Hrífandi bók um huldufólksbyggðir

Bókmenntagagnrýnandi Kjarnans fjallar um bókina Hulduheimar – Huldufólksbyggð á Íslandi eftir Símon Jón Jóhannsson.

Dverghamrar. Foss á Síðu í baksýn
Dverghamrar. Foss á Síðu í baksýn
Auglýsing

Huldu­heimar – Huld­fólks­byggðir á Íslandi

Símon Jón Jóhanns­son tók sam­an.

Ljós­mynd­ir: Ívar Giss­ur­ar­son o.fl.

Korta­gerð: Guð­jón Ingi Hauks­son.

Ísland er óþrjót­andi upp­spretta þegar kemur að því að upp­lifa landið og hið sér­stæða sam­band manns­ins við það. Hér á landi hefur þetta sam­band tekið á sig sum­part sýni­legri myndir en í nágranna­löndum okk­ar, hugs­an­lega vegna þess hvernig það var numið – hér kom mað­ur­inn að nátt­úru sem var ólík flestu því sem hann þekkti í öðrum löndum og hér var nátt­úran kvik­ari og óút­reikn­an­legri en mað­ur­inn þekkti til ann­ars stað­ar. Eld­gos og jarð­skjálftar köll­uðu á skýr­ingar og lík­legt er að margt annað – til dæmis sér­stök nátt­úru­vætti – hafi kallað eftir túlkun sem talist gæti rök­rétt og eðli­leg.

Það er kannski í slíku ljósi sem ber að skoða álfatrúna og þá vissu, að hér fyr­ir­fynd­ust sér­stakar álfa­byggðir og meira að segja álfa­kirkj­ur, stundum í nánd við bæi og byggðir mann­anna, en líka faldar í afdölum og á afskekktum stöð­um. Um álfa hefur það verið sagt að þeir séu ívið minni að vexti en við menn­irn­ir, beri sig betur og glæsi­leg­ar, séu vel til­hafðir og klæð­ist fal­legum og lit­ríkum föt­um, hafi yndi af fögrum söng og þokka­fullum dansi, að híbýli þeirra séu yfir­leitt glæsi­legri og til­komu­meiri en manna­bú­staðir og umfram allt snyrti­legri. Lýs­ing okkar Íslend­inga á álfum er senni­lega það sem við komum næst sjálfs­gagn­rýni.

Auglýsing

Það er því ekki úr vegi að hampa lít­illi og elsku­legri bók sem komið hefur út fyrir skemmstu. Hún heitir Huldu­heim­ar. Huldu­fólks­byggðir á Íslandi og fjallar um álfa­byggðir þessa land í skipu­legri fram­setn­ingu þjóð­fræð­ings­ins Sím­onar Jóns Jóhann­es­sonar þar sem hann fer með les­and­ann hring­inn í kringum landið og lýsir rúm­lega átta­tíu stöðum þar sem álfar eiga heima – að því er munn­mæli, sög­ur, sagn­ir, fjöl­miðlar og aðrar heim­ildir kveða á um. Hver slíkur staður fær einn kafla þar sem Símon Jón gerir grein fyrir því sem þekkt er um hann, hann er einnig merktur á læsi­legu korti sem Guð­jón Ingi Hauks­son hann­aði; auk þess sýna grein­ar­góðar ljós­myndir Ívars Giss­ur­ar­sonar stað­inn og umhverfi hans. Þeim ferða­manni sem leggur á sig hring­ferð um landið til að heiðra álfa lands­ins með heim­sókn á þannig ekki í neinum vanda með að rata á réttan stað.

Álfkonusteinninn í Hringsdal við Arnarfjörð Mynd: Ívar Gissurarson

Það vekur athygli, að álfa­byggðir virð­ast dreifast sæmi­lega jafnt um land­ið. Þannig er að finna 9 staði á Reykja­nesi og höf­uð­borg­ar­svæð­inu, 13 staði á Vest­ur­landi og 8 á Vest­fjörð­um, 20 á Norð­ur­landi, 9 á Aust­ur­landi og loks 20 á Suð­ur­landi. Það virð­ist því aug­ljóst að álfum hefur tek­ist ívið betur til með sína byggða­stefnu en okkur mann­fólk­inu og er það vissu­lega umhugs­un­ar­vert. Þá skal nefna að í bók­inni er einnig að finna fróð­legan Inn­gang um huldu­fólk og eig­in­leika þess og í bók­ar­lok er sér­stakur kafli um kross­göt­ur, en á slíkum geta útsjón­ar­samir menn náð sér í ýmsar vel­gjörðir og auð­æfi svo fremi það sé gert á réttum tíma. Hvaða tími það er, geta útsjón­ar­samir kom­ist að með því að blaða í bók­inni hans Sím­onar Jóns.

Hul­iðs­heimar – Huldu­fólks­byggðir á Íslandi hvetur sann­ar­lega til að fara hring­inn um landið og kynn­ast betur hinum leynd­ar­dóms­fullu álf­um. Það getur svo sann­ar­lega verið ferð­innar virði, tala nú ekki um ef það getur orðið til þess að kyn­slóðir treysti böndin sín á milli og upp­lifi að heim­ur­inn er kannski aðeins stærri en bara sá sem sést með berum aug­um. Hul­iðs­heim­ar. Huldu­fólks­byggðir á Íslandi hvetur til þess, hún er skrifuð af for­dóma­leysi og hisp­urs­leysi sem ber ekki ein­asta vott um virð­ingu fyrir efn­inu heldur stað­góða þekk­ingu líka.

