Vilja breiðfylkingu gegn tilraunum Samherja til að grafa undan samfélagssáttmálanum

Íslandsdeild Transparency International segir að fyrirtæki og einstaklingar sem sanna vilja sakleysi sitt stundi ekki ofsóknir gagnvart þeim sem rannsaka og upplýsa um meintar misgjörðir. Það geri Samherji hins vegar.

Atli Þór Fanndal er framkvæmdastjóri Íslandsdeildar Transparency International.
Atli Þór Fanndal er framkvæmdastjóri Íslandsdeildar Transparency International.
Auglýsing

Íslands­deild Tran­sparency International, sam­taka sem berj­ast gegn spill­ingu, hefur sent frá sér yfir­lýs­ingu þar sem kallað er eftir því að að spornað verði við fram­gangi Sam­herja, undir fram­kvæmda­stjórn Þor­steins Más Bald­vins­son­ar, sem opin­ber­ast hafi almenn­ingi enn frekar í umfjöllun Kjarn­ans og Stund­ar­innar um hina svoköll­uðu „skæru­liða­deild“ Sam­herja á und­an­förnum dög­um. 

Sam­tök­in, sem eru á meðal þeirra sem „skæru­liða­deild­in“ safn­aði upp­lýs­ingum um og vildi beita sér gegn, kalla eftir „breið­fylk­ingu almenn­ings, félaga­sam­taka, stétt­ar­fé­laga, sam­taka upp­ljóstr­ara, fræða­sam­fé­lags, stjórn­mál­anna og allra þeirra sem vett­lingi geta valdið gegn til­raunum fyr­ir­tæk­is­ins og „skæru­liða“ til að grafa undan sam­fé­lags­sátt­mál­anum og gildum þeim er hann byggir á. Það er okkar allra að standa vörð um lýð­ræð­ið, sam­fé­lagið og tján­ing­ar­frelsið, hvert á sínu sér­svið­i.“

Í yfir­lýs­ing­unni segir að Sam­herji hafi á engum tíma­punkti sýnt vilja til umbóta eftir að Namib­íu­mál fyr­ir­tæk­is­ins, þar sem grunur er um mútu­greiðsl­ur, skatta­snið­göngu og pen­inga­þvætti, kom upp heldur þvert á móti varið fé og vinnu­stundum í að grafa undan eft­ir­lits­stofn­un­um, blaða­mönnum og þar með sam­fé­lag­inu öllu. Skýrsla norsku lög­manns­stof­unnar Wik­borg Rein, sem Sam­herji lét vinna um málið og lof­aði að birta, hefur enn ekki verið birt opin­ber­lega rúmu ári eftir að hún var til­búin og reglum um stjórn­ar­hætti og reglu­vörslu sem fyr­ir­tækið til­kynnti um mitt ár 2020 hefur ekki verið fylgt eft­ir.

Segja að Björgólfur verði að víkja

Íslands­deildin segir að fyr­ir­tæki og ein­stak­lingar sem sanna vilja sak­leysi sitt stundi ekki ofsóknir gagn­vart þeim sem rann­saka og upp­lýsa um meintar mis­gjörð­ir. „Fyr­ir­tæki sem hafa ekk­ert að fela stunda ekki árásir á fólk sem berst fyrir bættu sam­fé­lagi og almanna­heill. Fyr­ir­tæki sem eru með­vituð um almanna­hag þurfa ekki „skæru­liða­deild“ sem lætur sig dreyma um að „st­inga, snúa og strá svo salti í sárið““.

Auglýsing
Stjórnmálamenn og sér­stak­lega stjórn­ar­liðar geti ekki lengur komið sér undan því að takast á við hið póli­tíska og kerf­is­læga umhverfi sem umber svona fram­göngu árum sam­an. Annað hvort eru þeir með almenn­ingi í bar­átt­unni gegn spill­ingu eða á móti með þögn, með­virkn­i,  aðgerð­ar­leysi og seina­gangi við að koma upp nútíma­legum spill­ing­ar­vörnum milli stjórn­sýslu og við­skipta­lífs. „Stjórn­málin geta ekki lengur litið und­an.“

Í febr­úar síð­ast­liðnum var greint frá því að Björgólfur Jóhanns­son væri hættur sem annar for­stjóri Sam­herja, en hann tók við því starfi í kjöl­far þess að Namib­íu­málið var opin­ber­að. Sam­hliða var Björgólfur kjör­inn for­maður hlít­ing­ar­nefndar Sam­herja en sú nefnd hefur yfir­um­sjón með reglu­vörslu og stjórn­ar­háttum innan sam­stæðu Sam­herja. Björgólfur átti að stjórna skrán­ingu og form­legri inn­leið­ingu slíkra reglna ásamt öðrum ráð­gjafa­störfum fyrir Sam­herja eftir því sem til­efni verður til.

Íslands­deild Tran­sparency International segir að Björgólfur sé ekki fær um for­mennsku í þeirri nefnd, en fyrir liggur að hann var í beinum sam­skiptum við hina svoköll­uðu „skæru­liða­deild“ og hafði vit­neskju um að minnsta kosti hluta þess sem hún gerði. Í yfir­lýs­ingu deild­ar­innar segir að ef hlít­ing­ar­nefndin eigi að hafa hlut­verk umfram það að vera neð­an­máls­lína í frétta­til­kynn­ingu liggur í augum uppi að nefndin verði kölluð saman til að und­ir­búa opin­bera birt­ingu á umfangi og eðli aðgerða fyr­ir­tæk­is­ins und­an­farin ár í bar­átt­unni gegn upp­ljóstr­unum og rann­sóknum á starf­semi Sam­herja er varða þau mál sem fjallað hefur verið um. „Aug­ljóst er eftir upp­ljóstr­anir und­an­far­inna daga að Björgólfur er ekki fær um for­mennsku nefnd­ar­innar eigi störf hennar á annað borð að vera trú­verð­ug.“

Íslands­deildin kallar einnig eftir því að öll stétt­ar­fé­lög í land­inu for­dæmi til­raunir Sam­herja til að hafa áhrif á for­manns­kjör í Blaða­manna­fé­lagi Íslands, sem Kjarn­inn opin­ber­aði á laug­ar­dag.

Vildu safna upp­lýs­ingum um stjórn deild­ar­innar

Í umfjöllun Kjarn­ans sem birt­ist í gær var greint frá því að Íslands­deild Tran­sparency International hafi sent frá sér til­kynn­ingu í síð­asta mán­uði vegna fram­gangs Sam­herja í tengslum við frétta­flutn­ing og eft­ir­lits með starf­semi fyr­ir­tæk­is­ins. Þar stóð meðal ann­ars: „Fyr­ir­tækið hefur fjár­magnað áróð­urs­þætti til birt­inga, fjár­magnað bóka­skrif í áróð­ur­stil­gangi og haldið úti for­dæma­lausu túlk­un­ar­stríði á sög­unni. Jafn­vel á nefnd­ar­fundum Alþingis hafa full­trúar fyr­ir­tæk­is­ins sýnt af sér hegðun sem engum er sæm­andi. Í Namib­íu­mál­inu hefur fyr­ir­tækið brugð­ist við með sams­konar hætti og raunar gefið í. Full­trúar fyr­ir­tæk­is­ins hafa ógnað og njósnað um ein­stak­linga sem fjallað hafa um mál­ið, kostað áróð­urs­mynd­bönd til almenn­ings þar sem hreinum og klárum ósann­indum er haldið fram og ítrekað hafa verið leið­rétt. Fram­ganga fyr­ir­tæk­is­ins getur ekki talist innan eðli­legra marka.“

Í umfjöllun Kjarn­ans kom fram að Páll Stein­gríms­son, skip­stjóri hjá Sam­herja, hefði spurt félaga sína í sam­skipta­miðla­hópnum „PR Namibi­a“, Þor­björn Þórð­ar­son, ráð­gjafa Sam­herja í almanna­tengsl­um, og Örnu Bryn­dísi McClure, yfir­lög­fræð­ing Sam­herj­a­sam­stæð­unn­ar,  í kjöl­far þess að til­kynn­ingin birt­ist hverjir væru í for­svari fyrir Íslands­deild sam­tak­anna Tran­sparency International. Honum var bent á að spyrja: „þmb [Þor­stein Má Bald­vins­son] út í þetta fólk. Hann veit allt um ansi mörg þeirra[...]og Jónas út í guðr­unu [Johnsen, for­mann stjórnar Tran­sparency International á Ísland­i]. Hann þekkir eitt­hvað út í hennar for­sög­u“. Umræddur Jónas er Sig­ur­geirs­son og rekur Almenna bóka­fé­lagið sem gaf meðal ann­ars út bók­ina Gjald­eyr­is­eft­ir­litið – vald án eft­ir­lits?, þar sem fjallað var með afar nei­kvæðum hætti um rann­sókn Seðla­banka Íslands á Sam­herja sem hófst árið 2012. Sam­herji keypti stórt upp­lag af bók­inni og gaf starfs­fólki sínu í jóla­gjöf. Jónas var upp­lýs­inga­full­trúi Kaup­þings fyrir banka­hrun og er giftur Rósu Guð­bjarts­dótt­ur, bæj­ar­stjóra í Hafn­ar­firði og odd­vita Sjálf­stæð­is­flokks­ins þar. Guð­rún Johnsen, sem er doktor í hag­fræði, vann meðal ann­ars að gerð skýrslu Rann­sókn­ar­nefndar Alþing­is, skrif­aði bók um íslenska banka­hrun­ið, sat í stjórn Arion banka í átta ár, hefur starfað sem efna­hags­ráð­gjafi VR og starfað í aka­demíu í rúm 20 ár.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hygge
Hvað þýðir danska hugtakið hygge? Er það stig sem nær hærra en bara að hafa það kósí? Nær eitthvað íslenskt orð yfir það? Eða er um að ræða sérstaka danska heimspeki?
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Hygge
Kjarninn 9. ágúst 2022
Rúmlega þriðjungur heimila á ekkert eftir í veskinu í lok mánaðar
Næstum átta af hverjum tíu í lægsta tekjuhópnum ná ekki að leggja neitt fyrir, ganga á sparnað eða safna skuldum í yfirstandandi dýrtíð. Hjá efsta tekjuhópnum geta næstum níu af hverjum tíu enn lagt fyrir, sumir umtalsvert.
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiInnlent