Hvernig bestum við jólin?

Eiríkur Ragnarsson rýnir í gögnin og reynir að finna leiðir fyrir íslenska neytendur til að besta jólin.

Auglýsing

Í verslunum landsins er Hvítölið komið í kælana og jóladagatölin í hillurnar. Við vitum öll hvað það þýðir: jólin eru að koma. Einhverjir fussa, en flest erum við, svona þokkalega spennt. Og þeir sem fussa og eru of svalir til þess að hlakka til hlakkar oft til í laumi. Í bland við tilhlökkun skynjar maður samt stundum, því miður, smá kvíða líka. Sérstaklega þá kvíða í tengslum við sliti á segulrönd eða tölvukubbi kreditkortsins. Jólin eru nefnilega jafn dýr og þau eru skemmtileg. Þess vegna datt mér í hug að kíkja í vopnabúr hagfræðinnar og hlaða vopnin með gögnum frá hagstofunni til að sjá hvort ég gæti ekki fundið leið til þess að halda jólin á ódýrari máta og þar með bestað (e. optimise) þau.

Minna kjöt, færri egg og fleiri kartöflur

Að meðaltali undanfarin frá árinu 2011 hefur verðlag hækkað um 0,3% í desember (samanborið við nóvember). Sumar vörur hækka mikið í verði, aðrar lækka í verði og margar hækka lítillega. Gott dæmi um þetta má finna í uppáhalds jólamat margra: hamborgarhrygg með brúnuðum kartöflum, káli og niðursoðnu grænmeti (baunir). Svínakjöt á það til að hækka vel í desember á meðan kál og niðursoðið grænmeti ásamt hráefnunum sem fara í að útbúa brúnaðar kartöflur eiga það til að lækka aðeins í verði.

Heimild: Hagstofa Íslands

Svipaða sögu eru að segja þegar kemur að ómissandi eftirréttum. Til að mynda lækka þrír af fjórum stærstu kostnaðarliðum piparkaka – hveiti, sykur og smjör – umtalsvert rétt fyrir jól. En fjórði kostnaðarliðurinn, eggin, eiga það til að taka smá kipp upp á við. Ís, ómissandi gómsæti á mörgum heimilum, eins og eggin, á það einnig til að hækka aðeins í verði í kringum jólin.

Heimild: Hagstofa Íslands

Harðir pakka > mjúkir pakkar

Mjúkir pakkar lækka lítillega í verði fyrir jólin á meðan harðir pakkar snarlækka. Föt á karla og konur lækka minna en 0.5% á meðan barnaföt eiga það til að svo gott sem standa í stað. Þegar harðir pakkar eru skoðaðir frekar kemur það í ljós að sjónvörp lækka að öllu jöfnu um rúmlega 3% fyrir jól og lítil heimilistæki lækka um tæp 3%. Borðspil og bækur eru hins vegar ekki eins góður kostur. Þegar kemur að gjöfum handa yngri kynslóðinni er það nokkuð ljóst að tölvuleikir eru betri kostur en bækur.

Heimild: Hagstofa Íslands

Hvernig bestar maður þá jólin?

Það jákvæða við þetta allt saman er að það er ekkert sérstaklega mikil þörf á því að besta jólin. Það er að segja, þeir sem hafa gaman af jólunum eru að fá ágætis díl, allavega miðað við það ef þeir héldu heilög jól í nóvember. En, fyrir þá sem vilja spara, þá eru nokkrar aðgerðir sem þeir geta tekið til þess að besta jólin sín.

Auglýsing

Þegar kemur að mat er hægt að besta jólin með því að minnka svínakjöt á diskunum og skipta því út fyrir meiri brúnaðar kartöflur, niðursoðnar baunir og kál. Að sama skapi má minnka aðeins eggjafjöldann sem fer í piparkökurnar (ef það er ekki höfuðsynd bakarans) og sleppa ísnum eftir mat. Þetta sparar manni aðeins en alvöru tækifærin liggja í pökkunum. Til að besta jólin væri ráðlegt að sleppa því að gefa föt og bækur og í staðinn gefa krökkunum kannski einhverja góða tölvuleiki og konunni (eða karlinum) risastóran flatskjá. Eða hrærivél.

En er hægt að gera enn betur?

