Sýklalyfjaónæmi: Hvað veldur því og hvernig getum við tekist á við það?

Nýlegar rannsóknir benda til þess að sýklaofnæmi sé mun algengara en áður var talið. Ekki er þó öll von úti um að hægt verði að finna lyf gegn ofurbakteríum.

Pillur
Auglýsing

Sýkla­lyfja­ó­næmi er eig­in­leiki sem margar sýkj­andi bakt­er­íur hafa til­einkað sér. Í umhverfi þar sem mikið er um sýkla­lyf er stöðugt áreiti á örveruflór­una. Það getur orðið til þess að breyt­ingar verða á erfða­efni bakt­er­í­anna sem gerir þeim kleift að þola sýkla­lyf­in, til dæmis með því að brjóta þau niður í efna­sam­bönd sem eru bakt­er­í­unum skað­laus.

Þessar aðstæður eru til dæmis til staðar í mat­væla­iðn­aði erlendis þar sem dýrum eru sífellt gefin sýkla­lyf þó engin sýk­ing sé til stað­ar.  Að sama skapi geta þessar aðstæður mynd­ast í okkur sem ein­stak­lingum ef við notum sýkla­lyfin að óþörfu eða ekki rétt. Í slíkum til­fellum skiljum við eftir sýkla­lyf í lík­am­anum þegar enn eru sýkj­andi bakt­er­íur til stað­ar. Þessar bakt­er­íur reyna svo hvað þær geta til að lifa af í lágum styrk sýkla­lyfja og í sumum til­fellum tekst þeim það með því að þróa með sér ónæmi gegn lyf­inu.

Þegar bakt­ería hefur fengið eig­in­leik­ann til að sigr­ast á sýkla­lyfja­ó­næm­inu er það sú bakt­ería sem nær að fjölga sér og við­halda teg­und sinni.

Auglýsing

Hversu útbreitt er sýkla­lyfja­ó­næmi?

Nýlegar rann­sóknir gefa til kynna að sýkla­lyfja­ó­næmi sé lík­lega mikið algeng­ara en talið var. Sér­stak­lega á þetta við í umhverfi þar sem dýr eru ræktuð til mann­eld­is.

Á ráð­stefnu Banda­ríska örveru­fræði­fé­lags­ins sem haldin var í sumar kom fram að jafn­vel ónæmi gegn sjald­gæfum sýkla­lyfjum hefur auk­ist gríð­ar­lega. Þetta eru sýkla­lyf sem hingað til hafa ein­ungis verið notuð í ítr­ustu neyð, þegar önnur sýkla­lyf virka ekki.

Áhrif á mann­fólk eru einnig þegar orðin mikil og sam­kvæmt Mið­stöð sjúk­dóma­varna Banda­ríkj­anna (CDC) sýkj­ast í það minnsta tvær millj­ónir manna í Banda­ríkj­unum einum saman á ári af ónæmum bakt­er­íum og 23.000 lát­ast vegna þeirra.

Ljóst er að staðan er þegar orðin slæm og fer hún síst batn­andi.

Hvaða aðferðum er helst beitt til að snúa þess­ari þróun við?

Þó staðan í dag sé ansi ógn­vekj­andi er ekki öll von úti enn um að hægt verði að finna lyf gegn þessum ofur­bakt­er­í­um.

Fjöl­margar nálg­anir hafa verið not­aðar til að finna ný lyf og mörg þeirra lyfja sem eru í far­vatn­inu eru þess eðlis að það er mun erf­ið­ara en áður fyrir bakt­er­í­urnar að þróa með sér ónæmi. Rann­sóknir þar sem verið er að nýta bakt­er­íu­sýkj­andi veirur er dæmi um slíkt. Bakt­er­íu­sýkj­andi veir­ur, svo­kall­aðir fag­ar, myndu ekki hafa áhrif á sjúk­ling­inn því þær sér­hæfa sig í að sýkja og drepa bakt­er­í­ur.

Því miður eru ekki líkur á því að hægt verði að snúa við þeirri þróun sem þegar hefur orð­ið. Með því að nota sýkla­lyf skyn­sam­lega getum við von­andi komið í veg fyrir frek­ari útbreiðslu ónæmis og þá sér­stak­lega á þeim lyfjum sem seinna koma.

Við getum spornað gegn sýklalyfjaónæmi með því að..

  • Taka ekki sýkla­lyf að óþörfu og ekki biðja um þau þegar læknir telur að ekki sé þörf á þeim.

  • Fara ávallt eftir fyr­ir­mælum læknis varð­andi inn­töku á lyfj­um.

  • Ekki geyma sýkla­lyf né setja þau í ruslið eða vaskinn. Ónöt­uðum lyfjum má skila í næsta apó­tek þar sem þeim verður fargað á við­eig­andi hátt.

  • Temja sér gott hrein­læti, til dæmis hand­þvott eftir sal­ern­is­ferð­ir.

  • Forð­ast að nota bakt­er­íu­drep­andi sáp­ur, þær eru nær gagns­lausar fyrir okkur en valda umhverf­inu skaða.

Meira úr sama flokkiFólk