Ójöfn fjölskylduábyrgð hefur áhrif á stöðu kvenna í atvinnulífinu

Konur bera enn meginábyrgð á heimilinu, bæði er kemur að börnum, heimilisstörfum og umönnun aldraðra foreldra.

Jafnrétti
Auglýsing

Stað­al­mynd­ir, frami kvenna í fyr­ir­tækjum og ólík fjöl­skyldu­á­byrgð hafa sér­stak­lega mikil áhrif á launa­mun kynj­anna og stöðu kvenna í atvinnu­líf­inu. Sú ein­staka aðgerð sem fljótt hefði mikil áhrif væri að lengja tíma fæð­ing­ar­or­lofs feðra.

Þetta kemur fram í nýrri rann­sókn Snjólfs Ólafs­son­ar, Erlu S. Krist­jáns­dótt­ur, Láru Jóhanns­dóttur og Þóru H. Christ­i­an­sen sem birt­ist vor­hefti Tíma­rits um við­skipti og efna­hags­mál. Vef­út­gáfu tíma­rits­ins má nálg­ast hér. Rann­sóknin miðar að því að finna þætti sem áhrif á stöðu kynj­anna í íslensku atvinnu­lífi.

Auglýsing
Í rann­sókn­inni kemur fram að launa­munur kynj­anna á Íslandi mælist gjarnan á bil­inu 5 til 10 pró­sent, hlut­fall kvenna í fram­kvæmda­stjórnun er um 15 pró­sent og engin kona stýri skráðu fyr­ir­tæki á mark­aði. Enn fremur kemur fram að kjara­rann­sóknir sýni ótví­rætt að konur hafi umtals­vert lægri laun en karl­ar. 

Kyn­bund­inn launa­munur í VR var til að mynda 10 pró­sent árið 2018 og 11,3 pró­sent árið 2017.

Sam­kvæmt nið­ur­stöðum rann­sókn­ar­innar hefur bætt fæð­ing­ar­or­lof áhrif á jafn­ari fjöl­skyldu­á­byrgð, bæði í gegnum brúun umönn­un­ar­bils­ins og í gegnum jafn­ari töku fæð­ing­ar­or­lofs. Bætt fæð­ing­ar­or­lof hefur einnig áhrif á vald­efl­ingu kvenna sem hefur áhrif á stað­al­mynd­ir, að því er kemur fram í rann­sókn­inni. Jafn­ari fjöl­skyldu­á­byrgð hefur svo áhrif á fyr­ir­myndir og stað­al­myndir sem hefur áhrif á kynja­skipt­ingu starfa.

Stað­al­myndir fjari út

Ein helsta stoðin í að jafna stöðu kynj­anna í íslensku atvinnu­lífi er að stað­al­myndir fjari út, að því er kemur fram í rann­sókn­inni. Þá er mik­il­vægt að bæta fæð­ing­ar­or­lof og fyr­ir­myndir í sam­fé­lag­inu.

Á­kveðið hefur verið að lengja fæð­ing­ar­or­lof í tveimur áföngum á ár­unum 2020 og 2021. ­Fyrra skref aðgerð­­ar­innar kveður á um að sam­an­lagður réttur for­eldra barna sem fæð­­ast á árinu 2020 nemi 10 mán­uð­­um. Í seinna skref­inu er svo rétt­­ur­inn lengdur í tólf mán­uði, en hann á við um for­eldra allra barna sem fæð­­ast þann 1. jan­úar 2021 eða síð­­­ar.  

Rann­sak­endur telja að fleiri fyr­ir­myndir að konum í leið­toga­störfum væri ein breyta til þess að auka frama kvenna í fyr­ir­tækjum sem stuðli einnig að jafn­ari hlut­föllum í fram­kvæmda­stjórnun og minnkar launa­mun kynj­anna. Breyt­ing á stað­al­myndum myndi einnig leiða til auk­innar vald­efl­ingar kvenna og þar með auka frama þeirra í fyr­ir­tækj­um.

Jafn­ari fjöl­skyldu­á­byrgð minnkar kyn­bund­inn launa­mun

Í rann­sókn­inni er vísað til ann­arra rann­sókna sem sýna að enn beri konur meg­in­á­byrgð á umönnun barna og heim­il­is, karlar séu fremur fyr­ir­vinnur og konur í for­stjóra­stöðum upp­lifi meiri ábyrgð á umönnun fjöl­skyld­unnar en karlar í sömu stöð­um. Enn fremur vinna karlar lengri vinnu­dag utan heim­il­is. 

Rann­sókn Mask­ínu frá árinu 2017 sýnir einmitt fram á að 39 pró­sent kvenna segj­ast sjá um heim­il­is­störf að mestu leyti.

Úr könnun Maskínu frá 2017

Bætt öldr­un­ar­þjón­usta myndi jafna fjöl­skyldu­á­byrgð „vegna þess að konur axla að öllu jöfnu meiri ábyrgð á öldruðum for­eldrum og jafn­vel tengda­for­eldrum en karlar sem hefði áhrif á stöðu þeirra á vinnu­mark­að­i,“ skrifa rann­sak­end­urnir í rann­sókn­inni um þætti sem áhrif á stöðu kynj­anna í íslensku atvinnu­lífi.

Jafn­ari fjöl­skyldu­á­byrgð gæti þar af leið­andi leitt til minni kyn­bund­ins launa­muns við ráðn­ingu ef jöfn fjöl­skyldu­á­byrgð þætti sjálf­sögð. 

Jafn­launa­vottun jafnar stöðu kynj­anna

Lög­bind­ing jafn­launa­vott­unar jafnar stöðu kynj­anna í atvinnu­líf­inu þar sem hún stuðli að jafn­ari hlut­föllum í fram­kvæmda­stjórnun sem dregur úr launa­muni kynj­anna og að minna kynj­uðu náms­vali nem­enda, að því er kemur fram í rann­sókn­inn­i. 

Rann­sak­endur benda á að laun í mörgum hefð­bundnum kvenna­störfum eru lægri en í karla­störfum sem fælir karla frá þeim. Rann­sak­endur taka sem dæmi mun launa leik­skóla­kenn­ara og tölv­un­ar­fræð­inga.

Efl­ing kynja­fræðslu getur hjálpað

Rann­sak­endur benda á að hug­ar­fars­breyt­ing í þjóð­fé­lag­inu sé nauð­syn­leg til þess að jafna stöðu kynj­anna í atvinnu­líf­inu. „Fjöl­miðl­ar, ein­staka stjórn­endur og fjöl­margir aðrir hafa sitt hlut­verk í þess­ari vinnu, en stjórn­völd geta þó leikið lyk­il­hlut­verk. Lög um jafn­launa­vottun er dæmi um slíkt og einnig er aug­ljóst að breyt­ingar á fæð­ing­ar­or­lofi sem leiddu til þess að feður myndu verja meiri tíma með unga­börnum gætu haft mikil áhrif,“ segir í rann­sókn­inni.

Rann­sak­endur telja að stjórn­völd geti sem dæmi eflt kynja­fræðslu og við­fangs­efni í skóla­kerf­inu til þess að jafna stöðu kynj­anna í atvinnu­líf­in­u. 

„Þáttur fyr­ir­tækja og stjórn­enda er einnig stór og sýnir áhrifaritið að atvinnu­lífið þarf að taka höndum saman við stjórn­völd og ein­stak­linga til að vinna að því að jafna stöð­u  kvenna og karla,“ skrifa rann­sak­end­ur.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jane Goodall fór á þrítugsaldri inn í skóga Tansaníu og dvaldi þar lengi í hópi simpansa. Rannsóknir hennar gjörbreyttu þekkingu manna á öðrum dýrategundum.
Mannkynið er „búið að vera“ ef það skiptir ekki um kúrs í kjölfar COVID
„Við erum komin að tímamótum í sambandi okkar við náttúruna,“ segir Jane Goodall sem barist hefur verið náttúruvernd í sex áratugi. Hún segir að nú hafi opnast lítill gluggi til að gera róttækar breytingar svo koma megi í veg fyrir frekari hörmungar.
Kjarninn 5. júní 2020
Lilja D. Alfreðsdóttir og Björn Leví Gunnarsson
„Það eru nákvæmlega svona mál sem halda aftur af Íslandi“
Þingmaður Pírata gagnrýnir ákvarðanir mennta- og menningarmálaráðherra. „Svona mál leiða til lélegri niðurstaðna í öllu sem gerist í framhaldinu af því að hæfasta fólkið er ekki að taka ákvarðanirnar.“
Kjarninn 5. júní 2020
Skiljum ekkert eftir
Skiljum ekkert eftir
Skiljum ekkert eftir – Eldhúsið
Kjarninn 5. júní 2020
Fjármála- og efnahagsráðuneytinu var gert að láta umbeðna tölvupósta af hendi.
Taldi tölvupósta ráðuneytis hafa komið í veg fyrir að hann fengi norræna ritstjórastöðu
Úrskurðarnefnd um upplýsingamál gerði fjármálaráðuneytinu að afhenda tölvupósta um einstakling sem sóttist eftir því að verða ritstjóri norræns fræðatímarits. Sá hinn sami taldi póstana hafa spillt fyrir sér, en ráðuneytið segir að svo sé ekki.
Kjarninn 5. júní 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Ráðherra segir að pakkaferðafrumvarp hennar hafi ekki meirihluta á þingi
Frumvarp Þórdísar Kolbrúnar Reykfjörð Gylfadóttur um að heimila ferðaskrifstofum að borga neytendum í inneignarnótum í stað peninga mun ekki verða afgreitt á Alþingi. Hluti stjórnarþingmanna styður það ekki.
Kjarninn 4. júní 2020
Jón Baldvin Hannibalsson
Varist hræðsluáróður – Handbók um endurheimt þjóðareignar
Kjarninn 4. júní 2020
Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra.
Hálfur milljarður í þróun á bóluefni frá Íslandi
Framlag Íslands skiptist þannig að 250 milljónir króna fara til bólusetningarbandalagsins Gavi og sama upphæð til CEPI sem er samstarfsvettvangur fyrirtækja og opinberra aðila um viðbúnað gegn farsóttum.
Kjarninn 4. júní 2020
Jenný Ruth Hrafnsdóttir
Hverjir eru þínir bakverðir?
Kjarninn 4. júní 2020
Meira úr sama flokkiInnlent