Hrífandi bók um huldufólksbyggðir

Bókmenntagagnrýnandi Kjarnans fjallar um bókina Hulduheimar – Huldufólksbyggð á Íslandi eftir Símon Jón Jóhannsson.

Dverghamrar. Foss á Síðu í baksýn
Dverghamrar. Foss á Síðu í baksýn
Auglýsing

Huldu­heimar – Huld­fólks­byggðir á Íslandi

Símon Jón Jóhanns­son tók sam­an.

Ljós­mynd­ir: Ívar Giss­ur­ar­son o.fl.

Korta­gerð: Guð­jón Ingi Hauks­son.

Ísland er óþrjót­andi upp­spretta þegar kemur að því að upp­lifa landið og hið sér­stæða sam­band manns­ins við það. Hér á landi hefur þetta sam­band tekið á sig sum­part sýni­legri myndir en í nágranna­löndum okk­ar, hugs­an­lega vegna þess hvernig það var numið – hér kom mað­ur­inn að nátt­úru sem var ólík flestu því sem hann þekkti í öðrum löndum og hér var nátt­úran kvik­ari og óút­reikn­an­legri en mað­ur­inn þekkti til ann­ars stað­ar. Eld­gos og jarð­skjálftar köll­uðu á skýr­ingar og lík­legt er að margt annað – til dæmis sér­stök nátt­úru­vætti – hafi kallað eftir túlkun sem talist gæti rök­rétt og eðli­leg.

Það er kannski í slíku ljósi sem ber að skoða álfatrúna og þá vissu, að hér fyr­ir­fynd­ust sér­stakar álfa­byggðir og meira að segja álfa­kirkj­ur, stundum í nánd við bæi og byggðir mann­anna, en líka faldar í afdölum og á afskekktum stöð­um. Um álfa hefur það verið sagt að þeir séu ívið minni að vexti en við menn­irn­ir, beri sig betur og glæsi­leg­ar, séu vel til­hafðir og klæð­ist fal­legum og lit­ríkum föt­um, hafi yndi af fögrum söng og þokka­fullum dansi, að híbýli þeirra séu yfir­leitt glæsi­legri og til­komu­meiri en manna­bú­staðir og umfram allt snyrti­legri. Lýs­ing okkar Íslend­inga á álfum er senni­lega það sem við komum næst sjálfs­gagn­rýni.

Auglýsing

Það er því ekki úr vegi að hampa lít­illi og elsku­legri bók sem komið hefur út fyrir skemmstu. Hún heitir Huldu­heim­ar. Huldu­fólks­byggðir á Íslandi og fjallar um álfa­byggðir þessa land í skipu­legri fram­setn­ingu þjóð­fræð­ings­ins Sím­onar Jóns Jóhann­es­sonar þar sem hann fer með les­and­ann hring­inn í kringum landið og lýsir rúm­lega átta­tíu stöðum þar sem álfar eiga heima – að því er munn­mæli, sög­ur, sagn­ir, fjöl­miðlar og aðrar heim­ildir kveða á um. Hver slíkur staður fær einn kafla þar sem Símon Jón gerir grein fyrir því sem þekkt er um hann, hann er einnig merktur á læsi­legu korti sem Guð­jón Ingi Hauks­son hann­aði; auk þess sýna grein­ar­góðar ljós­myndir Ívars Giss­ur­ar­sonar stað­inn og umhverfi hans. Þeim ferða­manni sem leggur á sig hring­ferð um landið til að heiðra álfa lands­ins með heim­sókn á þannig ekki í neinum vanda með að rata á réttan stað.

Álfkonusteinninn í Hringsdal við Arnarfjörð Mynd: Ívar Gissurarson

Það vekur athygli, að álfa­byggðir virð­ast dreifast sæmi­lega jafnt um land­ið. Þannig er að finna 9 staði á Reykja­nesi og höf­uð­borg­ar­svæð­inu, 13 staði á Vest­ur­landi og 8 á Vest­fjörð­um, 20 á Norð­ur­landi, 9 á Aust­ur­landi og loks 20 á Suð­ur­landi. Það virð­ist því aug­ljóst að álfum hefur tek­ist ívið betur til með sína byggða­stefnu en okkur mann­fólk­inu og er það vissu­lega umhugs­un­ar­vert. Þá skal nefna að í bók­inni er einnig að finna fróð­legan Inn­gang um huldu­fólk og eig­in­leika þess og í bók­ar­lok er sér­stakur kafli um kross­göt­ur, en á slíkum geta útsjón­ar­samir menn náð sér í ýmsar vel­gjörðir og auð­æfi svo fremi það sé gert á réttum tíma. Hvaða tími það er, geta útsjón­ar­samir kom­ist að með því að blaða í bók­inni hans Sím­onar Jóns.

Hul­iðs­heimar – Huldu­fólks­byggðir á Íslandi hvetur sann­ar­lega til að fara hring­inn um landið og kynn­ast betur hinum leynd­ar­dóms­fullu álf­um. Það getur svo sann­ar­lega verið ferð­innar virði, tala nú ekki um ef það getur orðið til þess að kyn­slóðir treysti böndin sín á milli og upp­lifi að heim­ur­inn er kannski aðeins stærri en bara sá sem sést með berum aug­um. Hul­iðs­heim­ar. Huldu­fólks­byggðir á Íslandi hvetur til þess, hún er skrifuð af for­dóma­leysi og hisp­urs­leysi sem ber ekki ein­asta vott um virð­ingu fyrir efn­inu heldur stað­góða þekk­ingu líka.

Að lokum skal sögð dálítil saga sem ger­ist á einum þeirra staða sem sagt er frá í bók­inni, Álf­hólnum við Álf­hóls­veg sem er örugg­lega ein þekktasta og umtal­að­asta huldu­fólks­byggð á Íslandi – og örugg­lega sú álfa­byggð sem oft­ast hefur verið sýnd erlendum ferða­mönn­um. Ónefndur móð­ur­máls­kenn­ari nýbúa­barna fór gjarnan með bekk­inn sinn upp að Álf­hól og sagði þeim sög­una af ald­ur­hnignum álfi, sem bjó nú einn í hólnum því manna­byggðir hefðu þrengt svo að byggð álf­anna að þeir hefðu allir hrökkl­ast á brott. Nema þessi eini aldni álf­ur, sem hélt tryggð við sína heima­byggð, þótt nú væru að renna á hann tvær grímur og alls­endis óvíst að hann myndi hald­ast við öllu leng­ur. Þegar þarna var komið sög­unni hjá kenn­ar­anum þoldi einn nem­and­inn ekki lengur við. Hann var barn flótta­fólks sem leitað hafði hælis hér á landi og vissi hvað það var að hrekj­ast burtu úr sinni heima­byggð. Hann lagð­ist á magann og hróp­aði niður í þrönga glufu í stein­in­um: „Ekki fara, elsku álfa­mað­ur, vertu kyrr! Ekki fara!“

Bók Sím­onar Jóns um huldu­fólks­byggðir á Íslandi er ávísun á þessa sam­hygð milli fólks og manna og á sann­ar­lega erindi í okkar sam­fé­lag og tíma.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Aðgerðirnar sem lagðar eru til af ríkisstjórninni til þess að hafa auknar tekjur af umferð bera vott um úrræðaleysi og skammsýni, segja hagsmunasamtök bílgreinarinnar, sem telja notkunargjöld styðja betur við orkuskipti í samgöngum.
Hver ekinn kílómeter á rafbíl kosti sex krónur í stað annarra gjalda
Samtök verslunar og þjónustu og Bílgreinasambandið vilja sjá nýtt notkunargjald leggjast á akstur bíla sem ganga fyrir rafmagni eða vetni, í stað þess að vörugjöld og bifreiðagjöld á þessa bíla hækki eins og gengið er út frá í fjárlagafrumvarpinu.
Kjarninn 8. desember 2022
Bryndís Haraldsdóttir þingmaður Sjálfstæðisflokks er formaður allsherjar- og menntamálanefndar.
Leggja til að fjölskyldur sem ekki var hægt að senda úr landi fái dvalarleyfi
Útlendingafrumvarp dómsmálaráðherra er komið úr nefnd, nánast óbreytt. Stjórnarflokkarnir leggja til bráðabirgðabreytingu um að nokkur hópur fólks með börn, sem ekki var hægt að senda úr landi vegna veirufaraldursins, fái dvalarleyfi hérlendis.
Kjarninn 8. desember 2022
Ketill Sigurjónsson
Fallið vindmastur Orkuveitu Reykjavíkur
Kjarninn 8. desember 2022
Tölvuteikning Landsvirkjunar af Hvammsvirkjun. Stíflan er efst á myndinni, þá Viðey, frárennslisskurður til hægri og Ölmóðsey. Landsvirkjun á að tryggja 10 m3/s rennsli neðan stíflu.
Orkustofnun gefur Hvammsvirkjun grænt ljós
Hvammsvirkjun verður sjöunda virkjun Landsvirkjunar á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu en sú fyrsta sem reist verður í byggð. Orkustofnun setur skilyrði um vatnsmagn neðan stíflu og seiðafleytur fyrir laxfiska í nýútgefnu virkjunarleyfi.
Kjarninn 8. desember 2022
Framlög til RÚV hækka enn – Verða milljarði hærri á næsta ári en árið 2021
Alls er búist við að RÚV fái um 5,7 milljarða króna úr ríkissjóði á næsta ári. Það er 625 milljónum krónum meira en í ár og rúmum milljarði króna meira en 2021. Á sama tíma hafa framlög úr ríkissjóði til styrkjakerfis einkarekinna fjölmiðla lækkað.
Kjarninn 8. desember 2022
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar.
Vilja hækka veiðigjöld, leggja kolefnisskatt á stóriðju, selja banka og fækka ráðherrum
Viðreisn vill greiða lækka opinberar skuldir og auka stuðning við barnafjölskyldur. Þá vill flokkurinn auka framlög til heilbrigðismála. Þetta vill hann fjármagna með hærri álögum á útgerðir og 13,5 milljarða króna kolefnisgjaldi á stóriðju.
Kjarninn 8. desember 2022
Helga Vala Helgadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, og Bjarni Benediktsson fjármála- og efnahagsráðherra.
„Það fer ekk­ert á milli mála að ábyrgðin er hjá rík­is­sjóð­i“
„Hvert er planið?“ spyr þingmaður Samfylkingarinnar fjármálaráðherra- og efnahagsráðherra. Tilefnið er málefni ÍL-sjóðs, nú þegar fyrrverandi forseti Mannréttindadómstóls Evrópu segir ríkið bótaskylt fari ÍL-sjóður í þrot.
Kjarninn 8. desember 2022
Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR.
Ragnar Þór: „Ég tel seðlabankastjóra algjörlega ómarktækan“
Stýrivaxtahækkanir Seðlabankans „refsa stórum hópi fólks sem er ekki að fara til Tenerife og eyða um efni fram heldur er bara að reyna að komast af milli mánaða,“ segir Ragnar Þór Ingólfsson, formaður VR.
Kjarninn 8. desember 2022
Meira úr sama flokkiFólk