Ójöfn fjölskylduábyrgð hefur áhrif á stöðu kvenna í atvinnulífinu

Konur bera enn meginábyrgð á heimilinu, bæði er kemur að börnum, heimilisstörfum og umönnun aldraðra foreldra.

Jafnrétti
Auglýsing

Stað­al­mynd­ir, frami kvenna í fyr­ir­tækjum og ólík fjöl­skyldu­á­byrgð hafa sér­stak­lega mikil áhrif á launa­mun kynj­anna og stöðu kvenna í atvinnu­líf­inu. Sú ein­staka aðgerð sem fljótt hefði mikil áhrif væri að lengja tíma fæð­ing­ar­or­lofs feðra.

Þetta kemur fram í nýrri rann­sókn Snjólfs Ólafs­son­ar, Erlu S. Krist­jáns­dótt­ur, Láru Jóhanns­dóttur og Þóru H. Christ­i­an­sen sem birt­ist vor­hefti Tíma­rits um við­skipti og efna­hags­mál. Vef­út­gáfu tíma­rits­ins má nálg­ast hér. Rann­sóknin miðar að því að finna þætti sem áhrif á stöðu kynj­anna í íslensku atvinnu­lífi.

Auglýsing
Í rann­sókn­inni kemur fram að launa­munur kynj­anna á Íslandi mælist gjarnan á bil­inu 5 til 10 pró­sent, hlut­fall kvenna í fram­kvæmda­stjórnun er um 15 pró­sent og engin kona stýri skráðu fyr­ir­tæki á mark­aði. Enn fremur kemur fram að kjara­rann­sóknir sýni ótví­rætt að konur hafi umtals­vert lægri laun en karl­ar. 

Kyn­bund­inn launa­munur í VR var til að mynda 10 pró­sent árið 2018 og 11,3 pró­sent árið 2017.

Sam­kvæmt nið­ur­stöðum rann­sókn­ar­innar hefur bætt fæð­ing­ar­or­lof áhrif á jafn­ari fjöl­skyldu­á­byrgð, bæði í gegnum brúun umönn­un­ar­bils­ins og í gegnum jafn­ari töku fæð­ing­ar­or­lofs. Bætt fæð­ing­ar­or­lof hefur einnig áhrif á vald­efl­ingu kvenna sem hefur áhrif á stað­al­mynd­ir, að því er kemur fram í rann­sókn­inni. Jafn­ari fjöl­skyldu­á­byrgð hefur svo áhrif á fyr­ir­myndir og stað­al­myndir sem hefur áhrif á kynja­skipt­ingu starfa.

Stað­al­myndir fjari út

Ein helsta stoðin í að jafna stöðu kynj­anna í íslensku atvinnu­lífi er að stað­al­myndir fjari út, að því er kemur fram í rann­sókn­inni. Þá er mik­il­vægt að bæta fæð­ing­ar­or­lof og fyr­ir­myndir í sam­fé­lag­inu.

Á­kveðið hefur verið að lengja fæð­ing­ar­or­lof í tveimur áföngum á ár­unum 2020 og 2021. ­Fyrra skref aðgerð­­ar­innar kveður á um að sam­an­lagður réttur for­eldra barna sem fæð­­ast á árinu 2020 nemi 10 mán­uð­­um. Í seinna skref­inu er svo rétt­­ur­inn lengdur í tólf mán­uði, en hann á við um for­eldra allra barna sem fæð­­ast þann 1. jan­úar 2021 eða síð­­­ar.  

Rann­sak­endur telja að fleiri fyr­ir­myndir að konum í leið­toga­störfum væri ein breyta til þess að auka frama kvenna í fyr­ir­tækjum sem stuðli einnig að jafn­ari hlut­föllum í fram­kvæmda­stjórnun og minnkar launa­mun kynj­anna. Breyt­ing á stað­al­myndum myndi einnig leiða til auk­innar vald­efl­ingar kvenna og þar með auka frama þeirra í fyr­ir­tækj­um.

Jafn­ari fjöl­skyldu­á­byrgð minnkar kyn­bund­inn launa­mun

Í rann­sókn­inni er vísað til ann­arra rann­sókna sem sýna að enn beri konur meg­in­á­byrgð á umönnun barna og heim­il­is, karlar séu fremur fyr­ir­vinnur og konur í for­stjóra­stöðum upp­lifi meiri ábyrgð á umönnun fjöl­skyld­unnar en karlar í sömu stöð­um. Enn fremur vinna karlar lengri vinnu­dag utan heim­il­is. 

Rann­sókn Mask­ínu frá árinu 2017 sýnir einmitt fram á að 39 pró­sent kvenna segj­ast sjá um heim­il­is­störf að mestu leyti.

Úr könnun Maskínu frá 2017

Bætt öldr­un­ar­þjón­usta myndi jafna fjöl­skyldu­á­byrgð „vegna þess að konur axla að öllu jöfnu meiri ábyrgð á öldruðum for­eldrum og jafn­vel tengda­for­eldrum en karlar sem hefði áhrif á stöðu þeirra á vinnu­mark­að­i,“ skrifa rann­sak­end­urnir í rann­sókn­inni um þætti sem áhrif á stöðu kynj­anna í íslensku atvinnu­lífi.

Jafn­ari fjöl­skyldu­á­byrgð gæti þar af leið­andi leitt til minni kyn­bund­ins launa­muns við ráðn­ingu ef jöfn fjöl­skyldu­á­byrgð þætti sjálf­sögð. 

Jafn­launa­vottun jafnar stöðu kynj­anna

Lög­bind­ing jafn­launa­vott­unar jafnar stöðu kynj­anna í atvinnu­líf­inu þar sem hún stuðli að jafn­ari hlut­föllum í fram­kvæmda­stjórnun sem dregur úr launa­muni kynj­anna og að minna kynj­uðu náms­vali nem­enda, að því er kemur fram í rann­sókn­inn­i. 

Rann­sak­endur benda á að laun í mörgum hefð­bundnum kvenna­störfum eru lægri en í karla­störfum sem fælir karla frá þeim. Rann­sak­endur taka sem dæmi mun launa leik­skóla­kenn­ara og tölv­un­ar­fræð­inga.

Efl­ing kynja­fræðslu getur hjálpað

Rann­sak­endur benda á að hug­ar­fars­breyt­ing í þjóð­fé­lag­inu sé nauð­syn­leg til þess að jafna stöðu kynj­anna í atvinnu­líf­inu. „Fjöl­miðl­ar, ein­staka stjórn­endur og fjöl­margir aðrir hafa sitt hlut­verk í þess­ari vinnu, en stjórn­völd geta þó leikið lyk­il­hlut­verk. Lög um jafn­launa­vottun er dæmi um slíkt og einnig er aug­ljóst að breyt­ingar á fæð­ing­ar­or­lofi sem leiddu til þess að feður myndu verja meiri tíma með unga­börnum gætu haft mikil áhrif,“ segir í rann­sókn­inni.

Rann­sak­endur telja að stjórn­völd geti sem dæmi eflt kynja­fræðslu og við­fangs­efni í skóla­kerf­inu til þess að jafna stöðu kynj­anna í atvinnu­líf­in­u. 

„Þáttur fyr­ir­tækja og stjórn­enda er einnig stór og sýnir áhrifaritið að atvinnu­lífið þarf að taka höndum saman við stjórn­völd og ein­stak­linga til að vinna að því að jafna stöð­u  kvenna og karla,“ skrifa rann­sak­end­ur.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meryl Streep er ein af aðalleikurum myndarinnar.
Mossack Fonseca kærir Netflix
Mossack Fonseca, lögmannsstofan alræmda, hefur kært Netflix vegna kvikmyndar streymisveitunnar um Panamaskjölin.
Kjarninn 17. október 2019
Fimmtungur Íslendinga býr við leka- og rakavandamál
Hlutfall þeirra sem telja sig búa við leka- og/eða rakavandamál hér á landi er þrefalt hærra hér en í Noregi.
Kjarninn 17. október 2019
Boris Johnson, forsætisráðherra Breta.
Nýr Brexit-samningur samþykktur
Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands, og Jean-Clau­de Juncker, for­seti fram­kvæmda­stjórn­ar Evrópusambandsins, tilkynntu í morgun að nýr útgöngusamningur milli Bretlands og Evrópusambandsins væri í höfn.
Kjarninn 17. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Ríkið sem vildi ekki sjá peningaþvættið heima hjá sér
Kjarninn 17. október 2019
Leikhúsið
Leikhúsið
Leikhúsið - Sex í sveit
Kjarninn 17. október 2019
Lögmenn bera mun meira traust til dómstóla
Lögmenn og ákærendur bera mun meira traust til dómstóla heldur en almenningur. Yfir 80 prósent lögmanna og ákærenda voru sammála því að dómarar og starfsmenn dómstóla ynnu störf sín af heilindum, virðingu og heiðarleika.
Kjarninn 17. október 2019
Heiða Sigurjónsdóttir
Alþjóðadagur málþroskaröskunar 18. október 2019
Leslistinn 17. október 2019
Segir Bandaríkin og Bretland vilja Ísland á lista yfir ósamvinnuþýð ríki
Það mun skýrast í lok viku hvort Íslandi muni takast að forðast það að lenda á lista með ríkjum með vafasamt stjórnarfar vegna lélegra varna landsins gegn peningaþvætti. Nánast ekkert var í lagi hérlendis í þeim vörnum áratugum saman.
Kjarninn 17. október 2019
Meira úr sama flokkiInnlent