Loksins í skólann eftir 95 vikna lokun

Hvergi í heiminum hafa skólar verið lengur lokaðir vegna faraldursins en í Úganda. Nú er loks komið að því að dyr þeirra verði opnaðar en ljóst þykir að mörg börn munu ekki skila sér. Blaðamaður Kjarnans hitti Leiu sem hlakkar til að hefja nám.

Leia getur ekki beðið eftir að byrja í skólanum aftur.
Leia getur ekki beðið eftir að byrja í skólanum aftur.
Auglýsing

„Ég mun læra stærð­fræði, skrift og lest­ur,“ segir Leia lágróma og hallar sér feimn­is­lega að föður sín­um. Það hýrnar svo yfir henni er hún heldur áfram: „Ég læri að skrifa mamma, pabbi, bróðir og syst­ir.“ Hún hefur sér­stakan áhuga á því að skrifa „bróð­ir“. Hún á nefni­lega von á systk­ini á næstu dögum og vonar heitt og inni­lega að hún eign­ist lít­inn bróð­ur.

Leia er sex ára. Og á morgun rennur upp einn stærsti dagur lífs hennar hingað til: Hún má mæta aftur í skól­ann. Hún er meðal þeirra 15 millj­óna úganskra barna og ung­linga sem ekki hafa komið inn í skóla­stofu síðan í mars árið 2020 er skólum lands­ins var lokað vegna far­ald­urs­ins. Háskólar og fram­halds­skólar hófu ekki aftur göngu sína fyrr en í nóv­em­ber síð­ast­liðnum en grunn­skól­arnir hefj­ast loks aftur á morg­un, 10. jan­ú­ar. Þá hafa þeir verið lok­aðir í 95 vikur og er það lengsta skóla­lok­unin í heim­in­um.

Auglýsing

Leia sveiflar sér brosmild á hand­riði við búr veit­inga­stað­ar­ins á hót­el­inu í Kololo-hverfi í Kampala, höf­uð­borg Úganda, þar sem pabbi hennar vinn­ur. Hún þurfti að koma með honum í vinn­una sem hefur reyndar ekki gerst oft í far­aldr­inum því hún hefur getað verið hjá frænku sinni á meðan for­eldr­arnir vinna. Hún hjálpar pabba í vinn­unni og spjallar glað­lega við sam­starfs­menn hans. Bráðum ætlar hún svo að hjálpa mömmu með litla barn­ið. Það er því margt spenn­andi framundan hjá Leiu.

Leia og pabbi hennar, Joshua. Mynd: Sunna Ósk Logadóttir

Leia hafði verið í for­skóla í þrjá mán­uði er far­ald­ur­inn skall á og öllum skólum í land­inu var lok­að. Það var í mars árið 2020. Hún er ákaf­lega spennt að byrja aftur í skól­anum og hlakkar mest til að hitta vini sína. En auð­vitað líka að halda áfram að læra.

Faðir hennar segir að á meðan skóla­lok­un­inni hefur staðið hafi Leia fengið einka­kennslu. For­eldrar hennar og nokkrir nágrannar þeirra tóku sig saman og réðu kenn­ara sem kom reglu­lega til að kenna nokkrum börnum í einu. Þannig hefur Leia ekki alfarið farið á mis við mennt­un. Jos­hua segir marga aðra for­eldra hafa gripið til sama ráðs en þó séu þeir lík­lega fleiri sem ekki hafi haft efni á því. „Það verður mjög gott fyrir hana að kom­ast aftur í skól­ann,“ segir Jos­hua. Þá kom­ist meiri rútína á líf­ið.

Fjar­nám í gegnum tölvur eða snjall­síma er ekki boði fyrir lang­flest börn í Úganda. Þessi tæki eru ein­fald­lega ekki til á heim­il­un­um. Til stóð að útvarpa kennslu því margir eiga jú útvarp, en þau áform, sem margir höfðu bundið vonir við, runnu út í sand­inn.

Jos­hua telur að hin langa lokun skól­anna hafi haft áhrif á börn í Úganda. „Margir for­eldrar misstu vinn­una og höfðu engar tekj­ur. Þeir höfðu ekki efni á því að kaupa einka­kennslu fyrir börnin sín. Það verður því erf­ið­ara fyrir börnin að koma aftur í skól­ann, þau hafa misst úr tvö ár. Og fyrir eldri börnin er erf­ið­ara að setj­ast aftur á skóla­bekk. Sum þeirra hafa þurft að vinna til að afla pen­inga fyrir heim­ilið og ef for­eldr­arnir eru ekki ennþá komnir með vinnu þá er mjög lík­legt að mörg þeirra fari ekki aftur í skól­ann.“

Mikil fjölgun þung­anna ung­lings­stúlkna

Þessi börn eru orðin vön því að vinna, bætir Jos­hua við. Þau hafa farið til vinnu í námum, á syk­ur­plantekrum eða selja ýmsan varn­ing á göt­unum og fólk í Úganda sem Kjarn­inn hefur rætt við seg­ist hafa séð sífellt fleiri börn við þá iðju síð­ustu mán­uði. Börn jafn­vel niður í ell­efu, tólf ára ald­ur.