Það er svo sannarlega hægt að gera enn betur. Því Janúar lækka verð heilan helling í næstum öllum þessum flokkum. Þess vegna er einnig möguleiki, fyrir þá sem eru ekkert of stressaðir yfir því hvenær þeir halda jólin, að halda þau bara í Janúar. Í janúar lækka barnaföt um næstum því 18% í verði og sjónvörp lækka enn frekar um 8%. Svínakjöt lækkar um 0.5%. Kál og niðursoðið grænmeti hækkar lítillega í verði.

Heimild: Hagstofa Íslands

Þannig að fyrir þá sem vilja besta jólin er þrennt í boði:

  1. halda venjuleg jól í janúar;
  2. halda harð-pakka dósa-grænmetis jól í desember; eða
  3. halda jólin í desember en kaupa svínakjöt, hveiti, ís, egg og spil í nóvember og restina í desember.

Svo er það auðvitað fjórði möguleikinn. Það er að sjálfsögðu hægt að sleppt því að pæla of mikið í þessu og borða og gefið bara það sem manni sýnist í desember. Er ekki góðæri eftir allt saman?

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sjókvíaeldi hefur aukist hratt á síðustu árum
Sjókvíaeldi hefur 13-faldast á sex árum
Umfang laxeldis hefur margfaldast á síðustu árum og útlit er fyrir að það muni vaxa enn frekar í náinni framtíð. Gangi spár eftir mun sjókvíaeldi á laxi árið 2023 verða tæplega helmingi meira en það var samanlagt á árunum 2010-2018.
Kjarninn 7. maí 2021
Eldgos hófst í Geldingadölum í Fagradalsfjalli þann 19. mars síðastliðinn.
„Nýr ógnvaldur“ við heilsu manna kominn fram á suðvesturhluta Íslands
Lungnalæknir segir að lítið sé vitað um langtímaáhrif vegna gasmengunar í lágum styrk til lengri tíma og áhrif kvikugasa í mjög miklum styrk í skamman tíma á langtímaheilsu. Nauðsynlegt sé að rannsóknir hefjist sem fyrst.
Kjarninn 7. maí 2021
Viðsnúningur Bandaríkjanna í óþökk lyfjarisa
Óvænt og fremur óljós stefnubreyting Bandaríkjanna varðandi afnám einkaleyfa af bóluefnum gegn COVID-19 hefur vakið litla kátínu í lyfjageiranum. Deildar meiningar eru um hvort afnám einkaleyfa kæmi til með að hraða framleiðslu bóluefna.
Kjarninn 7. maí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Ísland skoðar að kaupa 100 þúsund skammta af Spútnik V og vill fá þorra þeirra fyrir 2. júní
Viðræður hafa átt sér stað milli fulltrúa íslenskra stjórnvalda og þeirra sem framleiða og markaðssetja hið rússneska Spútnik V bóluefni. Ísland myndi vilja fá að minnsta kosti 75 þúsund skammta fyrir 2. júní.
Kjarninn 7. maí 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Sonos fær uppreist æru og Framsóknarmaður vill aldurstakmark á snjalltæki
Kjarninn 7. maí 2021
Bólusetningar ganga nú mjög hratt fyrir sig á Íslandi og samhliða dregur úr takmörkunum.
Fjöldatakmarkanir hækkaðar í 50 manns frá og með næsta mánudegi
Opnunartími veitingastaða verður lengdur um klukkustund, leyfilegur fjöldi í verslunum tvöfaldast, fleiri mega vera í sundi og fara í ræktina. Grímuskylda verður hins vegar óbreytt.
Kjarninn 7. maí 2021
Skálað á kaffihúsi í Danmörku.
Ýta við ferðaþjónustunni með 32 milljarða króna „sumarpakka“
Danska ríkisstjórnin ætlar að setja 1,6 milljarða danskra króna, um 32 milljarða íslenskra, í „sumarpakka“ til að örva ferðaþjónustu landsins.
Kjarninn 7. maí 2021
Kvótinn um 1.200 milljarða króna virði – Þrjár blokkir halda á tæplega helmingi hans
Miðað við síðustu gerðu viðskipti með aflaheimildir þá er virði þeirra langtum hærra en bókfært virði í ársreikningum útgerða. Í næstu viku munu örfáir eigendur útgerðar selja tæplega 30 prósent hlut sinn í henni.
Kjarninn 7. maí 2021
Meira úr sama flokkiEikonomics