Hvernig bestum við jólin?

Eiríkur Ragnarsson rýnir í gögnin og reynir að finna leiðir fyrir íslenska neytendur til að besta jólin.

Auglýsing

Í verslunum landsins er Hvítölið komið í kælana og jóladagatölin í hillurnar. Við vitum öll hvað það þýðir: jólin eru að koma. Einhverjir fussa, en flest erum við, svona þokkalega spennt. Og þeir sem fussa og eru of svalir til þess að hlakka til hlakkar oft til í laumi. Í bland við tilhlökkun skynjar maður samt stundum, því miður, smá kvíða líka. Sérstaklega þá kvíða í tengslum við sliti á segulrönd eða tölvukubbi kreditkortsins. Jólin eru nefnilega jafn dýr og þau eru skemmtileg. Þess vegna datt mér í hug að kíkja í vopnabúr hagfræðinnar og hlaða vopnin með gögnum frá hagstofunni til að sjá hvort ég gæti ekki fundið leið til þess að halda jólin á ódýrari máta og þar með bestað (e. optimise) þau.

Minna kjöt, færri egg og fleiri kartöflur

Að meðaltali undanfarin frá árinu 2011 hefur verðlag hækkað um 0,3% í desember (samanborið við nóvember). Sumar vörur hækka mikið í verði, aðrar lækka í verði og margar hækka lítillega. Gott dæmi um þetta má finna í uppáhalds jólamat margra: hamborgarhrygg með brúnuðum kartöflum, káli og niðursoðnu grænmeti (baunir). Svínakjöt á það til að hækka vel í desember á meðan kál og niðursoðið grænmeti ásamt hráefnunum sem fara í að útbúa brúnaðar kartöflur eiga það til að lækka aðeins í verði.

Heimild: Hagstofa Íslands

Svipaða sögu eru að segja þegar kemur að ómissandi eftirréttum. Til að mynda lækka þrír af fjórum stærstu kostnaðarliðum piparkaka – hveiti, sykur og smjör – umtalsvert rétt fyrir jól. En fjórði kostnaðarliðurinn, eggin, eiga það til að taka smá kipp upp á við. Ís, ómissandi gómsæti á mörgum heimilum, eins og eggin, á það einnig til að hækka aðeins í verði í kringum jólin.

Heimild: Hagstofa Íslands

Harðir pakka > mjúkir pakkar

Mjúkir pakkar lækka lítillega í verði fyrir jólin á meðan harðir pakkar snarlækka. Föt á karla og konur lækka minna en 0.5% á meðan barnaföt eiga það til að svo gott sem standa í stað. Þegar harðir pakkar eru skoðaðir frekar kemur það í ljós að sjónvörp lækka að öllu jöfnu um rúmlega 3% fyrir jól og lítil heimilistæki lækka um tæp 3%. Borðspil og bækur eru hins vegar ekki eins góður kostur. Þegar kemur að gjöfum handa yngri kynslóðinni er það nokkuð ljóst að tölvuleikir eru betri kostur en bækur.

Heimild: Hagstofa Íslands

Hvernig bestar maður þá jólin?

Það jákvæða við þetta allt saman er að það er ekkert sérstaklega mikil þörf á því að besta jólin. Það er að segja, þeir sem hafa gaman af jólunum eru að fá ágætis díl, allavega miðað við það ef þeir héldu heilög jól í nóvember. En, fyrir þá sem vilja spara, þá eru nokkrar aðgerðir sem þeir geta tekið til þess að besta jólin sín.

Auglýsing

Þegar kemur að mat er hægt að besta jólin með því að minnka svínakjöt á diskunum og skipta því út fyrir meiri brúnaðar kartöflur, niðursoðnar baunir og kál. Að sama skapi má minnka aðeins eggjafjöldann sem fer í piparkökurnar (ef það er ekki höfuðsynd bakarans) og sleppa ísnum eftir mat. Þetta sparar manni aðeins en alvöru tækifærin liggja í pökkunum. Til að besta jólin væri ráðlegt að sleppa því að gefa föt og bækur og í staðinn gefa krökkunum kannski einhverja góða tölvuleiki og konunni (eða karlinum) risastóran flatskjá. Eða hrærivél.

En er hægt að gera enn betur?

Það er svo sannarlega hægt að gera enn betur. Því Janúar lækka verð heilan helling í næstum öllum þessum flokkum. Þess vegna er einnig möguleiki, fyrir þá sem eru ekkert of stressaðir yfir því hvenær þeir halda jólin, að halda þau bara í Janúar. Í janúar lækka barnaföt um næstum því 18% í verði og sjónvörp lækka enn frekar um 8%. Svínakjöt lækkar um 0.5%. Kál og niðursoðið grænmeti hækkar lítillega í verði.

Heimild: Hagstofa Íslands

Þannig að fyrir þá sem vilja besta jólin er þrennt í boði:

  1. halda venjuleg jól í janúar;
  2. halda harð-pakka dósa-grænmetis jól í desember; eða
  3. halda jólin í desember en kaupa svínakjöt, hveiti, ís, egg og spil í nóvember og restina í desember.

Svo er það auðvitað fjórði möguleikinn. Það er að sjálfsögðu hægt að sleppt því að pæla of mikið í þessu og borða og gefið bara það sem manni sýnist í desember. Er ekki góðæri eftir allt saman?

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Það er erfitt að ímynda sér að það snjói í Brasilíu en snjókoma er eflaust algengari þar en ætla mætti. Þessi mynd er tekin eftir snjókomu í Brasilíu í ágúst árið 2020
Snjór fellur í Brasilíu
Sumir íbúar í syðsta héraði Brasilíu hafa tekið snjónum fagnandi enda ekki á hverjum degi sem þar snjóar. Bændur gætu aftur á móti átt von á lakari uppskeru og verð á hrávörumörkuðum hefur hækkað í kjölfar kuldakastsins.
Kjarninn 30. júlí 2021
Landspítalinn er á hættustigi vegna kórónuveirufaraldursins.
Sjúklingur á krabbameinsdeild reyndist ekki með COVID
Sjúklingur og starfsmaður á blóð- og krabbameinslækningadeild Landspítalans, sem sagt var frá í gær að hefðu greinst með COVID-19 reyndust ekki smitaðir af kórónuveirunni.
Kjarninn 30. júlí 2021
Óli varð efstur í forvali VG í Norðausturkjördæmi en Bjarkey Olsen í öðru.
Óli Halldórsson hættur við að leiða lista VG í Norðausturkjördæmi
Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir mun leiða lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í Norðausturkjördæmi. Óli Halldórsson færist niður í þriðja sætið en hann stígur til hliðar úr oddvitasætinu vegna veikinda í fjölskyldunni.
Kjarninn 30. júlí 2021
Um 85 prósent Íslendinga sextán ára og eldri eru bólusett
Fjórðungur smitaðra óbólusettur
Að minnsta kosti 255 óbólusettir einstaklingar hafa greinst með kórónuveiruna hér á landi á þremur vikum. Tæplega 750 smit, um 72 prósent, eru hjá fullbólusettum.
Kjarninn 30. júlí 2021
Þessir frambjóðendur skipa sjö efstu sæti Sósíalistaflokksins í Suðvesturkjördæmi.
María Pétursdóttir og Þór Saari leiða sósíalista í Suðvesturkjördæmi
María hefur starfað innan Sósíalistaflokksins í fjögur ár sem formaður Málefnastjórnar. Raðað er á lista flokksins af hópi flokksfélaga sem hefur verið slembivalinn.
Kjarninn 30. júlí 2021
Ísland og Ísrael örva bólusetta
Á Íslandi og í Ísrael er bólusetningarhlutfall með því hæsta sem fyrirfinnst á jörðu. Bæði löndin sáu smit nær þurrkast út en rísa svo í hæstu hæðir á ný. Og nú hafa þau, sama daginn, ákveðið að gefa þegar bólusettum borgurum örvunarskammt.
Kjarninn 30. júlí 2021
Stóru bankarnir þrír fækkuðu allir í starfsliði sínu á fyrstu sex mánuðum ársins.
Starfsmönnum stóru bankanna fækkaði um rúmlega 80 á fyrri helmingi árs
Í lok júní störfuðu 2.167 manns hjá stóru viðskiptabönkunum þremur, Íslandsbanka, Landsbanka og Arion banka. Samanlagður hagnaður bankanna nam 37 milljörðum á fyrstu 6 mánuðum ársins.
Kjarninn 30. júlí 2021
Losun koldíoxíðs út í andrúmsloftið á stóran þátt í því að þolmarkadagur jarðar er jafn snemma á árinu og raun ber vitni.
Þolmarkadagur jarðarinnar er runninn upp
Mannkynið hefur frá upphafi árs notað þær auðlindir sem jörðin er fær um að endurnýja á heilu ári. Til þess að viðhalda neyslunni þyrfti 1,7 jörð.
Kjarninn 29. júlí 2021
Meira úr sama flokkiEikonomics