Hin langa skóla­lokun hefur aðmati UNICEF, barna­hjálpar Sam­ein­uðu þjóð­anna, skapað skugga­far­aldur í Úganda. Ekki aðeins hafi börnin orðið af menntun heldur einnig nauð­syn­legum skóla­mál­tíðum og barna­bólu­setn­ing­um. Þá segir UNICEF ástandið hafa skapað aukna hættu á ofbeldi gagn­vart börn­um. „Fyrir sum börn hefur skóla­lok­unin leitt til brott­falls úr námi, barna­þrælk­unar og barna­hjóna­banda,“ sagði UNICEF í yfir­lýs­ingu nýverið Margir hafi misst vinn­una í far­aldr­inum og fleiri búi nú við fátækt en áður. Fátækt bitni verst á börn­un­um.

Aðstæður barna eru mjög mismunandi í Úganda. Fátækt er útbreidd, bæði í borgunum og úti á landsbyggðinni. Mynd: Sunna Ósk Logadóttir

Talið er að um þrjá­tíu pró­sent nem­enda muni ekki mæta aftur í skóla af þessum sök­um. Sam­kvæmt gögnum UNICEF hefur þung­unum ung­lings­stúlkna fjölgað um 22,5 pró­sent síðan í mars árið 2020. Stúlk­urnar eru allt niður í tíu ára gaml­ar.

Kenn­ara­sam­band Úganda segir að lokun skól­anna í svo langan tíma hafi gert „meiri skaða en gagn“. Þau hafa ítrekað bent á að betra hefði verið að halda kennslu áfram í skól­unum með tak­mörk­uðum hætti. Eftir að delta-­bylgjan reis hæst í júlí og gripið var til alls­herjar útgöngu­banns og fleiri aðgerða um tíma greindust fá smit vik­urnar og mán­uð­ina á eft­ir. Þá, segja Kenn­ara­sam­tök­in, hefði átt að opna skól­ana, en ekki bíða með það í marga mán­uði í við­bót.

Auglýsing

Jos­hua seg­ist hafa verið hlynntur lokun skól­anna. Hann telur að þær hörðu aðgerðir sem gripið var til í Úganda í far­aldr­inum hafa bjargað manns­líf­um. „Það voru svo margir alvar­lega veik­ir,“ útskýrir hann. Margir dóu. Sjálfur fékk hann COVID-19 á síð­asta ári og eig­in­kona hans einnig. En for­eldrar hans og aðrir eldri ætt­ingjar hafa sloppið hingað til. „COVID hefur kennt mér nýjar leiðir til að fást við hlut­ina,“ segir hann fullur æðru­leys­is. Hann vann í bygg­inga­geir­anum snemma í far­aldr­inum en missti þá vinnu. Hann hafi síðan fengið vinnu á hót­el­inu og telur sig sér­lega hepp­inn.

Stærsta bylgja COVID hingað til reið yfir Úganda í sum­ar. Til­fellum er farið að fjölga hratt á ný en veik­indi eru ekki jafn tíð og alvar­leg þar sem afbrigðið ómíkron er komið til sög­unn­ar. Fá sýni eru tekin dag­lega og enn færi rað­greind. Það er því ómögu­legt að segja hver raun­veru­leg útbreiðsla COVID-19 hefur verið í land­inu.

Íslendingar hafa verið með verkefni í þróunarsamvinnu á nokkrum stöðum í Úganda síðustu ár. Hér eru börn í Buikwe-héraði fyrir utan heimili sitt.  Mynd: Sunna Ósk Logadóttir

Bólu­setn­ingar hafa gengið mjög hægt í Úganda rétt eins og víð­ast hvar í hinni víð­feðmu Afr­íku. Skorti á bólu­efnum er helst um að kenna en að auki hefur borið á and­stöðu við bólu­setn­ing­ar. Enn hafa aðeins þrjú pró­sent íbú­anna, sem telja í kringum 45 millj­ón­ir, fengið fulla bólu­setn­ingu, þ.e. tvær spraut­ur. Um 18 pró­sent Úganda­manna hafa fengið að minnsta kosti eina sprautu og lang flestir hafa fengið bólu­setn­ingu sína á síð­ustu vik­um. Áhersla hefur und­an­farið verið lögð á að bólu­setja ung­menni og kenn­ara svo ekki þurfi að grípa til frek­ari lok­unar skól­anna.

