Sýklalyfjaónæmi: Hvað veldur því og hvernig getum við tekist á við það?

Nýlegar rannsóknir benda til þess að sýklaofnæmi sé mun algengara en áður var talið. Ekki er þó öll von úti um að hægt verði að finna lyf gegn ofurbakteríum.

Pillur
Auglýsing

Sýkla­lyfja­ó­næmi er eig­in­leiki sem margar sýkj­andi bakt­er­íur hafa til­einkað sér. Í umhverfi þar sem mikið er um sýkla­lyf er stöðugt áreiti á örveruflór­una. Það getur orðið til þess að breyt­ingar verða á erfða­efni bakt­er­í­anna sem gerir þeim kleift að þola sýkla­lyf­in, til dæmis með því að brjóta þau niður í efna­sam­bönd sem eru bakt­er­í­unum skað­laus.

Þessar aðstæður eru til dæmis til staðar í mat­væla­iðn­aði erlendis þar sem dýrum eru sífellt gefin sýkla­lyf þó engin sýk­ing sé til stað­ar.  Að sama skapi geta þessar aðstæður mynd­ast í okkur sem ein­stak­lingum ef við notum sýkla­lyfin að óþörfu eða ekki rétt. Í slíkum til­fellum skiljum við eftir sýkla­lyf í lík­am­anum þegar enn eru sýkj­andi bakt­er­íur til stað­ar. Þessar bakt­er­íur reyna svo hvað þær geta til að lifa af í lágum styrk sýkla­lyfja og í sumum til­fellum tekst þeim það með því að þróa með sér ónæmi gegn lyf­inu.

Þegar bakt­ería hefur fengið eig­in­leik­ann til að sigr­ast á sýkla­lyfja­ó­næm­inu er það sú bakt­ería sem nær að fjölga sér og við­halda teg­und sinni.

Auglýsing

Hversu útbreitt er sýkla­lyfja­ó­næmi?

Nýlegar rann­sóknir gefa til kynna að sýkla­lyfja­ó­næmi sé lík­lega mikið algeng­ara en talið var. Sér­stak­lega á þetta við í umhverfi þar sem dýr eru ræktuð til mann­eld­is.

Á ráð­stefnu Banda­ríska örveru­fræði­fé­lags­ins sem haldin var í sumar kom fram að jafn­vel ónæmi gegn sjald­gæfum sýkla­lyfjum hefur auk­ist gríð­ar­lega. Þetta eru sýkla­lyf sem hingað til hafa ein­ungis verið notuð í ítr­ustu neyð, þegar önnur sýkla­lyf virka ekki.

Áhrif á mann­fólk eru einnig þegar orðin mikil og sam­kvæmt Mið­stöð sjúk­dóma­varna Banda­ríkj­anna (CDC) sýkj­ast í það minnsta tvær millj­ónir manna í Banda­ríkj­unum einum saman á ári af ónæmum bakt­er­íum og 23.000 lát­ast vegna þeirra.

Ljóst er að staðan er þegar orðin slæm og fer hún síst batn­andi.

Hvaða aðferðum er helst beitt til að snúa þess­ari þróun við?

Þó staðan í dag sé ansi ógn­vekj­andi er ekki öll von úti enn um að hægt verði að finna lyf gegn þessum ofur­bakt­er­í­um.

Fjöl­margar nálg­anir hafa verið not­aðar til að finna ný lyf og mörg þeirra lyfja sem eru í far­vatn­inu eru þess eðlis að það er mun erf­ið­ara en áður fyrir bakt­er­í­urnar að þróa með sér ónæmi. Rann­sóknir þar sem verið er að nýta bakt­er­íu­sýkj­andi veirur er dæmi um slíkt. Bakt­er­íu­sýkj­andi veir­ur, svo­kall­aðir fag­ar, myndu ekki hafa áhrif á sjúk­ling­inn því þær sér­hæfa sig í að sýkja og drepa bakt­er­í­ur.

Því miður eru ekki líkur á því að hægt verði að snúa við þeirri þróun sem þegar hefur orð­ið. Með því að nota sýkla­lyf skyn­sam­lega getum við von­andi komið í veg fyrir frek­ari útbreiðslu ónæmis og þá sér­stak­lega á þeim lyfjum sem seinna koma.

Við getum spornað gegn sýklalyfjaónæmi með því að..

  • Taka ekki sýkla­lyf að óþörfu og ekki biðja um þau þegar læknir telur að ekki sé þörf á þeim.

  • Fara ávallt eftir fyr­ir­mælum læknis varð­andi inn­töku á lyfj­um.

  • Ekki geyma sýkla­lyf né setja þau í ruslið eða vaskinn. Ónöt­uðum lyfjum má skila í næsta apó­tek þar sem þeim verður fargað á við­eig­andi hátt.

  • Temja sér gott hrein­læti, til dæmis hand­þvott eftir sal­ern­is­ferð­ir.

  • Forð­ast að nota bakt­er­íu­drep­andi sáp­ur, þær eru nær gagns­lausar fyrir okkur en valda umhverf­inu skaða.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Alls segjast 55 prósent svarenda í könnun Maskínu fremur eða mjög andvíg gjaldtöku í öllum jarðgöngum á Íslandi.
Andstaða við gjaldtöku í jarðgöngum mismikil eftir því hvaða flokk fólk kýs
Kjósendur Viðreisnar eru líklegastir til að styðja gjaldtöku í jarðgöngum en kjósendur Sósíalistaflokksins eru líklegastir til að vera andvígir gjaldtöku, samkvæmt niðurstöðum úr könnun Maskínu á afstöðu til gjaldtöku í öllum jarðgöngum á Íslandi.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Hið sænska velferðarríki í faðmi nýfrjálshyggju
Á síðustu þrjátíu árum hafa átt sér stað talsverðar breytingar í bæði heilbrigðis- og menntakerfi Svíþjóðar. Ef til vill má rekja þau samfélagsvandamál sem nú tekist er á um í aðdraganda þingkosninga til þessara breytinga.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Draugaskipið
Skammt undan ströndum Jemen liggur skip við festar. Ekki væri slíkt í frásögur færandi nema vegna þess að skipið, sem er hlaðið olíu, hefur legið þarna í sjö ár og er að ryðga í sundur. Ef olían færi í sjóinn yrði tjónið gríðarlegt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Róbert Wessman er forstjóri Alvogen og Alvotech.
Dalur Róberts Wessman afskrifaði 135,2 milljónir af skuldum Birtings
Velta tímaritaútgáfunnar Birtings dróst saman um fimmtung í fyrra og föstum starfsmönnum var fækkað úr 25 í 12. Rekstrartap var 74 milljónir króna og eigið fé er neikvætt. Samt skilaði Birtingur hagnaði, vegna þess að seljendalán var afskrifað.
Kjarninn 6. ágúst 2022
Örn Bárður Jónsson
Víða leynist viðurstyggðin
Kjarninn 6. ágúst 2022
Ásgeir Jónsson er seðlabankastjóri.
Seðlabankastjóri verði formaður fjármálaeftirlitsnefndar bankans
Alþingi ákvað, er verið var að sameina Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið, að láta seðlabankastjóra ekki leiða fjármálaeftirlitsnefnd bankans, m.a. vegna mögulegrar orðsporðsáhættu. Það fyrirkomulag hefur ekki reynst sérlega vel og nú á að breyta lögum.
Kjarninn 6. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiFólk