Hrífandi bók um huldufólksbyggðir

Bókmenntagagnrýnandi Kjarnans fjallar um bókina Hulduheimar – Huldufólksbyggð á Íslandi eftir Símon Jón Jóhannsson.

Dverghamrar. Foss á Síðu í baksýn
Dverghamrar. Foss á Síðu í baksýn
Auglýsing

Hulduheimar – Huldfólksbyggðir á Íslandi

Símon Jón Jóhannsson tók saman.

Ljósmyndir: Ívar Gissurarson o.fl.

Kortagerð: Guðjón Ingi Hauksson.

Ísland er óþrjótandi uppspretta þegar kemur að því að upplifa landið og hið sérstæða samband mannsins við það. Hér á landi hefur þetta samband tekið á sig sumpart sýnilegri myndir en í nágrannalöndum okkar, hugsanlega vegna þess hvernig það var numið – hér kom maðurinn að náttúru sem var ólík flestu því sem hann þekkti í öðrum löndum og hér var náttúran kvikari og óútreiknanlegri en maðurinn þekkti til annars staðar. Eldgos og jarðskjálftar kölluðu á skýringar og líklegt er að margt annað – til dæmis sérstök náttúruvætti – hafi kallað eftir túlkun sem talist gæti rökrétt og eðlileg.

Það er kannski í slíku ljósi sem ber að skoða álfatrúna og þá vissu, að hér fyrirfyndust sérstakar álfabyggðir og meira að segja álfakirkjur, stundum í nánd við bæi og byggðir mannanna, en líka faldar í afdölum og á afskekktum stöðum. Um álfa hefur það verið sagt að þeir séu ívið minni að vexti en við mennirnir, beri sig betur og glæsilegar, séu vel tilhafðir og klæðist fallegum og litríkum fötum, hafi yndi af fögrum söng og þokkafullum dansi, að híbýli þeirra séu yfirleitt glæsilegri og tilkomumeiri en mannabústaðir og umfram allt snyrtilegri. Lýsing okkar Íslendinga á álfum er sennilega það sem við komum næst sjálfsgagnrýni.

Auglýsing

Það er því ekki úr vegi að hampa lítilli og elskulegri bók sem komið hefur út fyrir skemmstu. Hún heitir Hulduheimar. Huldufólksbyggðir á Íslandi og fjallar um álfabyggðir þessa land í skipulegri framsetningu þjóðfræðingsins Símonar Jóns Jóhannessonar þar sem hann fer með lesandann hringinn í kringum landið og lýsir rúmlega áttatíu stöðum þar sem álfar eiga heima – að því er munnmæli, sögur, sagnir, fjölmiðlar og aðrar heimildir kveða á um. Hver slíkur staður fær einn kafla þar sem Símon Jón gerir grein fyrir því sem þekkt er um hann, hann er einnig merktur á læsilegu korti sem Guðjón Ingi Hauksson hannaði; auk þess sýna greinargóðar ljósmyndir Ívars Gissurarsonar staðinn og umhverfi hans. Þeim ferðamanni sem leggur á sig hringferð um landið til að heiðra álfa landsins með heimsókn á þannig ekki í neinum vanda með að rata á réttan stað.

Álfkonusteinninn í Hringsdal við Arnarfjörð Mynd: Ívar Gissurarson

Það vekur athygli, að álfabyggðir virðast dreifast sæmilega jafnt um landið. Þannig er að finna 9 staði á Reykjanesi og höfuðborgarsvæðinu, 13 staði á Vesturlandi og 8 á Vestfjörðum, 20 á Norðurlandi, 9 á Austurlandi og loks 20 á Suðurlandi. Það virðist því augljóst að álfum hefur tekist ívið betur til með sína byggðastefnu en okkur mannfólkinu og er það vissulega umhugsunarvert. Þá skal nefna að í bókinni er einnig að finna fróðlegan Inngang um huldufólk og eiginleika þess og í bókarlok er sérstakur kafli um krossgötur, en á slíkum geta útsjónarsamir menn náð sér í ýmsar velgjörðir og auðæfi svo fremi það sé gert á réttum tíma. Hvaða tími það er, geta útsjónarsamir komist að með því að blaða í bókinni hans Símonar Jóns.

Huliðsheimar – Huldufólksbyggðir á Íslandi hvetur sannarlega til að fara hringinn um landið og kynnast betur hinum leyndardómsfullu álfum. Það getur svo sannarlega verið ferðinnar virði, tala nú ekki um ef það getur orðið til þess að kynslóðir treysti böndin sín á milli og upplifi að heimurinn er kannski aðeins stærri en bara sá sem sést með berum augum. Huliðsheimar. Huldufólksbyggðir á Íslandi hvetur til þess, hún er skrifuð af fordómaleysi og hispursleysi sem ber ekki einasta vott um virðingu fyrir efninu heldur staðgóða þekkingu líka.

Að lokum skal sögð dálítil saga sem gerist á einum þeirra staða sem sagt er frá í bókinni, Álfhólnum við Álfhólsveg sem er örugglega ein þekktasta og umtalaðasta huldufólksbyggð á Íslandi – og örugglega sú álfabyggð sem oftast hefur verið sýnd erlendum ferðamönnum. Ónefndur móðurmálskennari nýbúabarna fór gjarnan með bekkinn sinn upp að Álfhól og sagði þeim söguna af aldurhnignum álfi, sem bjó nú einn í hólnum því mannabyggðir hefðu þrengt svo að byggð álfanna að þeir hefðu allir hrökklast á brott. Nema þessi eini aldni álfur, sem hélt tryggð við sína heimabyggð, þótt nú væru að renna á hann tvær grímur og allsendis óvíst að hann myndi haldast við öllu lengur. Þegar þarna var komið sögunni hjá kennaranum þoldi einn nemandinn ekki lengur við. Hann var barn flóttafólks sem leitað hafði hælis hér á landi og vissi hvað það var að hrekjast burtu úr sinni heimabyggð. Hann lagðist á magann og hrópaði niður í þrönga glufu í steininum: „Ekki fara, elsku álfamaður, vertu kyrr! Ekki fara!“

Bók Símonar Jóns um huldufólksbyggðir á Íslandi er ávísun á þessa samhygð milli fólks og manna og á sannarlega erindi í okkar samfélag og tíma.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Einstök lönd geta ekki „bólusett sig út úr“ faraldrinum
Þrjú ríki heims hafa bólusett yfir 70 prósent íbúa. Ísland er eitt þeirra. Hlutfallið er undir 1,5 prósenti í Afríku. Ef ekki næst að koma því í 10 prósent bráðlega verður það „ör á samvisku okkar allra“ enda nóg til af bóluefnum, segir sérfræðingur WHO.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Fékk „bakteríuna“ eftir Söngvakeppni sjónvarpsins
„Lögin hafa orðið til á yfir 20 ára tímabili og er því nokkur breidd í þessu hjá mér; allt frá stígandi ballöðum til eins konar rokkóperu,“ segir Pétur Arnar Kristinsson sem blásið hefur til söfnunar fyrir útgáfu fyrstu breiðskífu sinnar.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Smári McCarthy er að hætta á þingi og ætlar í kjölfarið að láta reyna á sitt eigið hugvit í tengslum við loftslagsbreytingar.
„Flokkarnir voru að þvælast fyrir hvorum öðrum“ og niðurstaðan varð núll
Smára McCarthy fráfarandi þingmanni Pírata finnst sem undanfarin fjögur ár hafi litast af því að lítið ráðrúm hafi verið til þess að ræða pólitík, þar sem stjórnarflokkarnir eru ósammála um mörg grundvallarmálefni.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Það er fremur fátítt að sólarhringsúrkoma í Reykjavík mælist meira en 20 mm eða meiri að sumarlagi.
Rignir af meiri ákefð nú en áður?
Fátt bendir til þess að Ísland sleppi alfarið við aftakaúrkomu sem nágrannaríki okkar hafa upplifað á síðustu árum, skrifar Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur og veltir fyrir sér getu fráveitukerfa til að taka við meiriháttar vatnsflaumi.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Norska kvennaliðið í strandhandbolta að loknu Evrópumeistaramótinu í Búlgaríu á dögunum.
Bikiní- og stuttbuxnadeilan
Nýafstaðið Evrópumeistaramót í strandhandbolta vakti mikla athygli víða um heim. Það var þó ekki keppnin sjálf sem dró að sér athyglina heldur deilur um klæðnað. Nánar tiltekið klæðnað norska kvennalandsliðsins.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Joe Biden forseti Bandaríkjanna tilkynnti í apríl að viðskiptaþvingunum yrði beitt á Rússland vegna njósnanna.
Brotist inn í tölvupósta bandarískra saksóknara
Óttast er að viðkvæmum gögnum hafi verið stolið er brotist var inn í tölvur tæplega þrjátíu embætta saksóknara í Bandaríkjunum á síðasta ári. Bandarísk yfirvöld telja Rússa standa að baki árásinni.
Kjarninn 31. júlí 2021
Eftir helgi verða breytingar á ferðatakmörkunum til Bretlands.
Fagna ákvörðun Breta um að bólusettir sleppi við sóttkví
„Hvenær ætla Bandaríkin að svara í sömu mynt?“ spyrja Alþjóða samtök flugfélaga sem fang ákvörðun Breta um að aflétta sóttkvíarkröfum á bólusetta farþega frá Bandaríkjunum og ESB-ríkjum.
Kjarninn 31. júlí 2021
Eggert Gunnarsson
Hamfarakynslóðin
Kjarninn 31. júlí 2021
Meira úr sama flokkiFólk