Að lokum skal sögð dálítil saga sem ger­ist á einum þeirra staða sem sagt er frá í bók­inni, Álf­hólnum við Álf­hóls­veg sem er örugg­lega ein þekktasta og umtal­að­asta huldu­fólks­byggð á Íslandi – og örugg­lega sú álfa­byggð sem oft­ast hefur verið sýnd erlendum ferða­mönn­um. Ónefndur móð­ur­máls­kenn­ari nýbúa­barna fór gjarnan með bekk­inn sinn upp að Álf­hól og sagði þeim sög­una af ald­ur­hnignum álfi, sem bjó nú einn í hólnum því manna­byggðir hefðu þrengt svo að byggð álf­anna að þeir hefðu allir hrökkl­ast á brott. Nema þessi eini aldni álf­ur, sem hélt tryggð við sína heima­byggð, þótt nú væru að renna á hann tvær grímur og alls­endis óvíst að hann myndi hald­ast við öllu leng­ur. Þegar þarna var komið sög­unni hjá kenn­ar­anum þoldi einn nem­and­inn ekki lengur við. Hann var barn flótta­fólks sem leitað hafði hælis hér á landi og vissi hvað það var að hrekj­ast burtu úr sinni heima­byggð. Hann lagð­ist á magann og hróp­aði niður í þrönga glufu í stein­in­um: „Ekki fara, elsku álfa­mað­ur, vertu kyrr! Ekki fara!“

Bók Sím­onar Jóns um huldu­fólks­byggðir á Íslandi er ávísun á þessa sam­hygð milli fólks og manna og á sann­ar­lega erindi í okkar sam­fé­lag og tíma.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Helga Vala Helgadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.
„Birtingarmynd af eindæma skilningsleysi stjórnvalda“
Þingmaður Samfylkingarinnar segir að félags- og barnamálaráðherra hafi tekist að hækka flækjustigið svo mikið varðandi sérstakan styrk til íþrótta- og tómstundastarfs barna frá tekjulágum heimilum að foreldrar geti ekki nýtt sér styrkinn.
Kjarninn 23. janúar 2021
Jón Baldvin Hannibalsson
Fimm hundruð milljarða spurningin – Í næstu kosningum
Kjarninn 23. janúar 2021
Freyja Haraldsdóttir
Baráttunni ekki lokið á meðan fólk gleymist og situr eftir
Freyja Haraldsdóttir segist vera þakklát fyrir að vera bólusett og að heilbrigðisyfirvöld hafi sett hópinn sem hún tilheyrir í forgang. Hún bendir þó á að fatlað fólk með aðstoð heima hafi gleymst í bólusetningarferlinu.
Kjarninn 23. janúar 2021
Húsnæðismarkaðurinn hefur verið á fleygiferð undanfarna mánuði. Ódýrt lánsfjármagn er þar helstu drifkrafturinn.
Bankar lána metupphæðir til húsnæðiskaupa og heimilin yfirgefa verðtrygginguna
Viðskiptabankarnir lánuðu 306 milljarða króna í ný húsnæðislán umfram upp- og umframgreiðslur í fyrra. Fordæmalaus vöxtur var í töku óverðtryggðra lána og heimili landsins greiddu upp meira af verðtryggðum lánum en þau tóku.
Kjarninn 23. janúar 2021
Guðmundur Andri Thorsson, þingmaður Samfylkingarinnar.
„Mig langar að halda áfram“
Guðmundur Andri Thorsson ætlar að bjóða fram krafta sína fyrir Samfylkinguna fyrir næstu kosningar.
Kjarninn 23. janúar 2021
Snjallúr geta greint merki um sýkingar mjög snemma.
Snjallúr geta fundið merki um COVID-sýkingu
Vísindamenn við Stanford-háskóla hafa fundið upp aðvörunarkerfi í snjallúr sem láta notandann vita ef merki um sýkingu finnast í líkamanum.
Kjarninn 23. janúar 2021
Gylfi Zoega, hagfræðiprófessor við Háskóla Íslands
Segir einkavæðingu banka viðkvæma jafnvel við bestu aðstæður
Gylfi Zoega segir mikla áhættu fólgna í því að kerfislega mikilvægir bankar séu í einkaeigu í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
Kjarninn 23. janúar 2021
Ungur drengur bíður eftir mataraðstoð í Jóhannesarborg. Útbreiðsla faraldursins í Suður-Afríku hefur valdið því að öll þjónusta er í hægagangi.
Vísindamenn uggandi vegna nýrra afbrigða veirunnar
Þó að litlar rannsóknir á rannsóknarstofum bendi til þess að mótefni fyrri sýkinga af völdum kórónuveirunnar og að vörn sem bóluefni eiga að veita dugi minna gegn suðurafríska afbrigðinu en öðrum er ekki þar með sagt að sú yrði niðurstaðan „í raunheimum”.
Kjarninn 23. janúar 2021
Meira úr sama flokkiFólk