Sjerpar nýta súrefni á skilvirkari hátt en þeir sem lifa nær sjávarmáli

Vilborg Arna Gissurardóttir vann þrekvirki og komst á tind Everest nýverið fyrst íslenskra kvenna. Með í för var sjerpi. Sá hópur býr yfir náðargáfu sem nýtist ákaflega vel við tindaklif.

everest
Auglýsing

Í vik­unni vann Vil­borg Arna Giss­ur­ar­dóttir það stór­kost­lega afrek að verða fyrst íslenskra kvenna til að kom­ast á tind Ever­est. Það er þrek­virki sem fæst­ir Jarð­ar­bú­ar koma til með að vinna á lífs­leið­inni, ekki síst vegna tak­mark­ana lík­ama okkar til að þríf­ast í svo mik­illi hæð yfir sjáv­ar­máli.

Einn hópur fólks hefur þó þróað með sér eig­in­leika sem gera þeim auð­veld­ara að þríf­ast hátt upp í fjöll­unum þar sem and­rúms­loftið er súr­efn­issnauð­ara en við sem lifum nær sjáv­ar­máli eigum að venj­ast. Þeir kallast sjerpar og lifa flestir þeirra í fjall­lendi Nepal.

Í grein sem birt var fyrr í vik­unni er fjallað um nið­ur­stöður rann­sóknar sem varpa ljósi á það hvern­ig sjerpar ná að forð­ast háfjalla­veiki og súr­efn­is­skort.

Auglýsing

Tveir hópar, 10 „lág­lend­ing­ar“ sem flestir voru Evr­ópskir vís­inda­menn og 15 sjerpar, gengu upp í grunn­búð­ir Ever­est sem eru í 5.300 metra hæð yfir sjáv­ar­máli. Áður en ferðin hófst voru tekin blóð og vöðva­sýni úr þátt­tak­endum ýmist í London eða Kathmandu í Nepal til að fá grunn­gildi fyrir efna­skipti þeirra á lág­lendi. Eftir að komið var í grunn­búð­irnar voru sýni tekin á ný og síðan aftur eftir tveggja mán­aða dvöl í búð­un­um.



Sjerp­arnir skáru sig nokkuð frá hinum hópnum þeg­ar hvat­berar, orku­ein­ingar frumna okk­ar, voru bornir sam­an. Hvat­ber­ar sjerpanna voru skil­virk­ari í fram­leiðslu á ATP, sem er orku­ríkt efna­sam­band í frumum lík­am­ans.

Þar að auki höfðu sjerp­arnir lægri fitu­ox­un­ar­gildi sem bendir til þess að þeir eigi auð­veld­ara með það að mynda orku úr sykrum en við. Fitu­oxun er ekki eins skil­virk og oxun á sykrum þar sem hún nýtir meira súr­efni og gæti þessi eig­in­leiki þeirra því nýst þegar súr­efni er af skornum skammti.

Þegar leið á rann­sókn­ina breytt­ust gildi sjerpanna lít­ið. Lág­lend­ing­arnir aðlög­uð­ust aftur á móti aðstæðum og urðu lík­amar þeirra hægt og bít­andi betri í starfa við þessar nýju aðstæð­ur.

Skýr­ing­una á þessum mun á milli hópanna telja vís­inda­menn að megi að hluta til rekja til breyti­leika í geni sem nefn­ist PPARA (per­ox­is­ome proli­fer­ator-act­i­vated receptor gene) og velur fyrir glúkósa fremur en fitu til að mynda orku. Þeir benda á að mun­ur­inn liggi ekki aðeins í þessu eina geni en telja að það gefi sjerp­unum for­skot á þessu sviði.

Auk breyti­leika í PPARA gen­inu virtu­st sjerp­arnir hafa betra blóð­flæði í gegnum háræðar lík­am­ans. Háræða­kerfi þeirra virt­ist einnig vera viða­meira en lág­lend­ing­anna sem gæti stuðl­aða að betri súr­efn­is­flutn­ingi til vefja lík­am­ans.

Von­ast er til þess að þessi nýja þekk­ing geti í fram­tíð­inni hjálpað vís­inda­mönnum að þróa nýjar leiðir til að með­höndla súr­efn­is­skort í vefjum lík­am­ans (e. hypoxia) sem hrjáir ekki aðeins fjallagarpa heldur einnig fjöl­marga sjúk­linga um allan heim.

Rann­sókn­ar­hóp­ur­inn sam­an­stóð af vís­inda­mönnum frá Cambridge há­skóla, Sout­hampton há­skóla, Uni­versity Col­lege London og Inns­bruck há­skóla og birt­ust nið­ur­stöð­urnar í tíma­rit­inu Proceed­ings of National Academy of Sci­ences.

Fréttin birt­ist líka á Hvat­an­um.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Minkar eru ræktaðir á búum víða um heim, m .a. á Íslandi, vegna feldsins.
Menn smituðust af minkum
Fólk er talið hafa borið kórónuveiruna inn í minkabú í Hollandi. Minkarnir sýktust og smituðu svo að minnsta kosti tvo starfsmenn. Engin grunur hefur vaknað um kórónuveirusmit i minkum eða öðrum dýrum hér á landi.
Kjarninn 1. júní 2020
Stóru viðskiptabankarnir þrír tilkynntu allir vaxtalækkanir í vikunni sem leið.
Bankarnir taka aftur forystu í húsnæðislánum
Stýrivaxtalækkanir, lækkun bankaskatts og afnám sveiflujöfnunarauka hafa haft áhrif á vaxtakjör sem og getu bankanna til að lána fé. Með tilliti til verðbólgu verða hagstæðustu vextirnir til húsnæðiskaupa nú hjá bönkum í stað lífeyrissjóða.
Kjarninn 31. maí 2020
Barnabókin „Ævintýri í Bulllandi“
Mæðgin dunduðu sér við að skrifa barnabók á meðan að COVID-faraldurinn hélt samfélaginu í samkomubanni. Þær safna nú fyrir útgáfu hennar á Karolina fund.
Kjarninn 31. maí 2020
Þorri landsmanna greiðir tekjuskatt og útsvar. Hluti greiðir hins vegar fyrst og fremst fjármagnstekjuskatt.
Tekjur vegna arðgreiðslna jukust í fyrra en runnu til færri einstaklinga
Alls voru tekjur vegna arðs 46,1 milljarður króna í fyrra. Þeim einstaklingum sem höfðu slíkar tekjur fækkaði á því ári. Alls eru 75 prósent eigna heimila landsins bundnar í fasteignum.
Kjarninn 31. maí 2020
Maskína leiðrétti framsetningu Moggans á göngugatnakönnun
Maskína, sem vann könnun á viðhorfum til varanlegra göngugatna fyrir hóp kaupmanna sem berst gegn göngugötum í miðborginni, sendi frá sér leiðréttingu á fimmtudag eftir að bjöguð mynd af niðurstöðunum var dregin fram í Morgunblaðinu.
Kjarninn 31. maí 2020
Auður Jónsdóttir
Þú verður að deyja fyrir samfélagið!
Kjarninn 31. maí 2020
Stefán Ólafsson
Atvinnuleysisbætur eru alltof lágar
Kjarninn 31. maí 2020
Inger Støjberg, þáverandi ráðherra innflytjendamála í dönsku stjórninni, sést hér á fundi í Brussel 25. janúar árið 2016. Þann sama dag sá hún fréttir sem gerðu hana hoppandi illa og urðu kveikjan að þeim embættisfærslum sem nú eru til rannsóknar.
Að tala tungum tveim og draga kanínu úr hatti
Danskir stjórnmálaskýrendur sem fylgjast með rannsókn á embættisfærslum Inger Støjberg, fyrrverandi ráðherra, segja hana hafa talað tungum tveim í yfirheyrslum vegna rannsóknarinnar. Minnisblað sem enginn hafði áður heyrt minnst á dúkkaði skyndilega upp.
Kjarninn 31. maí 2020
Meira úr sama flokkiFólk