Sjerpar nýta súrefni á skilvirkari hátt en þeir sem lifa nær sjávarmáli

Vilborg Arna Gissurardóttir vann þrekvirki og komst á tind Everest nýverið fyrst íslenskra kvenna. Með í för var sjerpi. Sá hópur býr yfir náðargáfu sem nýtist ákaflega vel við tindaklif.

everest
Auglýsing

Í vikunni vann Vilborg Arna Gissurardóttir það stórkostlega afrek að verða fyrst íslenskra kvenna til að komast á tind Everest. Það er þrekvirki sem fæstir Jarðarbúar koma til með að vinna á lífsleiðinni, ekki síst vegna takmarkana líkama okkar til að þrífast í svo mikilli hæð yfir sjávarmáli.

Einn hópur fólks hefur þó þróað með sér eiginleika sem gera þeim auðveldara að þrífast hátt upp í fjöllunum þar sem andrúmsloftið er súrefnissnauðara en við sem lifum nær sjávarmáli eigum að venjast. Þeir kallast sjerpar og lifa flestir þeirra í fjalllendi Nepal.

Í grein sem birt var fyrr í vikunni er fjallað um niðurstöður rannsóknar sem varpa ljósi á það hvernig sjerpar ná að forðast háfjallaveiki og súrefnisskort.

Auglýsing

Tveir hópar, 10 „láglendingar“ sem flestir voru Evrópskir vísindamenn og 15 sjerpar, gengu upp í grunnbúðir Everest sem eru í 5.300 metra hæð yfir sjávarmáli. Áður en ferðin hófst voru tekin blóð og vöðvasýni úr þátttakendum ýmist í London eða Kathmandu í Nepal til að fá grunngildi fyrir efnaskipti þeirra á láglendi. Eftir að komið var í grunnbúðirnar voru sýni tekin á ný og síðan aftur eftir tveggja mánaða dvöl í búðunum.


Sjerparnir skáru sig nokkuð frá hinum hópnum þegar hvatberar, orkueiningar frumna okkar, voru bornir saman. Hvatberar sjerpanna voru skilvirkari í framleiðslu á ATP, sem er orkuríkt efnasamband í frumum líkamans.

Þar að auki höfðu sjerparnir lægri fituoxunargildi sem bendir til þess að þeir eigi auðveldara með það að mynda orku úr sykrum en við. Fituoxun er ekki eins skilvirk og oxun á sykrum þar sem hún nýtir meira súrefni og gæti þessi eiginleiki þeirra því nýst þegar súrefni er af skornum skammti.

Þegar leið á rannsóknina breyttust gildi sjerpanna lítið. Láglendingarnir aðlöguðust aftur á móti aðstæðum og urðu líkamar þeirra hægt og bítandi betri í starfa við þessar nýju aðstæður.

Skýringuna á þessum mun á milli hópanna telja vísindamenn að megi að hluta til rekja til breytileika í geni sem nefnist PPARA (peroxisome proliferator-activated receptor gene) og velur fyrir glúkósa fremur en fitu til að mynda orku. Þeir benda á að munurinn liggi ekki aðeins í þessu eina geni en telja að það gefi sjerpunum forskot á þessu sviði.

Auk breytileika í PPARA geninu virtust sjerparnir hafa betra blóðflæði í gegnum háræðar líkamans. Háræðakerfi þeirra virtist einnig vera viðameira en láglendinganna sem gæti stuðlaða að betri súrefnisflutningi til vefja líkamans.

Vonast er til þess að þessi nýja þekking geti í framtíðinni hjálpað vísindamönnum að þróa nýjar leiðir til að meðhöndla súrefnisskort í vefjum líkamans (e. hypoxia) sem hrjáir ekki aðeins fjallagarpa heldur einnig fjölmarga sjúklinga um allan heim.

Rannsóknarhópurinn samanstóð af vísindamönnum frá Cambridge háskóla, Southampton háskóla, University College London og Innsbruck háskóla og birtust niðurstöðurnar í tímaritinu Proceedings of National Academy of Sciences.

Fréttin birtist líka á Hvatanum.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Steinar Frímannsson
Einkarekstur í forgrunni – Umhverfisstefna Sjálfstæðisflokksins
Kjarninn 19. september 2021
Magnús Gottfreðsson, prófessor við læknadeild Háskóla Íslands.
Segir gæði vísindastarfs á Landspítala hafa hrakað á síðustu árum
Prófessor við læknadeild Háskóla Íslands segir að öfugþróun hafi átt sér stað í vísindastarfi á Landspítala eftir að hann var gerður að háskólasjúkrahúsi árið 2000, og að ekkert skilgreint fjármagn hafi fengist til að sinna því.
Kjarninn 19. september 2021
Jean-Rémi Chareyre
VG og loftslagsmálin: Að hugsa lengra en þjóðarnefið nær
Kjarninn 19. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd í aðdraganda alþingiskosninganna 2021 – Hluti I
Kjarninn 19. september 2021
Bjarni Jónsson
Stjórnmálaflokkarnir og dánaraðstoð
Kjarninn 19. september 2021
Soffía Sigurðardóttir
Samvinna til árangurs
Kjarninn 19. september 2021
Lesendum Morgunblaðsins og Fréttablaðsins fækkað um 20 prósent frá miðju ári 2019
Lestur Fréttablaðsins hefur helmingast á rúmum áratug og minnkað um 20 prósent frá því nýir eigendur keyptu blaðið um mitt ár 2019. Þróun á lesendahópi Morgunblaðsins er nánast sú sama. Mikið tap er á rekstri beggja dagblaða.
Kjarninn 19. september 2021
Jón Ormur Halldórsson
Pólitíska miðjan hennar Merkel
Kjarninn 19. september 2021
Meira úr sama flokkiFólk