Rannsóknarleyfi Hvalárvirkjunar útrunnið

Vesturverk sem er í meirihlutaeigu HS Orku sótti ekki um framlengingu á rannsóknarleyfi til Orkustofnunar vegna fyrirhugaðrar Hvalárvirkjunar tímanlega og leyfið er því útrunnið.

Rjúkandi er ein þriggja áa sem Vesturverk áformar að nýta til virkjunarinnar.
Rjúkandi er ein þriggja áa sem Vesturverk áformar að nýta til virkjunarinnar.
Auglýsing

Umsókn um fram­leng­ingu á rann­sókn­ar­leyfi vegna fyr­ir­hug­aðrar Hval­ár­virkj­unar í Árnes­hreppi barst ekki Orku­stofnun fyrr en 20. apríl og þar með eftir að leyfið rann út þann 31. mars síð­ast­lið­inn. Orku­stofnun lítur svo á að ef umsókn um fram­leng­ingu leyfis berst stofn­un­inni eftir að gild­is­tími þess rennur út geti stofn­unin ekki sam­þykkt beiðn­ina, „enda séu þá rétt­indi við­kom­andi niður fallin og verði ekki end­ur­vakin með fram­leng­ing­u,“ segir Krist­ján Geirs­son, verk­efna­stjóri hjá Orku­stofn­un, í skrif­legu svari við fyr­ir­spurn Kjarn­ans. Í slíkum til­vikum þurfi fyrrum leyf­is­hafi að sækja um nýtt leyfi og senda svo upp­færð gögn og upp­lýs­ingar sem stofn­unin þarf til afgreiðslu máls­ins sam­kvæmt lögum um rann­sóknir og nýt­ingu auð­linda í jörðu og máls­með­ferð­ar­reglum stjórn­sýslu­laga. Krist­ján bendir á að máls­með­ferð sé því eins og um nýja umsókn sé að ræða og því þarf að leita umsagna eins og við á.

Auglýsing

Orku­stofnun barst umsókn um fram­leng­ingu rann­sókn­ar­leyfis vegna Hval­ár­virkj­unar þann 20. apríl 2021, „þ.e. eftir að gild­is­tími leyf­is­ins rann út,“ segir Krist­ján. Orku­stofnun upp­lýsti fyrri leyf­is­hafa um fram­an­greind við­horf með tölvu­pósti nú í sept­em­ber og umsókn Vest­ur­verks um nýtt rann­sókn­ar­leyfi barst svo stofn­un­inni 12. októ­ber. Grein­ing þeirrar umsóknar stendur yfir. Í sam­ræmi við ákvæði auð­linda­laga ber að leita umsagnar Umhverf­is­stofn­un­ar, Nátt­úru­fræði­stofn­unar Íslands og eftir atvikum Haf­rann­sókna­stofn­un­ar, áður en leyfi er veitt.

Krist­ján bendir á að rann­sókn­ar­leyfi sam­kvæmt auð­linda­lögum sé ekki í öllum til­vikum lög­bund­ið. Land­eig­andi geti sjálfur stundað rann­sóknir á sínu landi eða heim­ilað það öðrum en hefur þó ákveðnar skyldur samt sem áður á grund­velli lag­anna er varðar rann­sókn­irn­ar.

Þrjár ár og fimm stíflur

Virkj­un­ar­kost­ur­inn Hval­ár­virkjun var sett í orku­nýt­ing­ar­flokk ramma­á­ætl­unar árið 2013. Hið ísfirska fyr­ir­tæki Vest­ur­verk stóð að baki virkj­un­ar­hug­mynd­inni en árið 2014 keypti HS orka hins vegar meiri­hluta í fyr­ir­tæk­inu.

Áformin ganga út á að reisa virkjun í eyði­firð­inum Ófeigs­firði og virkja til þess rennsli þriggja áa með fimm stíflum á Ófeigs­fjarð­ar­heiði: Hvalár, Rjúkanda og Eyvind­ar­fjarð­ar­ár. Ráð­gert afl virkj­un­ar­innar er 55 MW.

Orku­stofnun gaf út rann­sókn­ar­leyfi til Vest­ur­verks vegna Hval­ár­virkj­unar árið 2015 „vegna áætl­ana um virkjun Hvalár og Rjúkanda í einu þrepi úr Hvalár­vatni að sjáv­ar­máli við Ófeigs­fjörð í Árnes­hreppi,“ líkt og það var orðað í leyf­inu. Gild­is­tími leyf­is­ins var tvö ár. Leyfið var veitt að feng­inni umsögn Umhverf­is­stofn­unar og Nátt­úru­fræði­stofn­un­ar. Í umsögn Umhverf­is­stofn­unar kom fram að fyr­ir­hugað rann­sókn­ar­svæði væri að mestu óraskað og benti á að hálendið sunnan Dranga­jök­uls teld­ist til víð­erna og að stjórn­völd hefðu markað þá stefnu að vernda slík svæði. Nátt­úru­fræði­stofnun vís­aði í sinni umsögn til þess að virkj­un­ar­kost­ur­inn væri í nýt­ing­ar­flokki ramma­á­ætl­unar og gerði ekki athuga­semdir við útgáfu rann­sókn­ar­leyf­is.

Orku­stofnun fram­lengdi rann­sókn­ar­leyfið í tvígang; fyrst árið 2017 og svo aftur árið 2019 og þá til tveggja ára eða til 31. mars 2021.

Horft yfir Ófeigsfjarðarheiði. Drangajökull í baksýn. Mynd: Golli

Mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan rann­sókn­ar­leyfið var fyrst gefið út. Mati á umhverf­is­á­hrifum fram­kvæmd­ar­innar lauk með áliti Skipu­lags­stofn­unar árið 2017 og var nið­ur­staðan sú að áhrif virkj­un­ar­innar yrðu nei­kvæð eða veru­lega nei­kvæð á flesta þá þætti sem voru til skoð­un­ar.

Þá lagði Nátt­úru­fræði­stofnun til árið 2018 að Dranga­jök­ul­svíð­ernin yrðu friðuð en innan þess svæðis eru m.a. fossar í ánum Rjúkandi, Hvalá og Eyvind­ar­fjarð­ará.

Deilt um landa­merki

Einnig standa yfir deilur um landa­merki á hinu fyr­ir­hug­aða virkj­ana­svæði. Eig­endur um 75 pró­­sent eyð­i­jarð­­ar­innar Dranga­víkur hafa höfðað mál á hendur eig­endum jarð­anna Engja­­ness og Ófeigs­fjarðar en þeir sömdu báðir á sínum tíma við Vest­ur­verk um vatns­rétt­indi vegna virkj­un­ar­inn­ar. Er þess kraf­ist að við­­ur­­kennt verði með dómi að landa­­merki Dranga­víkur séu eins og þeim var lýst í þing­lýstum landa­­merkja­bréfum frá árinu 1890, líkt og fjallað var ítar­lega um í Kjarn­anum í fyrra.

Verði krafa land­eig­end­anna stað­­fest mun það setja áform um Hval­ár­­virkjun í upp­­­nám. Eyvind­­ar­fjarð­­ará og Eyvind­ar­fjarð­ar­vatn, sem fram­kvæmda­að­ilar hyggj­ast nýta til virkj­un­­ar­inn­ar þótt ekki sé um það fjallað í rann­sókn­ar­leyfum sem gefin hafa verið út hingað til, yrðu þá inni á landi í eigu fólks sem margt hvert kærir sig ekki um virkj­un­ina.

Skrif­stofu Vest­ur­verks á Ísa­firði var lokað vorið 2020 og öllum starfs­mönnum sagt upp. Til stóð að hefja und­ir­bún­ings­fram­kvæmdir á virkj­un­ar­svæð­inu á Ófeigs­fjarð­ar­heiði í fyrra­sumar en af því varð ekki. Stjórn­ar­for­maður Vest­ur­verks sagði í sam­tali við Kjarn­ann síð­asta haust að ákveðið hefði verið að hægja á fram­gangi verk­efn­is­ins vegna óvissu á raf­orku­mark­aði.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Úlfar Þormóðsson
Uppvakningar
Kjarninn 25. júní 2022
Ingrid Kuhlman
Að hlakka til einhvers er næstum jafn gott og að upplifa það
Kjarninn 25. júní 2022
Niðurhal Íslendinga stóreykst milli ára
Íslendingar notuðu 25 prósent meira gagnamagn á farsímaneti í fyrra en árið áður og 21 prósent meira gagnamagn í gegnum fastanet. Tæplega 76 prósent notenda á fastaneti eru nú með ljósleiðaratengingu, en þeir voru þriðjungur 2016.
Kjarninn 25. júní 2022
Af kosningavöku Framsóknarflokksins í fyrrahaust.
Framsókn hirti kjósendur í stórum stíl frá hinum stjórnarflokkunum og Miðflokki
Fylgisaukning Framsóknar í síðustu kosningum var tekin frá samstarfsflokkunum í ríkisstjórn og klofningsflokki. Átta hverjum tíu kjósendum Sjálfstæðisflokks voru úr kjarnafylginu. Framboð Sósíalista hafði neikvæð áhrif á fylgi Vinstri græna og Pírata.
Kjarninn 25. júní 2022
Hraðtíska nær nýjum hæðum með tilkomu tískurisans Shein
Kínverska fatafyrirtækið Shein hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum og er í dag eitt stærsta tískuvörufyrirtæki í heimi. Umhverfissinnar benda á að fötin séu úr svo litlum gæðum að oft séu þau aðeins notuð í eitt skipti áður en þau enda í ruslinu.
Kjarninn 25. júní 2022
Auður Önnu Magnúsdóttir
Af hverju nýta Íslendingar raforkuna sína svo illa?
Kjarninn 25. júní 2022
Sjö molar um seðlabankavexti úti í heimi
Verðbólga veldur því að vaxtalækkanir faraldursins eru að ganga til baka, víðar en hér á Íslandi. Kjarninn tók saman nokkra fróðleiksmola um þróun mála í ríkjum bæði nær og fjær.
Kjarninn 25. júní 2022
Flokkur Sigurðar Inga Jóhannssonar andar ofan í hálsmál flokks Bjarna Benediktssonar samkvæmt síðustu könnunum.
Framsókn mælist næstum jafn stór og Sjálfstæðisflokkurinn
Stjórnarflokkarnir hafa tapað umtalsverðu fylgi á kjörtímabilinu. Sjálfstæðisflokkurinn nær mun verr til fólks undir fertugu en annarra á meðan að Framsókn nýtur mikilla vinsælda þar. Vinstri græn mælast með þriðjungi minna fylgi en í síðustu kosningum.
Kjarninn 24. júní 2022
Meira úr sama flokkiInnlent