Hvernig bestum við jólin?

Eiríkur Ragnarsson rýnir í gögnin og reynir að finna leiðir fyrir íslenska neytendur til að besta jólin.

Auglýsing

Í versl­unum lands­ins er Hví­tölið komið í kæl­ana og jóla­daga­tölin í hill­urn­ar. Við vitum öll hvað það þýð­ir: jólin eru að koma. Ein­hverjir fussa, en flest erum við, svona þokka­lega spennt. Og þeir sem fussa og eru of svalir til þess að hlakka til hlakkar oft til í laumi. Í bland við til­hlökkun skynjar maður samt stund­um, því mið­ur, smá kvíða líka. Sér­stak­lega þá kvíða í tengslum við sliti á seg­ul­rönd eða tölvukubbi kredit­korts­ins. Jólin eru nefni­lega jafn dýr og þau eru skemmti­leg. Þess vegna datt mér í hug að kíkja í vopna­búr hag­fræð­innar og hlaða vopnin með gögnum frá hag­stof­unni til að sjá hvort ég gæti ekki fundið leið til þess að halda jólin á ódýr­ari máta og þar með bestað (e. optim­ise) þau.

Minna kjöt, færri egg og fleiri kart­öflur

Að með­al­tali und­an­farin frá árinu 2011 hefur verð­lag hækkað um 0,3% í des­em­ber (sam­an­borið við nóv­em­ber). Sumar vörur hækka mikið í verði, aðrar lækka í verði og margar hækka lít­il­lega. Gott dæmi um þetta má finna í upp­á­halds jóla­mat margra: ham­borg­ar­hrygg með brún­uðum kart­öfl­um, káli og nið­ur­soðnu græn­meti (baun­ir). Svína­kjöt á það til að hækka vel í des­em­ber á meðan kál og nið­ur­soðið græn­meti ásamt hrá­efn­unum sem fara í að útbúa brún­aðar kart­öflur eiga það til að lækka aðeins í verði.

Heimild: Hagstofa Íslands

Svip­aða sögu eru að segja þegar kemur að ómissandi eft­ir­rétt­um. Til að mynda lækka þrír af fjórum stærstu kostn­að­ar­liðum pip­arkaka – hveiti, sykur og smjör – umtals­vert rétt fyrir jól. En fjórði kostn­að­ar­lið­ur­inn, egg­in, eiga það til að taka smá kipp upp á við. Ís, ómissandi góm­sæti á mörgum heim­il­um, eins og egg­in, á það einnig til að hækka aðeins í verði í kringum jól­in.

Heimild: Hagstofa Íslands

Harðir pakka > mjúkir pakkar

Mjúkir pakkar lækka lít­il­lega í verði fyrir jólin á meðan harðir pakkar snar­lækka. Föt á karla og konur lækka minna en 0.5% á meðan barna­föt eiga það til að svo gott sem standa í stað. Þegar harðir pakkar eru skoð­aðir frekar kemur það í ljós að sjón­vörp lækka að öllu jöfnu um rúm­lega 3% fyrir jól og lítil heim­il­is­tæki lækka um tæp 3%. Borð­spil og bækur eru hins vegar ekki eins góður kost­ur. Þegar kemur að gjöfum handa yngri kyn­slóð­inni er það nokkuð ljóst að tölvu­leikir eru betri kostur en bæk­ur.

Heimild: Hagstofa Íslands

Hvernig bestar maður þá jól­in?

Það jákvæða við þetta allt saman er að það er ekk­ert sér­stak­lega mikil þörf á því að besta jól­in. Það er að segja, þeir sem hafa gaman af jól­unum eru að fá ágætis díl, alla­vega miðað við það ef þeir héldu heilög jól í nóv­em­ber. En, fyrir þá sem vilja spara, þá eru nokkrar aðgerðir sem þeir geta tekið til þess að besta jólin sín.

Auglýsing

Þegar kemur að mat er hægt að besta jólin með því að minnka svína­kjöt á disk­unum og skipta því út fyrir meiri brún­aðar kart­öfl­ur, nið­ur­soðnar baunir og kál. Að sama skapi má minnka aðeins eggja­fjöld­ann sem fer í pip­ar­kök­urnar (ef það er ekki höf­uð­synd bak­ar­ans) og sleppa ísnum eftir mat. Þetta sparar manni aðeins en alvöru tæki­færin liggja í pökk­un­um. Til að besta jólin væri ráð­legt að sleppa því að gefa föt og bækur og í stað­inn gefa krökk­unum kannski ein­hverja góða tölvu­leiki og kon­unni (eða karl­in­um) risa­stóran flat­skjá. Eða hræri­vél.

En er hægt að gera enn bet­ur?

Það er svo sann­ar­lega hægt að gera enn bet­ur. Því Jan­úar lækka verð heilan hell­ing í næstum öllum þessum flokk­um. Þess vegna er einnig mögu­leiki, fyrir þá sem eru ekk­ert of stress­aðir yfir því hvenær þeir halda jól­in, að halda þau bara í Jan­ú­ar. Í jan­úar lækka barna­föt um næstum því 18% í verði og sjón­vörp lækka enn frekar um 8%. Svína­kjöt lækkar um 0.5%. Kál og nið­ur­soðið græn­meti hækkar lít­il­lega í verði.

Heimild: Hagstofa Íslands

Þannig að fyrir þá sem vilja besta jólin er þrennt í boði:

  1. halda venju­leg jól í jan­ú­ar;
  2. halda harð-­pakka dósa-græn­metis jól í des­em­ber; eða
  3. halda jólin í des­em­ber en kaupa svína­kjöt, hveiti, ís, egg og spil í nóv­em­ber og rest­ina í des­em­ber.

Svo er það auð­vitað fjórði mögu­leik­inn. Það er að sjálf­sögðu hægt að sleppt því að pæla of mikið í þessu og borða og gefið bara það sem manni sýn­ist í des­em­ber. Er ekki góð­æri eftir allt sam­an?

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kristrún Frostadóttir formaður Samfylkingarinnar á blaðamannafundinum í dag.
Vilja færa 13 milljarða í kjarabætur til almennings með sértækum skattahækkunum
Samfylkingin kynnti í dag breytingatillögur við fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Flokkurinn leggur til að um 17 milljarðar króna verði sóttir með sértækum skattahækkunum til þess að fjármagna almennar kjarabótaaðgerðir fyrir launafólk.
Kjarninn 6. desember 2022
Jóhannes Hraunfjörð Karlsson
Ponzi-leikur eða fjárfesting til framtíðar?
Kjarninn 6. desember 2022
Lenya Rún Taha Karim, varaþingmaður Pírata.
„Þau hefðu bara átt góðan séns á því að fá hæli á Íslandi“
Hælisleitendur, sem vísað var úr landi í lok október, eru í hópi þeirra sem eiga rétt á að mál þeirra verði tekin til efnislegrar meðferðar samkvæmt nýjum úrskurði kærunefndar útlendingamála.
Kjarninn 6. desember 2022
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri.
Borgarstjóri lagði til að nær allar breytingatillögur minnihlutans yrðu felldar
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri lagði til að nær allar breytingatillögur minnihluta borgarstjórnar við fjárhagsáætlun borgarinnar yrðu felldar. Búast má við því að umræðan um hagræðingu í Reykjavíkurborg standi fram á kvöld.
Kjarninn 6. desember 2022
Sérstaklega á að styrkja landsbyggðarmiðla sem framleiða sjónvarpsefni.
100 milljóna framlag vegna reksturs fjölmiðla á landsbyggðinni sem framleiða fyrir sjónvarp
Ein breyting var gerð á framlögum til fjölmiðla milli fyrstu og annarrar umræðu fjárlaga. Meirihluti stjórnarflokkanna ætlar að setja 100 milljónir króna í styrki vegna „reksturs fjölmiðla á landsbyggðinni sem framleiða eigið efni fyrir sjónvarpsstöð.“
Kjarninn 6. desember 2022
„Atvinnulífið hefur ekki sýnt vott af samfélagsábyrgð á miklum óvissutímum“
Formaður VR segir atvinnulífið hafa nýtt sér viðkvæma stöðu í samfélaginu, Þar sem verðbólga er há og vextir í hæstu hæðum, til að skapa sér „fordæmalaust góðæri á kostnað almennings.“
Kjarninn 6. desember 2022
Gæti verið að ein hæð úr SAS-hótelinu í Kaupmannahöfn leynist á hafsbotni?
Hótelið á hafsbotni
Í áratugi hafa gengið sögur um að á hafsbotni norðan við Helsingjaborg í Svíþjóð liggi stærðar steypuhlunkur sem átti að vera hluti eins þekktasta hótels á Norðurlöndum. En skyldi þetta nú vera rétt?
Kjarninn 6. desember 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Hótelið á hafsbotni
Kjarninn 6. desember 2022
Meira úr sama flokkiEikonomics