman Al Masri, palestínskur hælisleitandi sem yfirvöld ætla að vísa út á götu, segist þrá venjulegt líf. Það sé ekki að finna í Grikklandi.
Kjarninn 17. maí 2021
Húsnæði Útleningastofunar í Bæjarhrauni í Hafnarfirði.
Útlendingastofnun vísaði Palestínumönnum út á götu
Palestínumönnum var síðdegis vísað út úr húsnæði Útlendingastofnunar í Bæjarhrauni í Hafnarfirði. Þeir hafa hvergi höfði sínu að halla og hefur verið bent á að leita skjóls í moskum. Blóðbað stendur yfir í heimaríki þeirra.
Kjarninn 17. maí 2021
Vigdís Fríða Þorvaldsdóttir
Er vegan börnum mismunað í skólum á Íslandi?
Kjarninn 17. maí 2021
Katrín mun ræða málefni Ísraels og Palestínu við Blinken og Lavrov í vikunni
Málefni Ísraels og Palestínu voru rædd á þingi í dag. Þingmenn Pírata og Viðreisnar kölluðu eftir því að stjórnvöld tækju af skarið og fordæmdu aðgerðir Ísraela í stað þess að bíða eftir öðrum þjóðum. Forsætisráðherra mun tala fyrir friðsamlegri lausn.
Kjarninn 17. maí 2021
Fjölskylda á flótta hefst við úti á götu í Aþenu, höfuðborg Grikklands.
Útlendingastofnun setur hælisleitendum afarkosti: Covid-próf eða missa framfærslu
Útlendingastofnun er farin að setja fólki sem synjað er um vernd þá afarkosti að gangast undir COVID-próf ellegar missa framfærslu og jafnvel húsnæði. Í morgun var sýrlenskum hælisleitanda gert að pakka saman. „Hvar á hann að sofa í nótt?“
Kjarninn 17. maí 2021
Eurovision-hópurinn fékk undanþágu og fór fram fyrir í bólusetningu
RÚV fór fram á það við sóttvarnaryfirvöld að hópurinn sem opinbera fjölmiðlafyrirtækið sendi til Hollands til að taka þátt í, og fjalla um, Eurovision, myndi fá bólusetningu áður en þau færu. Við því var orðið.
Kjarninn 17. maí 2021
Meira úr sama flokkiFólk