Þessi færsla er úr eldra greinasafni Kjarnans og gæti þess vegna birst furðulega.

List hins ómögulega

JonOlafsson2012cJPV-svhv2.400x400.jpg
Auglýsing

Þor­geir Tryggva­son, Toggi, mun sinna bókaum­fjöllun fyrir Kjarn­ann fram að jólum en margar bækur eru að koma út þessa dag­ana. Jóla­bóka­flóðið nær svo hámarki í des­em­ber.

Jón Ólafs­son (rit­stj.)

Lýð­ræð­istil­raunir

Auglýsing

Útgef­andi: Háskóla­út­gáfan

Þessum les­anda leið ofur­lítið eins og Pollíönnu við lestur Lýð­ræð­istil­rauna, rit­gerða­safns þar sem félags­vís­inda­menn víðs­vegar að úr heim­inum skoða, leggja út frá og draga lær­dóma af til­raun Íslend­inga til að skrifa og lög­leiða nýja stjórn­ar­skrá.

Lýðræðistilraunir- prentÞví þó sú til­raun hafi farið út um þúf­ur, enda brugðið fyrir hana fæti af valda­stétt lands­ins við hvert fót­mál, þá þykir hún for­vitni­leg um allan heim, að sumu leyti til fyr­ir­mynd­ar, að öðru leyti víti til varn­að­ar. Um það er þessi bók. Og var þá ekki til nokk­urs unn­ið?

Það er alla­vega mik­il­vægt að fá þessa bók. Að kynn­ast fræði­legri nálgun á þetta mikla hita­mál. Að skoða það akademískt en ekki bara út frá rök­ræðum innan úr deil­unni sjálfri.

Reyndar er erindi bók­ar­innar víð­ara, eins og nafnið bendir til. Ein grein­anna fjallar um þátt­töku­fjár­lög og önnur fer yfir bæði til­raun Reykja­vík­ur­borgar með þá aðferð og Ices­a­ve-­at­kvæða­greiðsl­urnar auk stjórn­ar­skrár­máls­ins. Það síð­ar­nefnda er þó þunga­miðja bók­ar­inn­ar, og fer vel á því.

Nú er ég hvorki stjórn­mála- né félags­fræð­ingur og mögu­leikar mínir til efn­is­legrar gagn­rýni á grein­arnar fimm tak­mark­aðir að því leyti. Engu að síður er þetta „al­þýð­leg“ bók, skrifuð að mestu á manna­máli og á erindi við alla sem hafa áhuga á sam­fé­lagi sínu. Hér á eftir fara frekar sam­heng­is­lausir þankar út frá efni henn­ar, og ein­hverjar hnýt­ingar í það sem ég sé sem van­kanta.

1



Það kitlar alltaf þjóð­arstoltið (og það má hafa svo­leið­is) þegar við gerum eitt­hvað ein­stakt. Alla­vega þegar þetta ein­staka er jákvætt, frum­legt og skap­andi. Stjórn­ar­skrár­ferlið var það. Van­kant­arnir sem hér er staldrað við eru ekki stór­vægi­leg­ir, og hug­myndir fræði­mann­anna að hvað betur hefði mátt fara ekki allar jafn álit­leg­ar. Veit t.d. ekki með 100 manna slembivalið stjórn­laga­þing.

2



At­hygl­is­vert var að lesa að ein af veiga­meiri athuga­semd Fen­eyja­nefnd­ar­innar við frum­varpið var við atriði sem lög­spek­ingar höfðu breytt frá til­lögum ráðs­ins. Þetta er eitt þeirra atriða sem styrkja mann í trúnni um að aðferðin „okk­ar“ hafi verið traust í grund­vall­ar­at­riðum

3



Þjóð­fund­ur­inn hefur verið hálf­-heil­agur og nið­ur­stöður hans að mestu yfir gagn­rýni hafn­ar. Hér fær hann að mörgu leyti slæma útreið. Bæði eru nið­ur­stöður hans sagðar svo opnar og almennar að erfitt sé að ímynda sér að þær hafi verið til nokk­urs gagns eða leið­bein­ingar fyrir vinnu stjórn­laga­ráðs, og svo hitt að vinnu­brögð hans hafi um of stýrst af tísku­hug­myndum úr atvinnu­líf­inu. Aðrar leiðir hefðu senni­lega verið væn­legri til að gefa mynd af vilja þjóð­ar­innar á not­hæfu formi. Fleiri en einn greina­höf­unda staldrar við þetta og mér þykir gagn­rýni þeirra skyn­sam­leg.

4



Fræði­mennsku­nálgun gefur vissa mynd af við­fangs­efnum í mann­líf­inu, en missir af öðru. Akademísk var­færni býr til blinda bletti. Þannig er pínu spaugi­legt að sökkva sér í alls­konar smá­at­riði um skipan þjóð­fundar og kosn­ingar til stjórn­laga­þings, sem og aðkomu almenn­ings að því ferli og áhrif þess á kosn­ingar þegar mjóa sían er aug­ljós­lega fyr­ir­komu­lag lög­gild­ingar stjórn­ar­skrár­breyt­inga, sem einn rit­gerð­ar­skrif­ari nefnir í fram­hjá­hlaupi.

5



Fræðin taka stundum völdin af heil­brigðri skyn­semi, svona utan­frá séð. þannig er mikið lagt upp úr því í fleiri en einni grein að aðferðin við val Þjóð­fund­ar­full­trúa hafi verið göll­uð, upp­fylli ekki ströng­ustu skil­yrði um slembival. Erfitt er að sjá að í raun­heimum hefði verið hægt að verða við þeim kröf­um, né heldur hverju það hefði breytt.

6



Ég er með BA-­próf í heim­speki. Sú (hálf­)­menntun gerir mér nán­ast ómögu­legt að kyngja notkun orðs­ins „þekk­ing­ar­fræði­leg­ur“ í þessum grein­um, sem kemur víða fyr­ir. Þekk­ing­ar­fræði er í sinni ein­föld­ustu mynd svar við spurn­ingu Kants: Hvað get ég vit­að? Sama hvað ég velti vöng­um, ég sé ekki að orðið eigi neitt erindi í setn­ingar eins og:

„Það er áhuga­verður þekk­ing­ar­fræði­legur eig­in­leiki þess­ara atkvæða­greiðslna að hér var ekki ein­ungis um mat að ræða (Ætti rík­is­sjóður Íslands að ganga í ábyrgð fyrir inni­stæð­un­um?) heldur einnig laga­legt álita­efni (Ber rík­is­sjóði að ganga í ábyrgð fyrir inni­stæð­un­um?)“

Er orð­inu „þekk­ing­ar­fræði­leg­ur“ ekki ein­fald­lega ofauk­ið? Maður spyr sig, en getur ekki vit­að.

7



Al­mennt er bókin alveg sæmi­lega læsi­leg óinn­vígð­um, eins og gera verður kröfu um. Þar verður að hrósa sér­stak­lega þýð­and­anum Guð­rúnu Bald­vinu Sæv­ars­dótt­ur. Þetta er auð­vitað svo­lítið þyrrk­ings­legt, en alls ekki óskilj­an­legt eða til­tak­an­lega tyrf­ið. Sér­fræði­hug­tök og orð sem notuð eru í sér­fræði­til­gangi eru oft­ast ágæt­lega útskýrð í bók­inni og má vel klappa rit­stjóra raf­rænt á bakið fyrir að hafa gætt þess.

Og reyndar bara almennt fyrir að hafa komið út þess­ari merki­legu og mik­il­vægu bók með nýjum vinklum á bruna­mál nýlið­innar for­tíð­ar.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Helgi Magnússon eignast allt Fréttablaðið – Jón Þórisson nýr ritstjóri
Fjárfestirinn Helgi Magnússon hefur keypt þann hluta í Torgi, útgáfufélagi Fréttablaðsins, sem hann átti ekki fyrir. Til stendur að sameina Fréttablaðið og Hringbraut.
Kjarninn 18. október 2019
Sívaxandi söfnuður kaþólsku kirkjunnar
Kaþólski söfnuðurinn hefur vaxið gífurlega hratt hér á landi á síðustu árum. Kaþólska kirkjan er í dag annað stærsta trúfélag landsins með yfir 14.400 einstaklinga skráða í söfnuðinn.
Kjarninn 18. október 2019
Ársreikningar stjórnmálaflokka fást ekki afhentir í heild
Ríkisendurskoðun telur sig ekki mega afhenda ársreikninga stjórnmálaflokka vegna síðasta árs í heild. Það var fyrsta árið í rekstri flokkanna eftir að ríkisframlag til þeirra var hækkað um 127 prósent.
Kjarninn 18. október 2019
Innri markaðurinn var hugmynd Breta
Gylfi Zoega hagfræðiprófessor fjallar um Brexit í Vísbendingu sem kemur til áskrifenda á morgun.
Kjarninn 17. október 2019
Meryl Streep er ein af aðalleikurum myndarinnar.
Mossack Fonseca stefnir Netflix
Mossack Fonseca, lögmannsstofan alræmda, hefur stefnt Netflix vegna kvikmyndar streymisveitunnar um Panamaskjölin.
Kjarninn 17. október 2019
Fimmtungur Íslendinga býr við leka- og rakavandamál
Hlutfall þeirra sem telja sig búa við leka- og/eða rakavandamál hér á landi er þrefalt hærra hér en í Noregi.
Kjarninn 17. október 2019
Boris Johnson, forsætisráðherra Breta.
Nýr Brexit-samningur samþykktur
Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands, og Jean-Clau­de Juncker, for­seti fram­kvæmda­stjórn­ar Evrópusambandsins, tilkynntu í morgun að nýr útgöngusamningur milli Bretlands og Evrópusambandsins væri í höfn.
Kjarninn 17. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Ríkið sem vildi ekki sjá peningaþvættið heima hjá sér
Kjarninn 17. október 2019
Meira úr sama flokkiKjarnafæði
None