Ójöfn fjölskylduábyrgð hefur áhrif á stöðu kvenna í atvinnulífinu

Konur bera enn meginábyrgð á heimilinu, bæði er kemur að börnum, heimilisstörfum og umönnun aldraðra foreldra.

Jafnrétti
Auglýsing

Stað­al­mynd­ir, frami kvenna í fyr­ir­tækjum og ólík fjöl­skyldu­á­byrgð hafa sér­stak­lega mikil áhrif á launa­mun kynj­anna og stöðu kvenna í atvinnu­líf­inu. Sú ein­staka aðgerð sem fljótt hefði mikil áhrif væri að lengja tíma fæð­ing­ar­or­lofs feðra.

Þetta kemur fram í nýrri rann­sókn Snjólfs Ólafs­son­ar, Erlu S. Krist­jáns­dótt­ur, Láru Jóhanns­dóttur og Þóru H. Christ­i­an­sen sem birt­ist vor­hefti Tíma­rits um við­skipti og efna­hags­mál. Vef­út­gáfu tíma­rits­ins má nálg­ast hér. Rann­sóknin miðar að því að finna þætti sem áhrif á stöðu kynj­anna í íslensku atvinnu­lífi.

Auglýsing
Í rann­sókn­inni kemur fram að launa­munur kynj­anna á Íslandi mælist gjarnan á bil­inu 5 til 10 pró­sent, hlut­fall kvenna í fram­kvæmda­stjórnun er um 15 pró­sent og engin kona stýri skráðu fyr­ir­tæki á mark­aði. Enn fremur kemur fram að kjara­rann­sóknir sýni ótví­rætt að konur hafi umtals­vert lægri laun en karl­ar. 

Kyn­bund­inn launa­munur í VR var til að mynda 10 pró­sent árið 2018 og 11,3 pró­sent árið 2017.

Sam­kvæmt nið­ur­stöðum rann­sókn­ar­innar hefur bætt fæð­ing­ar­or­lof áhrif á jafn­ari fjöl­skyldu­á­byrgð, bæði í gegnum brúun umönn­un­ar­bils­ins og í gegnum jafn­ari töku fæð­ing­ar­or­lofs. Bætt fæð­ing­ar­or­lof hefur einnig áhrif á vald­efl­ingu kvenna sem hefur áhrif á stað­al­mynd­ir, að því er kemur fram í rann­sókn­inni. Jafn­ari fjöl­skyldu­á­byrgð hefur svo áhrif á fyr­ir­myndir og stað­al­myndir sem hefur áhrif á kynja­skipt­ingu starfa.

Stað­al­myndir fjari út

Ein helsta stoðin í að jafna stöðu kynj­anna í íslensku atvinnu­lífi er að stað­al­myndir fjari út, að því er kemur fram í rann­sókn­inni. Þá er mik­il­vægt að bæta fæð­ing­ar­or­lof og fyr­ir­myndir í sam­fé­lag­inu.

Á­kveðið hefur verið að lengja fæð­ing­ar­or­lof í tveimur áföngum á ár­unum 2020 og 2021. ­Fyrra skref aðgerð­­ar­innar kveður á um að sam­an­lagður réttur for­eldra barna sem fæð­­ast á árinu 2020 nemi 10 mán­uð­­um. Í seinna skref­inu er svo rétt­­ur­inn lengdur í tólf mán­uði, en hann á við um for­eldra allra barna sem fæð­­ast þann 1. jan­úar 2021 eða síð­­­ar.  

Rann­sak­endur telja að fleiri fyr­ir­myndir að konum í leið­toga­störfum væri ein breyta til þess að auka frama kvenna í fyr­ir­tækjum sem stuðli einnig að jafn­ari hlut­föllum í fram­kvæmda­stjórnun og minnkar launa­mun kynj­anna. Breyt­ing á stað­al­myndum myndi einnig leiða til auk­innar vald­efl­ingar kvenna og þar með auka frama þeirra í fyr­ir­tækj­um.

Jafn­ari fjöl­skyldu­á­byrgð minnkar kyn­bund­inn launa­mun

Í rann­sókn­inni er vísað til ann­arra rann­sókna sem sýna að enn beri konur meg­in­á­byrgð á umönnun barna og heim­il­is, karlar séu fremur fyr­ir­vinnur og konur í for­stjóra­stöðum upp­lifi meiri ábyrgð á umönnun fjöl­skyld­unnar en karlar í sömu stöð­um. Enn fremur vinna karlar lengri vinnu­dag utan heim­il­is. 

Rann­sókn Mask­ínu frá árinu 2017 sýnir einmitt fram á að 39 pró­sent kvenna segj­ast sjá um heim­il­is­störf að mestu leyti.

Úr könnun Maskínu frá 2017

Bætt öldr­un­ar­þjón­usta myndi jafna fjöl­skyldu­á­byrgð „vegna þess að konur axla að öllu jöfnu meiri ábyrgð á öldruðum for­eldrum og jafn­vel tengda­for­eldrum en karlar sem hefði áhrif á stöðu þeirra á vinnu­mark­að­i,“ skrifa rann­sak­end­urnir í rann­sókn­inni um þætti sem áhrif á stöðu kynj­anna í íslensku atvinnu­lífi.

Jafn­ari fjöl­skyldu­á­byrgð gæti þar af leið­andi leitt til minni kyn­bund­ins launa­muns við ráðn­ingu ef jöfn fjöl­skyldu­á­byrgð þætti sjálf­sögð. 

Jafn­launa­vottun jafnar stöðu kynj­anna

Lög­bind­ing jafn­launa­vott­unar jafnar stöðu kynj­anna í atvinnu­líf­inu þar sem hún stuðli að jafn­ari hlut­föllum í fram­kvæmda­stjórnun sem dregur úr launa­muni kynj­anna og að minna kynj­uðu náms­vali nem­enda, að því er kemur fram í rann­sókn­inn­i. 

Rann­sak­endur benda á að laun í mörgum hefð­bundnum kvenna­störfum eru lægri en í karla­störfum sem fælir karla frá þeim. Rann­sak­endur taka sem dæmi mun launa leik­skóla­kenn­ara og tölv­un­ar­fræð­inga.

Efl­ing kynja­fræðslu getur hjálpað

Rann­sak­endur benda á að hug­ar­fars­breyt­ing í þjóð­fé­lag­inu sé nauð­syn­leg til þess að jafna stöðu kynj­anna í atvinnu­líf­inu. „Fjöl­miðl­ar, ein­staka stjórn­endur og fjöl­margir aðrir hafa sitt hlut­verk í þess­ari vinnu, en stjórn­völd geta þó leikið lyk­il­hlut­verk. Lög um jafn­launa­vottun er dæmi um slíkt og einnig er aug­ljóst að breyt­ingar á fæð­ing­ar­or­lofi sem leiddu til þess að feður myndu verja meiri tíma með unga­börnum gætu haft mikil áhrif,“ segir í rann­sókn­inni.

Rann­sak­endur telja að stjórn­völd geti sem dæmi eflt kynja­fræðslu og við­fangs­efni í skóla­kerf­inu til þess að jafna stöðu kynj­anna í atvinnu­líf­in­u. 

„Þáttur fyr­ir­tækja og stjórn­enda er einnig stór og sýnir áhrifaritið að atvinnu­lífið þarf að taka höndum saman við stjórn­völd og ein­stak­linga til að vinna að því að jafna stöð­u  kvenna og karla,“ skrifa rann­sak­end­ur.

Kristbjörn Árnason
Sóun
Leslistinn 19. ágúst 2019
Sigursteinn Másson
Hver á að gera hvað?
Kjarninn 19. ágúst 2019
Skúli segist ekki hafa fengið milljarða greiðslur út úr WOW air
Skúli Mogensen segist aldrei fallast á að hann og hans fólk hafi ekki unnið að heilindum við uppbyggingu WOW air og neitar því að hafa fengið háar greiðslur út úr félaginu en sjálfur hafi hann tapað átta milljörðum.
Kjarninn 19. ágúst 2019
Nýtt biðskýli við Kringlumýrarbraut
Stafræn strætóskýli tekin í gagnið
Vinna við að setja LED skjái í 210 biðskýli Strætó er hafin í Reykjavík. Í nýju skýlunum verður hægt að nálgast rauntímaupplýsingar um komutíma næstu strætóvagna.
Kjarninn 19. ágúst 2019
Boeing 737 MAX vélar Icelandair hafa ekki flogið frá því í mars.
MAX-vélar Icelandair fljúga ekki á þessu ári
Icelandair reiknar ekki lengur með MAX-vélunum í flugáætlun sinni á þessu ári. Þær áttu að fljúga 27 prósent allra ferða sem félagið myndi fljúga 2019. Icelandair tapaði ellefu milljörðum á fyrri hluta árs.
Kjarninn 19. ágúst 2019
Upphafið - Árstíðaljóð
Safnað fyrir fimmtu ljóðarbók Gunnhildar Þórðardóttur.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Guðlaugur Þór Þórðarson
Rúmar 16 milljónir í aðkeypta ráðgjöf og álit vegna þriðja orkupakkans
Kostnaður vegna innlendrar ráðgjafar og álita nemur rúmlega 7,6 milljónum króna og erlends tæpum 8,5 milljónum króna.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra.
Sex ríkisforstjórar með hærri laun en forsætisráðherra
Laun bankastjóra Landsbankans hafa hækkað mest allra ríkisforstjóra, eða um 82 prósent, frá því að bankaráð bankans tók yfir ákvörðun um launakjör hans. Átta ríkisforstjórar eru með hærri laun en flestir ráðherrar.
Kjarninn 18. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiInnlent