Sprenging kjarnorkudrifinnar flaugar olli geislun í Rússlandi

Talið er að fimm til sjö vísindamenn hafi látist í kjölfar sprengingar kjarnorkudrifinnar flaugar í Rússlandi. Vísindamennirnir unnu að prófun flaugarinnar sem hönnuð var til að komast fram hjá bandarískum loftvörnum.

Vladimír Pútín, Rússlandsforseti.
Vladimír Pútín, Rússlandsforseti.
Auglýsing

Fimm til sjö vís­inda­menn lét­ust í dul­ar­fullri prófun á nýrri kjarn­orku­drif­inni flaug í Rúss­landi. Rúss­nesk yfir­völd hafa lýst vís­inda­menn­ina, sem voru sér­fræð­ingar í kjarn­orku, þjóð­hetj­ur. Flaug­in, sem var hönnuð til að kom­ast fram hjá banda­rískum  loft­vörn­um, sprakk og olli geislun í kjöl­far­ið.

Flaugin sprakk í Hvíta­hafi, norðan við borg­ina Ark­hang­elsk. Valentin Kostyu­kov, yfir­maður kjarn­orku­mið­stöðvar Rúss­lands, sagði í kjöl­far slyss­ins að vís­inda­menn­irnir væru þjóð­hetjur, jafn­framt sem þeir yrðu heiðraðir rík­is­verð­launum eftir dauða sinn. 

Auglýsing
Í kjöl­far spreng­ing­ar­innar reyndi banda­ríska leyni­þjón­ustan að finna út hvað hafi valdið henni. Spreng­ingin olli mæl­an­legri geislun sem varð til þess að upp komst um til­raun­ina. ­Banda­rískir kjarn­orku­fræð­ingar telja jafn­framt að flaugin hafi verið kjarn­orku­drif­in stýriflaug.

Hönnuð til að kom­ast fram hjá banda­rískum loft­vörnum

Sam­kvæmt heim­ildum the New York Times telja banda­rískir leyni­þjón­ustu­menn að flaugin sé hin svo­kall­aða SSC-X-9 Sky­fall flaug sem Vla­dimír Pútín, for­seti Rúss­lands, hefur sagt að geti náð hvert sem er í heim­in­um. Pútín kynnti flaug­ina opin­ber­lega haustið 2018 og sagði hana vera hann­aða til þess að kom­ast fram hjá banda­rískum loft­vörn­um. 

Flaugin er hönnuð til að vera ófyr­ir­sjá­an­leg í flugi og á að geta flogið afar nærri sjáv­ar­máli. Slík flaug væri banda­rískum flug­vörnum afar erfitt að skjóta niður miðað við núver­andi tækn­i. Engu að síður virð­ist til­raunin fyrr­nefnda hafa mis­heppn­ast sem gefur til kynna að flaugin sé ekki orðin jafn þróuð og rúss­nesk stjórn­völd gefa til kynna. 

Mis­vísandi upp­lýs­ingar um geislun

Mis­vísandi upp­lýs­ingar hafa borist frá rúss­neskum stjórn­völdum um hversu mikil geislun hafi orðið af völdum slyss­ins. Í kjöl­far spreng­ing­ar­innar gaf rúss­neski her­inn út að eldur hafi brot­ist út þegar vökva­elds­neyt­is­drifin flaug hafi sprungið á til­raun­ar­mið­stöð hers­ins og að geislun væri innan eðli­legra marka. 

Hins vegar gaf sveita­stjórn Sever­od­vinsk sem er í um 40 kíló­metra fjar­lægð frá Ark­hang­els að tveir geisl­un­ar­mælar hafi mælt aukna geisl­un. Auk þess gaf rúss­nesk frétta­veita út að geislun hafi farið 200 falt yfir eðli­lega geisl­un, en fréttin var fljót­lega fjar­lægð af vef frétta­veit­unn­ar.

Enda­lok vopna­samn­ings Rúss­lands og Banda­ríkj­anna

Í byrjun ágúst voru for­m­­leg enda­­lok vopna­­samn­ings milli Rús­s­lands og Banda­­ríkj­anna um bann á fram­­leiðslu með­­al­­drægra kjarn­orkuflauga. Sam­komu­lag­ið, sem í dag­­legu tali er kall­að INF, var sett á árið 1987 og var mik­il­vægur þáttur í enda­lokum Kalda stríðs­ins á níunda ára­tugn­­um.

Hins vegar hefur samn­ing­­ur­inn verið í upp­­­námi á síð­­­ustu árum. Banda­­ríkja­­stjórn ásak­aði rík­­is­­stjórn Rús­s­lands um að hafa gengið á bak orða sinna með æfinga­skotum árið 2014. Sam­­kvæmt tals­­mönnum Banda­­ríkja­hers hafa Rússar fram­­leitt teg­und kjarn­orkuflaugar sem sér­­fræð­ingar telja að geti verið skotið upp í um 2 þús­und kíló­­metra fjar­lægð frá áfanga­­stað. Rússar neit­uðu ásök­unum og svör­uðu með því að ásaka Banda­­ríkja­­menn um að hafa gerst sjálfir brot­­legir á samn­ingn­­um. 

Hvor­ugt ríkið hefur birt sann­­anir um brot á samn­ingnum opin­ber­­lega, en NATO tók undir með Banda­­ríkja­­mönnum á aðal­­fundi þeirra í fyrra­sum­­­ar. Þar sögðu tals­­menn hern­að­­ar­­banda­lags­ins meint brot Rússa vera „senn­i­­leg­asta túlk­un­in“ á þau gögn sem þeir bjuggu yfir.

Í októ­ber í fyrra hót­­aði svo Don­ald Trump ­for­­seti Banda­­ríkj­anna því að rifta samn­ingnum við Rús­s­land vegna meintra brota, svari rík­­is­­stjórn Rús­s­lands ekki kröfum þeirra. Rús­s­land stóð fast í sinni afstöðu og svo fór að Trump til­­kynnti end­an­­lega að sam­komu­lag­inu yrði rift með hálfs árs fyr­ir­vara síð­­asta febr­­ú­­ar.

Eftir nýliðin samn­ings­­slit milli Rús­s­lands og Banda­­ríkj­anna er aðeins einn vopna­­samn­ingur í gildi milli land­anna, sem ber heit­ið ­New Start. Sá samn­ingur kveður á um hámarks­­­fjölda kjarn­orku­odda í hvoru land­inu, en sam­­kvæmt blaða­­manni Al Jazeera er útlit fyrir að að honum ljúki án end­­ur­nýj­unar árið 2021.

Auknar líkur á vopna­kapp­hlaupi

Sér­­fræð­ingar í hern­að­­ar­­málum segja riftun hern­að­­ar­­samn­inga Banda­­ríkj­anna við Rús­s­land auka lík­­­urnar á alþjóð­­legu vopna­­kapp­hlaupi. Banda­­ríkja­­for­­seti virð­ist einnig hafa haft vopna­­kapp­hlaup í huga.

Alþjóð­­legt vopna­­kapp­hlaup virð­ist því vera í start­hol­un­­um. Til að mynda sagð­ist Mark Esper, varn­­ar­­mála­ráð­herra ­Banda­­ríkj­anna, vilja flytja með­­al­­drægar eld­flaugar til Aust­­ur-Asíu núna um helg­ina, rétt eftir að samn­ingnum við Rús­s­land hafði verið rift. Aðspurður hvort vopna­­kapp­hlaup sé í vænd­um, svar­aði utan­­­rík­­is­ráð­herra Rús­s­lands því að valið væri í höndum Banda­­ríkj­anna. Hins vegar bætti hann við að ef til vopna­­kapp­hlaups kæmi myndu Rússar aldrei tapa. 

Rússar auka hernað sinn á norð­ur­slóðum

Í skýrslu varn­ar­mála­ráðu­neytis Banda­ríkj­anna er því haldið fram að þörf sé á að nútíma­væða eld­flauga­varnir og varnir gegn lang­dregnum flaugum á norð­ur­slóð­um. Varn­ar­mála­ráðu­neytið vill enn fremur auka sjó­eft­ir­lit á haf­svæð­inu milli Íslands, Græn­lands og Bret­land, það er hjá hinu svo­kall­aða GIUK bili. Það falli vel að núver­andi verk­efnum NATO á Íslandi. Í skýrsl­unni segir enn fremur að hætta sé á ákveð­inni keðju­verkun frá öðrum svæð­um. Til að mynda geti spenna milli Banda­ríkj­anna og Rúss­lands eða Kína í öðrum heims­svæðum smitað út frá sér og skapað spennu á milli þeirra á norð­ur­slóð­um.

Jens Stol­ten­berg, fram­kvæmda­stjóri NATO, sagði á fyr­ir­lestri í Nor­ræna hús­inu 11. júní síð­ast­lið­inn að aukin hern­að­­ar­­upp­­­bygg­ing Rússa á norð­­ur­slóð­um, með auknum her­­stöðv­­um, kaf­bátum og auk­inni hern­að­­ar­­legri loft­um­­ferð, valdi banda­lag­inu sér­­stak­­lega áhyggj­u­m.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Konur í fangelsum
Kjarninn 14. október 2019
Eyþór Laxdal Arnalds, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs sem á í Morgunblaðinu með neikvætt eigið fé upp á 239 milljónir
Félagið sem heldur utan um eignarhald oddvita Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík í útgáfufélagi Morgunblaðsins skuldar 360,5 milljónir króna en metur einu eign sina á 121,5 milljónir króna.
Kjarninn 14. október 2019
Þrátt fyrir að ellefu ár séu liðin frá því að Kaupþing fór á hausinn þá er bankinn samt sem áður ekki hættur að skila þeim sem vinna að eftirmálum þess þrots digrum launagreiðslum.
17 starfsmenn Kaupþings fengu 3,5 milljarða í laun í fyrra
Stjórn Kaupþings, sem telur fjóra til fimm einstaklinga, fékk 1,2 milljarð króna í laun á árinu 2018. Aðrir starfsmenn fengu líka verulega vel greitt. Meðalgreiðsla til starfsmanns var 17,4 milljónir króna á mánuði, sem eru margföld árslaun meðalmanns.
Kjarninn 14. október 2019
Þeir sem búa lengi erlendis missa kosningarétt og Kosningastofnun verður til
Umfangsmiklar breytingar eru í farvatninu á kosningalögum hérlendis. Nýjar stofnanir gætu orðið til, kosningaathöfnin sjálf gæti breyst, ákveðnum kosningum gæti verið flýtt og þeir sem hafa búið lengi samfleytt í útlöndum gætu misst kosningarétt sinn.
Kjarninn 14. október 2019
Eiríkur Ragnarsson
Yo yo: Verðbólga er kúl – lesið þessa grein
Kjarninn 13. október 2019
Guðmundur Halldór Björnsson
Dauðafæri fyrir íslensk fyrirtæki að ná auknum árangri?
Kjarninn 13. október 2019
Gagnrýna tækni sem ætlað er að hreinsa plast úr hafinu
Margir vonuðust til þess að nýstárleg aðferð frá fyrirtækinu Ocean Cleanup gæti nýst í baráttunni gegn plastmengun í hafinu. Vísindamenn hafa hins vegar gagnrýnt aðferðina harðlega vegna þeirra áhrifa sem hreinsunin hefur á lífverur sem festast í tækinu.
Kjarninn 13. október 2019
Svein Har­ald Øygard.
20 af 50 stærstu vogunarsjóðum heims komu til Íslands til að hagnast á hruninu
Sjóðir sem keyptu kröfur á íslenska banka á hrakvirði högnuðust margir hverjir gríðarlega á fjárfestingu sinni. Arðurinn kom m.a. úr hækkandi virði skuldabréf og skuldajöfnun en mestur var ágóðinn vegna íslensku krónunnar.
Kjarninn 13. október 2019
Meira úr sama flokkiErlent