Seðlabankinn hækkar stýrivexti um eitt prósentustig – Hafa ekki verið hærri í fimm ár

Seðlabankinn hefur hækkað stýrivexti um fjögur prósentustig frá því í maí í fyrra. Hækkunin í dag mun auka greiðslubyrði þeirra sem eru með óverðtryggð húsnæðislán umtalsvert.

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands.
Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands.
Auglýsing

Pen­inga­­­stefn­u­­­nefnd Seðla­­­banka Íslands ákvað að hækka stýri­vexti bank­ans í 4,75 pró­­­sent í morg­un. Um er að ræða hækkun upp á eitt pró­sentu­stig frá því sem áður var og alls hafa vextir hækkað um fjögur pró­­­sent­u­­­stig frá því í maí í fyrra, þegar vaxta­á­kvörð­un­­­ar­­­ferli Seðla­­­banka Íslands hófst. Vextir hafa ekki verið hærri síðan í maí 2017, eða í fimm ár.

Í yfir­lýs­ingu pen­inga­stefnu­nefndar segir að sam­kvæmt bráða­birgða­tölum þjóð­hags­reikn­inga var nokkru meiri hag­vöxtur á fyrsta fjórð­ungi árs­ins en gert var ráð fyrir í maí­spá Pen­inga­mála. „Vís­bend­ingar eru jafn­framt um að þróttur inn­lendra umsvifa verði áfram kröft­ugur og hlut­fall fyr­ir­tækja sem segj­ast skorta starfs­fólk hefur ekki mælst hærra frá árinu 2007. Á móti vegur að vænt­ingar bæði heim­ila og fyr­ir­tækja um efna­hags­fram­vind­una hafa heldur dalað og tölu­verð óvissa er um alþjóð­legar efna­hags­horf­ur.“

Verð­bólga jókst í maí og mæld­ist 7,6 pró­sentu­stig. Skörp hækkun stýri­vaxta er fyrst og síð­ast til þess fallin að stemma stigu við henni. Í yfir­lýs­ing­unni segir að enn sem fyrr vegi hækkun hús­næð­is­verðs og ann­arra inn­lendra kostn­að­ar­liða þungt auk þess sem alþjóð­legt olíu- og hrá­vöru­verð hafi hækkað mik­ið. „Verð­hækk­anir eru á breiðum grunni og und­ir­liggj­andi verð­bólga hefur auk­ist. Þá hafa verð­bólgu­vænt­ingar hækkað á flesta mæli­kvarða og eru yfir verð­bólgu­mark­mið­i.“

Auglýsing
Í yfir­lýs­ing­unni er sterk­lega gefið til kynna að frek­ari vaxta­hækk­anir kunni að vera framund­an. Þar segir að pen­inga­stefnu­nefnd telji lík­legt að herða þurfi taum­hald pen­inga­stefn­unnar enn frekar til að tryggja að verð­bólga hjaðni í mark­mið innan ásætt­an­legs tíma. „Pen­inga­stefnan mun á næst­unni ráð­ast af þróun efna­hags­um­svifa, verð­bólgu og verð­bólgu­vænt­inga. Ákvarð­anir í atvinnu­lífi, á vinnu­mark­aði og í rík­is­fjár­málum munu skipta miklu um hversu hátt vextir þurfa að fara.“ Þar er verið að vísa í þá stóru kjara­samn­inga­lotu sem framundan er í haust, en stjórn­völd, Seðla­banki Íslands og hags­muna­gæslu­sam­tök atvinnu­lífs­ins hafa hvatt til hóf­legra krafna um launa­hækk­anir í þeim í ljósi ástands­ins.

Starfs­greina­sam­band Íslands mun kynna kröfu­gerð sína fyrir kom­andi kjara­samn­inga síðar í dag.

Aðrar aðgerðir Seðla­­bank­ans hafa ekki bitið

Hækk­­­andi hús­næð­is­verð er stærsti þátt­­­ur­inn í þeirri stór­auknu verð­­­bólgu sem mælist á Íslandi og vaxta­hækk­­un­inni er ætlað að reyna að hemja. Seðla­­­banki Íslands hefur reynt ýmis­­­­­legt til að stemma stigu við ástand­inu fyrir utan að hækka vexti skarpt, eða úr 0,75 í 4,75 pró­­sent á einu ári. Það hækkar greiðslu­byrði hús­næð­is­lána gríð­ar­lega.

Dýr lán og gríð­­­ar­­­leg sam­keppni um allt hús­næði sem býðst til sölu gerir það að verkum að fleiri lán­takar eru að færa sig í þau lán sem bera lægstu afborg­an­irn­­­ar. Það eru verð­­­tryggð lán, en hin mikla verð­­­bólga sem nú er gerir þau lán þó afar óhag­­­stæð, enda leggst verð­­­bólgan sem verð­bætur á höf­uð­stól þeirra lána. 

Í sept­­­em­ber í fyrra ákvað fjár­­­­­mála­­­stöð­ug­­­leika­­­nefnd Seðla­­­banka Íslands einnig að setja reglur um hámark greiðslu­­­byrðar á fast­­­eigna­lánum og end­­­ur­vekja hinn svo­­­kall­aða sveiflu­­­jöfn­un­­­ar­auka. Áður hafði nefndin lækkað hámark veð­­­­setn­ing­­­­ar­hlut­­­­falls fast­­­­eigna­lána til neyt­enda lækkað úr 85 í 80 pró­­­­sent en hámarks­­­­hlut­­­­fall fyrir fyrstu kaup­endur hélst óbreytt í 90 pró­­­­sent.

Fyrr í þessum mán­uði ákvað fjár­mála­stöð­ug­leika­nefnd svo lækka hámarks veð­­setn­ing­­ar­hlut­­fall fast­­eigna­lána fyrir fyrstu kaup­endur úr 90 pró­­sentum niður í 85 pró­­sent. Það þýðir að fyrstu kaup­endur munu þurfa að geta reitt fram að minnsta kosti 15 pró­­sent af kaup­verði eignar í útborg­un, í stað 10 pró­­senta áður.

Hingað til hafa aðgerðir Seðla­banka Íslands ekki bitið þannig að þær dragi úr hækkun á hús­næð­is­verði. Í gær voru til að mynda birtar nýjar tölur frá Þjóð­skrá sem sýndu að íbúða­verð á höf­uð­­borg­­ar­­svæð­inu hefur ekki hækkað meira á tólf mán­aða tíma­bili síðan árið 2006. Árs­hækk­­un­in, sam­­kvæmt nýbirtri vísi­­tölu íbúða­verðs á höf­uð­­borg­­ar­­svæð­inu fyrir maí­mán­uð, nemur nú 24 pró­­sent­u­stig­um.

Telur vexti þurfa að vera hærri en verð­bólga

Í pen­inga­stefnu­nefnd, sem ákveður stýri­vexti, sitja Ásgeir Jóns­son, seðla­banka­stjóri sem er for­maður henn­ar, vara­seðla­banka­stjór­arnir Rann­veig Sig­urð­ar­dóttir sem er stað­geng­ill for­manns, og Gunnar Jak­obs­son, Her­dís Stein­gríms­dóttir og Gylfi Zoëga. Þau tvö síð­ast­nefndu eru ytri með­lim­ir. Þau starfa ekki hjá Seðla­bank­an­um.

Gylfi, sem er hag­fræði­pró­fess­or, skrif­aði grein í Vís­bend­ingu í síð­asta mán­uði þar sem hann fjall­aði um verð­bólgu og stýri­vexti. Þar sagði hann að á næstu mán­uðum verði „nauð­­syn­­legt að virkir vextir Seðla­­bank­ans hækki næg­i­­lega mikið til þess að raun­vextir hans verði jákvæðir að nýju“, sem þýðir að stýri­vextir bank­ans þyrftu að verða hærri en mæld verð­­bólga í land­inu. Ef það mark­mið ætti að nást núna þyrftu vext­irnir að hækka um þrjú pró­sentu­stig til við­bót­ar, enda verð­bólgan 7,6 pró­sent.

Í grein­inni sagði Gylfi auð­velt að benda á hvernig væri best að bregð­­ast við þeim aðstæðum sem blasi við og nefndi aukið aðhald rík­­is­fjár­­­mála, hækk­­andi vexti Seðla­­bank­ans og raun­vexti útlána banka og líf­eyr­is­­sjóða, auk þess sem að aðilar vinn­u­­mark­aðar komi sér saman um hóf­­legar launa­hækk­­­anir sem sam­ræm­ist lægri verð­­bólgu.

„En hvernig er útlitið þegar þetta er skrif­að? Sumir leið­­togar laun­þega hrópa hástöfum þegar vextir hækka í 3,75 pró­sent þótt raun­vextir séu nei­­kvæðir og raun­virði óverð­­tryggðra lána að lækka um rúm­­lega 7 pró­sent á ári. Jafn­­framt er ekki að heyra enn sem komið er að vilji sé til sátta á vinn­u­­mark­aði í haust. Á fjár­­­magns­hlið vinn­u­­mark­að­­ar­ins er heldur ekki að heyra sátta­tón. Eig­endur margra stórra skráðra fyr­ir­tækja greiða sér millj­­arða í arð. Mörg þess­­ara fyr­ir­tækja starfa við skil­yrði fákeppni í krón­u­hag­­kerf­inu þar sem hagn­aður stafar ekki að fullu af því að stjórn­­endur hafi tekið áhættu í ákvörð­unum eða komið með nýj­ungar í rekstri, svo vægt sé til orða tek­ið. Fréttir ber­­ast einnig af háum launa­greiðslum stjórn­­enda margra af þessum fyr­ir­tækj­­um. Þótt þessar launa­greiðslur skipti litlu máli í þjóð­hags­legu sam­hengi þá gefa þær tón­inn fyrir hinn almenna vinn­u­­mark­að.“

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Orri Hauksson, forstjóri Símans.
Síminn vill greiða hluthöfum 31,5 milljarða vegna sölunnar á Mílu – og svo sennilega meira
Franska fyrirtækið Ardian er búið að gera upp við Símann vegna kaupanna á Mílu. Síminn ætlar að leggja tillögu um að greiða hluthöfum 31,5 milljarða króna af söluandvirðinu fyrir hluthafafund í lok október.
Kjarninn 30. september 2022
Á fjórum stöðum streymir gas upp af leiðslunni í Eystrasalti.
„Um viljaverk var að ræða“
Götin á Nord Stream-gasleiðslunum er mjög stór og gríðarlegt magn metans streymir enn út í andrúmsloftið. Danir og Svíar ætla að gæta þess að á fundi öryggisráðs Sþ í kvöld verði fjallað um staðreyndir, „nefnilega þær að um viljaverk var að ræða“.
Kjarninn 30. september 2022
Fleiri íbúar landsbyggðarinnar en höfuðborgarsvæðisins telja sig hafa verið bitna af lúsmýi og mest er aukningin á Norðurlandi.
Lúsmýið virðist hafa náð fótfestu á Norðurlandi í sumar
Áttunda sumarið í röð herjaði lúsmýið á landann. Nærri þrefalt fleiri landsmenn telja sig hafa verið bitna af lúsmýi í sumar, tvöfalt fleiri en fyrir þremur árum. Mest var aukningin á Norðurlandi.
Kjarninn 30. september 2022
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Deng Xiaoping - seinni hluti 邓小平 下半
Kjarninn 30. september 2022
Gatnamótin sem um ræðir eru við norðurenda stokksins og yrðu mislæg, en þó í plani við umhverfið í kring.
Borgin vill sjá útfærslu umfangsminni gatnamóta við mynni Sæbrautarstokks
Allt að sex akreinar verða á hluta Kleppsmýrarvegar samkvæmt einu tillögunni að nýjum mislægum gatnamótum við mynni Sæbrautarstokks sem lögð var fram í matsáætlun. Reykjavíkurborg vill að umfangsminni gatnamót verði skoðuð til samanburðar.
Kjarninn 30. september 2022
Gylfi Helgason
Staða menningarmála: Fornleifar
Kjarninn 30. september 2022
Vilhjálmur Árnason (t.v.) er fyrsti flutningsmaður tillögunnar. Bergþór Ólason þingmaður Miðflokksins er á meðal alls 22 meðflutningsmanna Vilhjálms.
Yfir tuttugu þingmenn vilja að Ísland verði leiðandi í rannsóknum á hugvíkkandi efnum
Stór hópur þingmanna úr öllum flokkum nema Vinstrihreyfingunni – grænu framboði vill sjá heilbrigðisráðherra skapa löglegan farveg fyrir rannsóknir á virka efninu í ofskynjunarsveppum hér á landi, þannig að Ísland verði „leiðandi“ í rannsóknum á efninu.
Kjarninn 30. september 2022
Þóra Hreinsdóttir var fimmtán ára er hún ritaði í dagbókina sína um náin samskipti við Jón Baldvin árið 1970.
Unglingsstúlka lýsti nánu sambandi við Jón Baldvin Hannibalsson í dagbók
Jón Baldvin Hannibalsson, fyrrverandi utanríkisráðherra Íslands, sagði í bréfi til stúlku árið 1970 að hjarta hans slægi örar og blóðið rynni hraðar þegar hann hugsaði til hennar. Stúlkan var 15 ára. Hann 31 árs. Var kennarinn. Hún nemandinn.
Kjarninn 30. september 2022
Meira úr sama flokkiInnlent