Öðruvísi áhrifavaldar

Jóna Kristjana Hólmgeirsdóttir skrifar um bókina Aðferðir til að lifa af.

Auglýsing
Adferdir-Kapa.jpg

Aðferðir til að lifa af 

Guð­rún Eva Mínervu­dóttir

Bjartur 2019

166 bls.

Í nýj­ustu skáld­sögu Guð­rúnar Evu Mínervu­dótt­ur, Aðferðir til að lifa af, flétt­ast frá­sögn fjög­urra per­sóna saman í áhrifa­mik­illi atburða­rás. Les­endur kynn­ast hinum ell­efu ára Aroni Snæ, ung­lings­stelp­unni Hönnu, tölvukarl­inum Árna og ekkj­unni Borg­hildi sem öll lifa rósemd­ar­lífi í litlu þorpi ekki langt frá höf­uð­borg­inn­i. 

Aron Snær býr við erf­iðar heim­il­is­að­stæður hjá ein­stæðri móður sem er haldin alvar­legu þung­lyndi: „Á laug­ar­dögum var hún vön að pína sig á fætur mín vegna, elda pönnu­kökur eða egg og beikon og síðan fórum við í bíltúr eða í sund. En í dag bara gat hún það ekki. Hún gat ekki að því gert“ (33). Til­viljun leiðir til þess að Borg­hildur verður á vegi Arons og þegar hún áttar sig á ástand­inu heima hjá honum tekur hún hann undir sinn vernd­ar­væng.  

Borg­hildur er nýlega orðin ekkja og býr því ein en rekur gisti­heim­ili á jörð­inni sinni. Hún  gengur fum­laust til verks og vílar ekk­ert fyrir sér. Til að mynda finnst henni ekk­ert til­töku­mál að skella drengnum sem er að kom­ast á ung­lings­aldur í bað: „Ég hef alið upp nokkra krakka og líka unnið á elli­heim­ili. Mér finnst ekk­ert merki­legt að þvo fólki. Það er bara eitt­hvað sem þarf að gera“ (40-41). Inn í  atburða­rás­ina flétt­ast sögur af gest­unum sem Borg­hildur hefur hýst og og glefsur úr sam­bandi hennar og manns­ins sem hún mis­sti: „Síðan hefur mér liðið eins og sekk fullum af gler­brot­um. Ég hef enga sér­staka þörf til að gráta eða barma mér en finn til í hverju orði og skrefi“ (46). Borg­hildur er marglaga per­sóna sem býr yfir skemmti­lega kald­hæðnum húmor í bland við mýkt­ina og umhyggju­sem­ina. Sú hlið hennar birt­ist til að mynda vel þegar hún hittir föður Arons Snæs. Þó per­sóna föð­ur­ins skjóti aðeins upp koll­inum í stutta stund er hún eft­ir­minni­leg. Þar birt­ist ráð­villtur fjöl­skyldu­faðir sem hefur klúðrað tæki­fær­inu á að byggja upp gott sam­band við son sinn og ætlar sér ekki að gera þau mis­tök aftur – eða eins og Borg­hildur kemst að orði við dreng­inn: „Pabbi þinn er góður drengur og honum þykir mjög vænt um þig en það vantar í hann nokkrar skrúf­ur; hann getur ekki að því gert“ (117).  Þetta er einmitt einn af styrk­leikum Guð­rúnar Evu sem rit­höf­und­ar, að skapa trú­verð­ugar per­sónur sem eru hvorki algóðar né alvondar – í senn meyrar og harðar og vekja samúð les­and­ans fljótt.

Auglýsing
Það á einnig við um Árna, ein­mana tölvu­karl sem flutti í þorpið eftir að hann fór á örorku­bæt­ur. Árni á hund­inn Alfons sem er grimmur og tregur í taumi en þrátt fyrir það sækir Aron Snær í félags­skap hans. Árni á vin­kon­una Stein­unni sem hann er hrif­inn af en henni virð­ist fyrst og fremst finn­ast gott að eiga hann að – hún sækir í öryggi og félags­skap hann. Hún er jafn­framt hrifin af öðrum manni: „Held­uru að ég hafi ekki tekið eftir því að þú varðst fyrst ást­fang­inn eftir að ég byrj­aði með Frið­riki? Um leið og þú fannst að allt var í lás mín megin fékkstu mig á heil­ann“ (87) segir hún við hann. Þannig fjallar Guð­rún Eva um mörkin á milli vin­áttu og róm­an­tískrar hrifn­ingar og þá til­hneig­ingu okkar til að vilja stundum það sem við getum alls ekki feng­ið. Seinna kemur í ljós að Árni átti erf­iða æsku og á ein­hvern hátt virð­ist hann spegla sig í Aroni Snæ. „Ég horfði á sig­inaxla baksvip­inn á honum og fannst ég skulda honum eitt­hvað. Og ekki bara ég, heldur heim­ur­inn, eða í það minnsta þorp­ið“ (26). Hann lýsir drengnum sem brjóst­um­kenn­an­legum og umkomu­lausum (25) en gerir sér samt grein fyrir því að eng­inn vill láta vor­kenna sér, að minnsta kosti  ekki hann sjálf­ur: „Eig­in­lega finnst mér vor­kunn jafn­gilda óvirð­ingu. Sjálfur yrði ég fúll út í þann sem þætti til­vera mín aumk­un­ar­verð“ (26).

Ung­lings­stúlkan Hanna býr í sum­ar­bú­stað skammt frá þorp­inu ásamt móður sinni en þær hafa, rétt eins og Árni, flúið erfitt ástand á hús­næð­is­mark­aðnum í Reykja­vík. Með því að láta sög­una ger­ast í þessu litla þorpi – sem minnir mjög á Flúðir eða Laug­ar­vatn, snertir Guð­rún Eva á breyttum aðstæðum í þjóð­fé­lag­inu en sífellt fleiri kjósa nú að búa utan höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins jafn­vel þó þeir sæki vinnu þar. Aron Snær og Hanna kynn­ast við óvenju­legar aðstæður en hún finnur strax til ábyrgðar gagn­vart honum og kennir í brjósti um hann. Samt sem áður ótt­ast hún að vera ekki sú fyr­ir­mynd sem hann þarfnast, og ótt­ast að þau séu eins – að hún sé „aumk­un­ar­verð og smá skrít­in“ (161) eins og hann. Hanna glímir við átröskun og veit ekk­ert verra en þegar ókunn­ugir mæla út á henni mjaðm­irnar en dáist aftur á móti að að Sól­dísi, yfir­manni sínum á veit­inga­staðnum þar sem hún vinn­ur. Hún lýsir því hvernig Sól­dís er grönn eins og fyr­ir­sæta þó hún hámi í sig ham­borg­ara og franskar: „Ég var haldin næstum örvænt­ing­ar­fullri þörf fyrir að leggja hana alla á minn­ið. Mig lang­aði að gleypa sál henn­ar. Ef galdra­norn hefði boð­ist til að gera mig að dökk­hærðri útgáfu af Sól­dísi í skiptum fyrir tíu af ævi­árum mínum hefði ég þegið það, án þess að hika“ (92).  Aron skamm­ast sín fyrir ástandið á heim­ili sínu og er sann­færður um að hann sé öðru­vísi en önnur börn og ótt­ast að hann sé „per­vert“. Þannig kemur sagan inn á flókið en mik­il­vægt umfjöll­un­ar­efni, sam­skipti kynj­anna og kyn­hegðun barna og ung­linga, nokkuð sem hefur verið mikið í umræð­unni síð­ustu ár, ekki síst vegna auk­innar skjá­notk­unar þessa hóps og aðgengis að klám­i. 

Fyr­ir­myndir eru end­ur­tekið þema í bókum Guð­rúnar Evu. Það er eðli­legt að börn þrái við­ur­kenn­ingu full­orð­inna og Guð­rún Eva hefur listi­legt lag á að koma þess­ari þrá í orð. Í Albúmi (2002) á sögu­mað­ur­inn í inni­legu sam­bandi við fóst­urpabba sinn og þráir við­ur­kenn­ingu hans. Í Sög­unni af sjó­reknu píanó­unum (2002) segir frá unga mann­inum Kol­beini sem tekur stúlk­una Dimmalimm að sér tíma­bundið og þau mynda saman ákaf­lega fal­legt sam­band. Kol­beinn verður eins­konar „mentor“ eða „áhrifa­vald­ur“ í lífi Dimmalimmar sem aftur á móti dýrkar hann og dáir svo jaðrar við hrifn­ingu. Og í Yosoy (2005) segir frá hinum sextán ára Jóa sem gengur til liðs við hryll­ings­leik­hús og gengst tölu­vert upp í aðdáun fólks­ins sem starfar með honum þar – hann þráir ekk­ert frekar en að sanna sig fyrir þeim og sýna að hann sé ótta­laus. Á sama hátt verða per­són­urnar í þess­ari nýj­ustu skáld­sögu Guð­rúnar Evu oft óvilj­andi áhrifa­valdar í lífi ann­arra. Hún minnir les­endur á að yfir­leitt fer allt öðru­vísi en við ætlum og að lífið getur breyst í einu vet­fangi. Per­sónur henn­ar  glíma við vanda­mál sem margt nútíma­fólk stríðir við: ein­semd, óör­yggi og óraun­hæfar kröfur sam­fé­lags­ins um að allir séu ham­ingju­samir og heil­brigð­ir, alltaf – þó lífið sé alls ekki þannig. Það hefur aldrei verið auð­velt að vera mann­eskja og allra síst á þessum sér­stöku tímum sem við lifum núna. Eitt það mik­il­væg­asta sem við getum gert til að lifa af er að láta okkur annað fólk varða – líta ekki und­an. 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Scott Morrison, forsætisráðherra Ástralíu, á blaðamannafundi eftir að ákvörðun Ítalíu lá fyrir.
Ítalir hnykla vöðvana og ESB kinkar kolli
Sú ákvörðun ítalskra stjórnvalda að hindra sendingu 250 þúsund skammta af bóluefni AstraZeneca til Ástralíu er slagur sem afhjúpar það ljóta stríð sem gæti verið í uppsiglingu um dropana dýrmætu.
Kjarninn 5. mars 2021
Gunnar Tryggvi Halldórsson
Bændur og afurðastöðvar
Kjarninn 5. mars 2021
Jón Þór Ólafsson þingmaður og formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis.
Jón Þór vill að skrifstofa Alþingis kanni hvenær trúnaður geti talist brotinn
Formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar telur sig ekki hafa brotið trúnað með ummælum um það sem fram fór á fundi nefndarinnar með lögreglustjóra í vikunni. Hann vill fá skrifstofu Alþingis til að kanna hvar formleg mörk um trúnaðarrof liggi.
Kjarninn 5. mars 2021
Íslandspóstur hagnast um 104 milljónir
Viðsnúningur var í rekstri Íslandspósts á síðasta ári, sem skilaði hagnaði í fyrsta skiptið í þrjú ár. Samkvæmt forstjóra fyrirtækisins létti endurskipulagning og niðurgreiðsla langtímalána umtalsvert á félaginu.
Kjarninn 5. mars 2021
Í þingsályktunartillögu um rafræna birtingu álagningar- og skattskrár er lagt til að hætt verði að birta þessar upplýsingar á pappír.
Telja rafræna birtingu skattskrár auka launajafnrétti
ASÍ hvetur til þess að þingsályktunartillaga um rafræna birtingu álagningarskrár nái fram að ganga. Í umsögn Persónuverndar segir að mikilvægt sé að huga að rétti einstaklinga til persónuverndar. Slík tillaga nú lögð fram í fimmta sinn.
Kjarninn 5. mars 2021
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir
Þögla stjórnarskráin
Kjarninn 5. mars 2021
Lilja Dögg Alfreðsdóttir mennta- og menningarmálaráðherra laut í lægra haldi í Héraðsdómi Reykjavíkur í dag.
Menntamálaráðherra tapaði í Héraðsdómi Reykjavíkur
Héraðsdómur Reykjavíkur féllst ekki á kröfu Lilju Alfreðsdóttur mennta- og menningarmálaráðherra um að úrskurði kærunefndar jafnréttismála yrði hnekkt. Úrskurðurinn í kærumáli Hafdísar Helgu Ólafsdóttur, skrifstofustjóra í forsætisráðuneytinu, stendur.
Kjarninn 5. mars 2021
Dagur B. Eggertsson, borgarstjóri í Reykjavík.
Íbúar í gömlu hverfunum í Reykjavík ánægðir með Dag sem borgarstjóra en efri byggðir ekki
Fleiri Reykvíkingar eru ánægðir með störf Dags B. Eggertssonar borgarstjóra en óánægðir. Mikill munur er á afstöðu eftir hverfum og menntun. Borgarstjórinn er sérstaklega óvinsæll hjá fólki á sextugsaldri.
Kjarninn 5. mars 2021
Meira úr sama flokkiFólk