Hrífandi bók um huldufólksbyggðir

Bókmenntagagnrýnandi Kjarnans fjallar um bókina Hulduheimar – Huldufólksbyggð á Íslandi eftir Símon Jón Jóhannsson.

Dverghamrar. Foss á Síðu í baksýn
Dverghamrar. Foss á Síðu í baksýn
Auglýsing

Huldu­heimar – Huld­fólks­byggðir á Íslandi

Símon Jón Jóhanns­son tók sam­an.

Ljós­mynd­ir: Ívar Giss­ur­ar­son o.fl.

Korta­gerð: Guð­jón Ingi Hauks­son.

Ísland er óþrjót­andi upp­spretta þegar kemur að því að upp­lifa landið og hið sér­stæða sam­band manns­ins við það. Hér á landi hefur þetta sam­band tekið á sig sum­part sýni­legri myndir en í nágranna­löndum okk­ar, hugs­an­lega vegna þess hvernig það var numið – hér kom mað­ur­inn að nátt­úru sem var ólík flestu því sem hann þekkti í öðrum löndum og hér var nátt­úran kvik­ari og óút­reikn­an­legri en mað­ur­inn þekkti til ann­ars stað­ar. Eld­gos og jarð­skjálftar köll­uðu á skýr­ingar og lík­legt er að margt annað – til dæmis sér­stök nátt­úru­vætti – hafi kallað eftir túlkun sem talist gæti rök­rétt og eðli­leg.

Það er kannski í slíku ljósi sem ber að skoða álfatrúna og þá vissu, að hér fyr­ir­fynd­ust sér­stakar álfa­byggðir og meira að segja álfa­kirkj­ur, stundum í nánd við bæi og byggðir mann­anna, en líka faldar í afdölum og á afskekktum stöð­um. Um álfa hefur það verið sagt að þeir séu ívið minni að vexti en við menn­irn­ir, beri sig betur og glæsi­leg­ar, séu vel til­hafðir og klæð­ist fal­legum og lit­ríkum föt­um, hafi yndi af fögrum söng og þokka­fullum dansi, að híbýli þeirra séu yfir­leitt glæsi­legri og til­komu­meiri en manna­bú­staðir og umfram allt snyrti­legri. Lýs­ing okkar Íslend­inga á álfum er senni­lega það sem við komum næst sjálfs­gagn­rýni.

Auglýsing

Það er því ekki úr vegi að hampa lít­illi og elsku­legri bók sem komið hefur út fyrir skemmstu. Hún heitir Huldu­heim­ar. Huldu­fólks­byggðir á Íslandi og fjallar um álfa­byggðir þessa land í skipu­legri fram­setn­ingu þjóð­fræð­ings­ins Sím­onar Jóns Jóhann­es­sonar þar sem hann fer með les­and­ann hring­inn í kringum landið og lýsir rúm­lega átta­tíu stöðum þar sem álfar eiga heima – að því er munn­mæli, sög­ur, sagn­ir, fjöl­miðlar og aðrar heim­ildir kveða á um. Hver slíkur staður fær einn kafla þar sem Símon Jón gerir grein fyrir því sem þekkt er um hann, hann er einnig merktur á læsi­legu korti sem Guð­jón Ingi Hauks­son hann­aði; auk þess sýna grein­ar­góðar ljós­myndir Ívars Giss­ur­ar­sonar stað­inn og umhverfi hans. Þeim ferða­manni sem leggur á sig hring­ferð um landið til að heiðra álfa lands­ins með heim­sókn á þannig ekki í neinum vanda með að rata á réttan stað.

Álfkonusteinninn í Hringsdal við Arnarfjörð Mynd: Ívar Gissurarson

Það vekur athygli, að álfa­byggðir virð­ast dreifast sæmi­lega jafnt um land­ið. Þannig er að finna 9 staði á Reykja­nesi og höf­uð­borg­ar­svæð­inu, 13 staði á Vest­ur­landi og 8 á Vest­fjörð­um, 20 á Norð­ur­landi, 9 á Aust­ur­landi og loks 20 á Suð­ur­landi. Það virð­ist því aug­ljóst að álfum hefur tek­ist ívið betur til með sína byggða­stefnu en okkur mann­fólk­inu og er það vissu­lega umhugs­un­ar­vert. Þá skal nefna að í bók­inni er einnig að finna fróð­legan Inn­gang um huldu­fólk og eig­in­leika þess og í bók­ar­lok er sér­stakur kafli um kross­göt­ur, en á slíkum geta útsjón­ar­samir menn náð sér í ýmsar vel­gjörðir og auð­æfi svo fremi það sé gert á réttum tíma. Hvaða tími það er, geta útsjón­ar­samir kom­ist að með því að blaða í bók­inni hans Sím­onar Jóns.

Hul­iðs­heimar – Huldu­fólks­byggðir á Íslandi hvetur sann­ar­lega til að fara hring­inn um landið og kynn­ast betur hinum leynd­ar­dóms­fullu álf­um. Það getur svo sann­ar­lega verið ferð­innar virði, tala nú ekki um ef það getur orðið til þess að kyn­slóðir treysti böndin sín á milli og upp­lifi að heim­ur­inn er kannski aðeins stærri en bara sá sem sést með berum aug­um. Hul­iðs­heim­ar. Huldu­fólks­byggðir á Íslandi hvetur til þess, hún er skrifuð af for­dóma­leysi og hisp­urs­leysi sem ber ekki ein­asta vott um virð­ingu fyrir efn­inu heldur stað­góða þekk­ingu líka.

Að lokum skal sögð dálítil saga sem ger­ist á einum þeirra staða sem sagt er frá í bók­inni, Álf­hólnum við Álf­hóls­veg sem er örugg­lega ein þekktasta og umtal­að­asta huldu­fólks­byggð á Íslandi – og örugg­lega sú álfa­byggð sem oft­ast hefur verið sýnd erlendum ferða­mönn­um. Ónefndur móð­ur­máls­kenn­ari nýbúa­barna fór gjarnan með bekk­inn sinn upp að Álf­hól og sagði þeim sög­una af ald­ur­hnignum álfi, sem bjó nú einn í hólnum því manna­byggðir hefðu þrengt svo að byggð álf­anna að þeir hefðu allir hrökkl­ast á brott. Nema þessi eini aldni álf­ur, sem hélt tryggð við sína heima­byggð, þótt nú væru að renna á hann tvær grímur og alls­endis óvíst að hann myndi hald­ast við öllu leng­ur. Þegar þarna var komið sög­unni hjá kenn­ar­anum þoldi einn nem­and­inn ekki lengur við. Hann var barn flótta­fólks sem leitað hafði hælis hér á landi og vissi hvað það var að hrekj­ast burtu úr sinni heima­byggð. Hann lagð­ist á magann og hróp­aði niður í þrönga glufu í stein­in­um: „Ekki fara, elsku álfa­mað­ur, vertu kyrr! Ekki fara!“

Bók Sím­onar Jóns um huldu­fólks­byggðir á Íslandi er ávísun á þessa sam­hygð milli fólks og manna og á sann­ar­lega erindi í okkar sam­fé­lag og tíma.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Spennan magnast fyrir 70 ára krýningarafmæli Elísabetar Englandsdrottningar sem fagnað verður með ýmsum hætti 2. - 5. júní.
Konungssinnar eyða mörgum milljörðum í varning vegna krýningarafmælis drottningar
Áætlað er að Bretar muni eyða yfir 60 milljörðum króna í konunglegan varning vegna krýningarafmælis drottningar sem haldið verður upp á með fjögurra daga hátíðarhöldum. Tebollar, diskar með gyllingu og spiladósir eru meðal konunglegra muna sem rjúka út.
Kjarninn 29. maí 2022
Claus Hjort Frederiksen verður ekki ákærður, að minnsta kosti ekki meðan hann er þingmaður.
Fyrrverandi ráðherra slapp fyrir horn
Claus Hjort Frederiksen þingmaður og fyrrverandi ráðherra í ríkisstjórn Danmerkur slapp fyrir horn þegar danska þingið felldi tillögu um að afnema þinghelgi hans. Ríkisstjórn og ríkislögmaður vildu ákæra Claus Hjort fyrir landráð.
Kjarninn 29. maí 2022
Þórdís Lóa Þórhallsdóttir, Einar Þorsteinsson, Dóra Björt Guðjónsdóttir og Dagur B. Eggertsson funda stíft þessa dagana.
Nýr meirihluti verði klár í slaginn áður en fyrsti borgarstjórnarfundur hefst
Viðræður um myndun meirihluta í Reykjavík hafa staðið yfir í fjóra daga en Samfylkingin, Framsóknarflokkur, Píratar og Viðreisn stefna að því að ljúka þeim áður en fyrsti borgarstjórnarfundur kjörtímabilsins verður settur þann 7. júní næstkomandi.
Kjarninn 28. maí 2022
Örn Bárður Jónsson
Um Pútín, fáveldi og fasisma
Kjarninn 28. maí 2022
Mikið er lánað til byggingafyrirtækja um þessar mundir. Áætlað er að það þurfi að byggja 35 þúsund íbúðir á Íslandi á næstu tíu árum.
Bankar lánuðu fyrirtækjum meira á tveimur mánuðum en þeir gerðu samtals 2020 og 2021
Ný útlán, að frádregnum upp- og umframgreiðslum, þriggja stærstu banka landsins til fyrirtækja voru 80,5 milljarðar króna á fyrstu fjórum mánuðum ársins. Gríðarleg aukning hefur orðið á lánum til fasteignafélaga og þeirra sem starfa í byggingarstarfsemi.
Kjarninn 28. maí 2022
Icelandair beri að framfylgja ákvörðunum stjórnvalda bóki þau flug fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd
Icelandair svarar því ekki hvort flugfélagið muni flytja þá umsækjendur um alþjóðlega vernd sem til stendur að vísa úr landi á næstunni. Því sé ekki heimilt að svara fyrir hönd viðskiptavina sinna um möguleg eða fyrirhuguð flug.
Kjarninn 28. maí 2022
Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Seðlabankinn segist ekki þurfa að svara fyrir félag sem hann átti vegna þess að því hefur verið slitið
Það er niðurstaða Seðlabanka Íslands að hann þurfi ekki að afhenda upplýsingar um ráðstöfun hundruð milljarða króna eigna út úr ESÍ, fjárfestingarleið bankans og stöðugleikasamninga sem gerðir voru við kröfuhafa föllnu bankanna.
Kjarninn 28. maí 2022
Morgunblaðssamstæðan frestaði greiðslu á launatengdum gjöldum upp á 193 milljónir
Stjórnvöld buðu fyrirtækjum sem eftir því sóttust að fresta greiðslu launatengdra gjalda vaxtalaust í nokkur ár þegar kórónuveirufaraldurinn skall á. Morgunblaðssamstæðan nýtti þetta úrræði og þarf að greiða 193 milljónir til baka í ríkissjóð til 2026.
Kjarninn 28. maí 2022
Meira úr sama flokkiFólk