Sýklalyfjaónæmi: Hvað veldur því og hvernig getum við tekist á við það?

Nýlegar rannsóknir benda til þess að sýklaofnæmi sé mun algengara en áður var talið. Ekki er þó öll von úti um að hægt verði að finna lyf gegn ofurbakteríum.

Pillur
Auglýsing

Sýkla­lyfja­ó­næmi er eig­in­leiki sem margar sýkj­andi bakt­er­íur hafa til­einkað sér. Í umhverfi þar sem mikið er um sýkla­lyf er stöðugt áreiti á örveruflór­una. Það getur orðið til þess að breyt­ingar verða á erfða­efni bakt­er­í­anna sem gerir þeim kleift að þola sýkla­lyf­in, til dæmis með því að brjóta þau niður í efna­sam­bönd sem eru bakt­er­í­unum skað­laus.

Þessar aðstæður eru til dæmis til staðar í mat­væla­iðn­aði erlendis þar sem dýrum eru sífellt gefin sýkla­lyf þó engin sýk­ing sé til stað­ar.  Að sama skapi geta þessar aðstæður mynd­ast í okkur sem ein­stak­lingum ef við notum sýkla­lyfin að óþörfu eða ekki rétt. Í slíkum til­fellum skiljum við eftir sýkla­lyf í lík­am­anum þegar enn eru sýkj­andi bakt­er­íur til stað­ar. Þessar bakt­er­íur reyna svo hvað þær geta til að lifa af í lágum styrk sýkla­lyfja og í sumum til­fellum tekst þeim það með því að þróa með sér ónæmi gegn lyf­inu.

Þegar bakt­ería hefur fengið eig­in­leik­ann til að sigr­ast á sýkla­lyfja­ó­næm­inu er það sú bakt­ería sem nær að fjölga sér og við­halda teg­und sinni.

Auglýsing

Hversu útbreitt er sýkla­lyfja­ó­næmi?

Nýlegar rann­sóknir gefa til kynna að sýkla­lyfja­ó­næmi sé lík­lega mikið algeng­ara en talið var. Sér­stak­lega á þetta við í umhverfi þar sem dýr eru ræktuð til mann­eld­is.

Á ráð­stefnu Banda­ríska örveru­fræði­fé­lags­ins sem haldin var í sumar kom fram að jafn­vel ónæmi gegn sjald­gæfum sýkla­lyfjum hefur auk­ist gríð­ar­lega. Þetta eru sýkla­lyf sem hingað til hafa ein­ungis verið notuð í ítr­ustu neyð, þegar önnur sýkla­lyf virka ekki.

Áhrif á mann­fólk eru einnig þegar orðin mikil og sam­kvæmt Mið­stöð sjúk­dóma­varna Banda­ríkj­anna (CDC) sýkj­ast í það minnsta tvær millj­ónir manna í Banda­ríkj­unum einum saman á ári af ónæmum bakt­er­íum og 23.000 lát­ast vegna þeirra.

Ljóst er að staðan er þegar orðin slæm og fer hún síst batn­andi.

Hvaða aðferðum er helst beitt til að snúa þess­ari þróun við?

Þó staðan í dag sé ansi ógn­vekj­andi er ekki öll von úti enn um að hægt verði að finna lyf gegn þessum ofur­bakt­er­í­um.

Fjöl­margar nálg­anir hafa verið not­aðar til að finna ný lyf og mörg þeirra lyfja sem eru í far­vatn­inu eru þess eðlis að það er mun erf­ið­ara en áður fyrir bakt­er­í­urnar að þróa með sér ónæmi. Rann­sóknir þar sem verið er að nýta bakt­er­íu­sýkj­andi veirur er dæmi um slíkt. Bakt­er­íu­sýkj­andi veir­ur, svo­kall­aðir fag­ar, myndu ekki hafa áhrif á sjúk­ling­inn því þær sér­hæfa sig í að sýkja og drepa bakt­er­í­ur.

Því miður eru ekki líkur á því að hægt verði að snúa við þeirri þróun sem þegar hefur orð­ið. Með því að nota sýkla­lyf skyn­sam­lega getum við von­andi komið í veg fyrir frek­ari útbreiðslu ónæmis og þá sér­stak­lega á þeim lyfjum sem seinna koma.

Við getum spornað gegn sýklalyfjaónæmi með því að..

  • Taka ekki sýkla­lyf að óþörfu og ekki biðja um þau þegar læknir telur að ekki sé þörf á þeim.

  • Fara ávallt eftir fyr­ir­mælum læknis varð­andi inn­töku á lyfj­um.

  • Ekki geyma sýkla­lyf né setja þau í ruslið eða vaskinn. Ónöt­uðum lyfjum má skila í næsta apó­tek þar sem þeim verður fargað á við­eig­andi hátt.

  • Temja sér gott hrein­læti, til dæmis hand­þvott eftir sal­ern­is­ferð­ir.

  • Forð­ast að nota bakt­er­íu­drep­andi sáp­ur, þær eru nær gagns­lausar fyrir okkur en valda umhverf­inu skaða.

Blockchain mun breyta fjölmiðlum
Blockchain býður upp á mikla möguleika fyrir fjölmiðla, segir Matt Coolidge í viðtali við Frey Eyjólfsson.
Kjarninn 19. júní 2018
Aðalgeir Þorgrímsson
Hlaupandi forstjóri og 6.596 bankar
Kjarninn 19. júní 2018
Svandís Svavarsdóttir, heilbrigðisráðherra.
Velferðarráðuneytinu skipt upp í tvennt
Forsætisráðuneytið mun leggja fram þingsályktunartillögu í haust um skiptingu velferðarráðuneytisins í tvö ráðuneyti.
Kjarninn 19. júní 2018
Viðar Halldórsson
Ísland 1 – Argentína 0 – Tölfræðin sem við viljum alltaf vinna
Kjarninn 19. júní 2018
Marta Guðjónsdóttir, Vigdís Hauksdóttir og Sanna Magdalena Mörtudóttir á fyrsta fundi borgarstjórnar 19. júní 2018.
Friðurinn úti í borgarstjórn eftir innan við klukkustund
Borgarstjórnarfulltrúar minnihlutans kalla eftir óháðri rannsókn vegna trúnaðarbrests og leka í Ráðhúsinu í upphafi fyrsta fundar borgarstjórnar Reykjavíkur. Málið sé prófraun.
Kjarninn 19. júní 2018
Róhingjar á flótta.
Aldrei verið fleiri á flótta í heiminum
Tæpar 70 milljónir manna voru hrakin frá heimilum sínum og rúmar 25 milljónir þeirra teljast flóttamenn. Báðar tölur eru þær hæstu sem mælst hafa í mörg ár.
Kjarninn 19. júní 2018
Dagur B. Eggertsson.
Fyrsti borgarstjórnarfundurinn á nýju kjörtímabili í dag
Kosið verður í ráð og nefndir og tillögur flokkanna teknar fyrir á fyrsta fundi borgarstjórnar sem haldinn er í dag. Sósíalistaflokkurinn leggur fram sjö tillögur á fundinum.
Kjarninn 19. júní 2018
Elisabeth Moss í hlutverki Hjáfreð í Handmaid's Tale
Ágúst Ólafur líkir stefnu Trump við Handmaid's Tale
Þingmenn Samfylkingarinnar og Viðreisnar fordæma innflytjendastefnu Bandaríkjastjórnar sem leitt hefur til aðskilnaðar flóttamannabarna frá foreldrum sínum.
Kjarninn 19. júní 2018
Meira úr sama flokkiFólk