Síðar í jan­úar mun Jos­hua fá sína bólu­setn­ingu. Hann er á þrí­tugs­aldri og heilsu­hraustur og því ekki í sér­stökum áhættu­hópi. „Mjög vill­andi upp­lýs­ingar um bólu­setn­ingar hafa verið á kreiki í Úganda,“ segir hann. En það telur hann smám saman vera að breyt­ast. Sífellt fleiri hafi látið af and­stöðu sinni, jafn­vel þeir sem töl­uðu hæst gegn bólu­setn­ingum eru búnir að fá sínar sprautur eða ætla að þiggja þær.

„Ég ætla að láta bólu­setja mig svo ég geti verið örugg­ur,“ segir hann.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Rauða kjötið: Áætlunin sem á að bjarga Boris
Pólitísk framtíð Boris Johnson er um margt óljós eftir að hann baðst afsökunar á að hafa verið viðstaddur garðveislu í Downingstræti í maí 2020 þegar útgöngubann vegna COVID-19 var í gildi. „Rauða kjötið“ nefnist áætlun sem á að halda Johnson í embætti.
Kjarninn 17. janúar 2022
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir þingmaður Pírata.
Spurði forsætisráðherra út í bréfið til Kára
Þingmaður Pírata spurði forsætisráðherra á þingi í dag hver tilgangurinn með bréfi hennar til forstjóra ÍE hefði verið og hvers vegna hún tjáði sig um afstöðu sína gagnvart úrskurði Persónuverndar við forstjóra fyrirtækisins sem úrskurðurinn fjallaði um.
Kjarninn 17. janúar 2022
Mun meira kynbundið ofbeldi í útgöngubanni
Þrátt fyrir að útgöngubann auki verulega líkur á ofbeldi gagnvart konum og transfólki hefur málaflokkurinn fengið lítið sem ekkert fjármagn í aðgerðum stjórnvalda víða um heim til að bregðast við afleiðingar heimsfaraldursins.
Kjarninn 17. janúar 2022
Heimild til að slíta félögum sett í lög 2016 – Fyrsta tilkynning send út 2022
Fyrir helgi sendi Skatturinn í fyrsta sinn út tilkynningar til 58 félaga sem hafa ekki skilað inn ársreikningum þar sem boðuð eru slit á þeim. Lögin voru sett árið 2016 en ráðherra undirritaði ekki reglugerð sem virkjaði slitaákvæðið fyrr í haust.
Kjarninn 17. janúar 2022
Umfjallanir um liprunarbréf Jakobs Frímanns og „Karlmennskuspjallið“ ekki brot á siðareglum
Hvorki DV né 24.is brutu gegn siðareglum Blaðamannafélags Íslands með umfjöllunum sínum um Jakob Frímann Magnússon annars vegar og „Karlmennskuspjallið“ hins vegar.
Kjarninn 17. janúar 2022
Greiðslubyrðin svipuð og fyrir faraldurinn
Í kjölfar mikilla vaxtalækkana hjá Seðlabankanum lækkuðu afborganir af húsnæðislánum til muna. Þessi lækkun er nú að miklu leyti gengin til baka, þar sem bæði húsnæðisverð og vextir hafa hækkað á undanförnum mánuðum.
Kjarninn 17. janúar 2022
Ármann Kr. Ólafsson hefur verið oddviti Sjálfstæðisflokksins í Kópavogi og bæjarstjóri frá árinu 2012.
Ármann ætlar ekki að gefa kost á sér til endurkjörs í Kópavogi
Ármann Kr. Ólafsson oddviti Sjálfstæðisflokksins og bæjarstjóri í Kópavogi frá árinu 2012 ætlar ekki að sækjast eftir endurkjöri í sveitarstjórnarkosningunum í maí.
Kjarninn 17. janúar 2022
Það að skipa stjórn yfir Landspítala var á meðal mála sem stjórnarflokkarnir náðu saman um í nýjum stjórnarsáttmála.
Sjö manna stjórn yfir Landspítala verði skipuð til tveggja ára í senn
Skipunartími stjórnarmanna í nýrri stjórn Landspítala verður einungis tvö ár, samkvæmt nýjum frumvarpsdrögum. Talið er mikilvægt að hægt verði að skipa ört í stjórnina fólk sem hefur sérþekkingu á þeim verkefnum sem Landspítali tekst á við hverju sinni.
Kjarninn 17. janúar 2022
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar