Auglýsing

„Sam­fé­lagið er að bregð­ast ákveðnum þjóð­fé­lags­hópi. Það er að leggja ákveð­inn þjóð­fé­lags­hóp í ein­elt­i,“ sagði Ólafur Ólafs­son, áður einn stærsti eig­andi Kaup­þings, í við­tali við Stöð 2 frá Kvía­bryggju í gær þar sem hann afplánar dóm.  

Við­talið við Ólaf og sam­fanga hans tengdum Kaup­þingi var liður í mjög fyr­ir­ferða­mik­illi her­ferð þeirra sem annað hvort hafa hlotið dóma fyrir hrun­tengda glæpi eða eru til rann­sóknar í slíkum málum þess efnis að banka­fólk sé fórn­ar­lömb sam­sær­is. Und­an­farnar vikur og mán­uði hefur sú her­ferð birst í fjöl­mörgum aðsendum greinum í blöð frá aðstand­end­um, lög­mönn­um, fyrr­ver­andi upp­lýs­inga­full­trúum eða mönn­unum sjálfum þar sem talað er um aðför að rétta­rík­inu og dóms­morðið sem þeir hafi orðið fyr­ir.

Auglýsing

Hún birt­ist í stöðu­upp­færslum á Face­book þar sem órétt­lætið sem þeir hafa orðið fyrir er sett í dramat­íska bún­inga og góð­mennska og mann­kostir þeirra sem orðið hafa fyrir því tíund­uð. Hún birt­ist í harma­kveinum yfir gríni í Ára­mótaskaupi.

Og hún birtist, að því er virð­ist skipu­lega, í völdum fjöl­miðlum tveggja af stærstu einka­reknu fjöl­miðla­fyr­ir­tækjum lands­ins í formi frétta og skoð­ana­greina. Fjöl­miðlum sem stýrt er af fólki sem ítrekað lýsti þeirri skoðun sinni á rann­sóknum á efna­hags­brotum að þær hafi verið óþarfar, áður en þær annað hvort fóru fram eða var lok­ið. Eftir að dómar hafa fallið í málum hefur engin breyt­ing orðið á þess­ari fram­setn­ingu. Þvert á móti hefur verið gefið í og sam­særið útvíkk­að.

Allir fremja sam­særi gegn banka­mönnum

Banka­menn­irnir sem hafa verið dæmdir í fang­elsi, við­skipta­menn­irnir sem bíða þess að mál þeirra verði leidd til lykta, fólkið í kringum þá og tvö af sterk­ustu fjöl­miðla­veldum á Íslandi vilja selja okkur þá hug­mynd að ráða­menn þjóð­ar­innar hafi á ögur­stundu haustið 2008 framið sam­særi gegn banka­mönnum með því að setja neyð­ar­lög í land­inu. Að for­sætis­nefnd Alþing­is, sem í sitja full­trúar allra flokka, hafi framið sam­særi gegn þeim með því að sam­þykkja lög um rann­sókn­ar­nefnd Alþingis í des­em­ber 2008 til að rann­saka banka­hrunið og að Björn Bjarna­son, þáver­andi dóms­mála­ráð­herra, hafi tekið þátt í því sam­særi með fram­lagn­ingu laga um sér­stakan sak­sókn­ara nokkrum dögum síð­ar. Síðan hafi flest allar stofn­anir lands­ins; fjöl­miðl­ar, eft­ir­lits­stofn­an­ir, ákæru­vald og á end­anum íslenskir dóm­stólar hoppað á vagn­inn og tekið virkan þátt í sam­sær­inu. Í raun er allur almenn­ing­ur, allar stofn­anir lands­ins, stjórn­mála­menn og rétt­ar­kerfið að fremja sam­særi gegn þessum mönn­um. Nú eru Fang­els­is­mála­stofnun og Mich­ael Moore búin að slást í hóp­inn við að gera líf þess­ara manna óbæri­legt.

Mis­tökin sem menn­irnir sem voru í við­tali í gær sögð­ust hafa gert voru aðal­lega tvenns kon­ar: ann­ars vegar að hafa ekki mætt í fleiri við­töl og hins vegar að treysta á kerf­ið. Ekk­ert var fjallað um efn­is­at­riðin í þeim dómi sem er ástæða þess að þeir sitja þar sem þeir sitja. Dómi þar sem skýr nið­ur­staða æðsta dóms­valds lands­ins, eftir eina rétt­ar­far­veg­inum sem við höfum sem sam­fé­lag, er sú að það sé ólög­legt að blekkja í til­kynn­ingum til mark­að­ar­ins, að fjár­magna eigin við­skipti og að segja ósatt um fjár­mögnun risa­stórra hluta­bréfa­kaupa.

Menn­irnir sem voru dæmdir ákváðu nefni­lega að segja að Sjeik Al Thani væri að kaupa hlut í Kaup­þingi. Þeir sögðu engum að Ólafur Ólafs­son, einn stærsti hlut­hafi bank­ans, væri þátt­tak­andi í ferl­inu og gæti mögu­lega hagn­ast á því. Þeir sögðu engum að Kaup­þing borg­aði fyrir fjár­fest­ingu Al Thani og tók veð í bréf­unum sjálf­um. Þús­undir Íslend­inga áttu hlut í Kaup­þingi á þessum tíma. Geymdu sparifé sitt í þeim hluta­bréfum og treystu því sem þessir menn sögðu opin­ber­lega. Margir keyptu meira að segja hluta­bréf í kjöl­far yfir­lýs­ingar um kaup Al Thani. Allt þetta fólk tap­aði öllu sínu fé. Þetta voru ekki mis­tök sem vert væri að gang­ast við að mati þeirra sem voru dæmdir í mál­inu.

Ekki heldur þau almennu áhrif sem rekstur við­skipta­bank­anna og þeir gjörn­ingar sem framdir voru þar, og hafa síðan verið opin­berað­ir, höfðu á íslenskt efna­hags­líf og –sam­fé­lag í heild sinni. Algjört hrun sem þurrk­aði út gríð­ar­legt magn eigna, rýrði verð­gildi gjald­mið­ils­ins um tugi pró­senta, skildi rík­is­sjóð eftir á barmi þrots og Seðla­bank­ann án gjald­eyr­is­forða. Sem skildi Ísland eftir í nýjum og erf­ið­ari veru­leika sem almenn­ingi var gert að axla. Það voru ekki mis­tök. Nei, mis­tök­in, að sögn Sig­urðar Ein­ars­son­ar, fyrrum stjórn­ar­for­manns Kaup­þings, voru þau að ríkið setti neyð­ar­lög til að verja inn­stæður almenn­ings.

Alvar­leg­ustu efna­hags­brot Íslands­sög­unnar

Í dómi Hæsta­réttar í Al Than­i-­mál­inu segir að brotin hafi beinst „í senn að öllum almenn­ingi og fjár­mála­mark­að­inum hér á landi í heild og verður tjón­ið, sem leiddi af þeim beint og óbeint, ekki metið til fjár. Þessi brot voru stórum alvar­legri en nokkur dæmi verða fundin um í íslenskri dóma­fram­kvæmd varð­andi efna­hags­brot.“

Samt er nið­ur­staðan í Al Than­i-­mál­inu ítrekað borin saman við fræg­asta mál íslenskrar rétt­ar­fars­sögu, Guð­mund­ar- og Geir­finns­mál­ið, þegar verið er að und­ir­strika hversu illa afvega­leitt rétt­ar­ríkið er og hversu alvar­leg dóms­morðin sem framin eru á banka­mönnum eru. Sam­an­burður á þessu tvennu er þó fjar­stæðu­kennd­ur. Guð­mund­ar-og Geir­finns­málið snýst um að hópur ung­menna var sak­felldur fyrir að hafa orðið tveimur mönnum að bana án þess að lík þeirra hefðu nokkru sinni fund­ist og þrátt fyrir algjöran skort á sönn­un­ar­gögn­um. Sak­fell­ingin byggði á játn­ingum sak­born­inga sem þau drógu öll til baka og sögðu að hafi verið náð fram með harð­ræði við rann­sókn máls­ins. Í hrun­mál­unum er nán­ast und­an­tekn­ing­ar­laust ekki tek­ist á um hvað hafi gerst eða hvernig það hafi verið gert. Atburð­ar­rásin og ákvörð­un­ar­tök­urnar eru að mestu stað­fest­ar, máls­skjöl skipta þús­undum og fjöl­margir vitn­is­burðir liggja fyr­ir. Almenn­ingur getur lesið ítar­lega um málið í mörg þús­und blað­síðna skýrslu sem ríkið lét vinna, selja í bóka­búðum og birta á net­inu. Í þessum málum er fyrst og síð­ast tek­ist á um hvort það sem sak­born­ingum er gefið að hafa gert sé ólög­legt eða ekki.

Og það var sann­ar­lega ekk­ert sjálf­sagt að þessir gjörn­ingar væru ólög­legir eða bara víta­vert skeyt­ing­ar­leysi. Allt í þessum málum var for­dæma­laust. Þess vegna var nauð­syn­legt fyrir sam­fé­lagið allt að rann­saka mál­in, eftir atvikum ákæra í þeim og fá nið­ur­stöðu fyrir dóm­stól­um. Sú nið­ur­staða liggur nú fyrir í hluta mál­anna. Í flestum þeirra hefur verið sak­fellt. En við það sætta menn sig ekki. „Í mínum huga eru þetta ekki alvöru lög sem unnið er eft­ir,“ sagði Ólafur Ólafs­son í Íslandi í dag í gær. Sam­fé­lagið allt, og allar stofn­anir þess, eru að bregð­ast ákveðnum þjóð­fé­lags­hópi, banka­mönn­um. Lög sem dæma þá seka eru ekki alvöru lög.

Það vantar efn­is­lega umræðu

Þegar hrun­dóm­arn­ir, sem eru for­dæma­laus­ir, falla þá geta leik­menn ekki annað en nálg­ast þá út frá því að eini far­vegur rétt­ar­rík­is­ins hafi verið nýttur og að nið­ur­staða hans liggi fyr­ir. Þar með er ekki sagt að það eigi ekki að fara fram umræða um dómana, þær túlk­anir dóm­ara sem fram í þeim eru settar og jafn­vel hvort að gæði rök­stuðn­ings séu nægj­an­leg. Sú umræða sem nú fer fram um málin er hins vegar ein­hliða og að mestu frá aðilum sem voru löngu búnir að marka sér stöðu í mál­unum áður en dóm­arnir sjálfir féllu. Hún er að lang­mestu leyti ekki efn­is­leg, heldur til­finn­inga­leg. Þess vegna dregur úr vægi þeirra skoð­ana. Það vantar hins vegar að fræða­sam­fé­lag­ið, og fag­stéttin lög­menn, taki þátt í umræðu um þessa dóma á opin­berum vett­vangi án teng­inga við sak­born­inga eða sak­sókn­ara, heldur út frá nið­ur­stöð­unni ein­vörð­ungu. Til þess hafa lög­menn og fræð­ingar grein­ar­innar verið tregir og í einka­sam­tölum bera þeir sér­stak­lega fyrir sig hags­muni. Þ.e. að þátt­taka í slíkri umræðu geti komið í veg fyrir að þeir fái ákveðin verk­efni í fram­tíð­inni.

Það sem við þurfum ekki er síbylja um að allar stoðir sem við byggjum sam­fé­lagið okkar á séu svo rót­spilltar að þær séu til­búnar að taka lög úr sam­bandi gagn­vart einum þjóð­fé­lags­hópi vegna þess að hann sé svo illa lið­inn.

Það eru ein lög í land­inu sem ná yfir alla. Þau ná yfir ríka, klára, vel æfða, fal­lega klædda og mynd­ar­lega fólkið á sama hátt og þau ná yfir litlu sílin sem vana­lega eru dæmd til refs­ing­ar.

Gott fólk getur nefni­lega líka gert slæma hluti.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Konur í fangelsum
Kjarninn 14. október 2019
Eyþór Laxdal Arnalds, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Félag Eyþórs sem á í Morgunblaðinu með neikvætt eigið fé upp á 239 milljónir
Félagið sem heldur utan um eignarhald oddvita Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík í útgáfufélagi Morgunblaðsins skuldar 360,5 milljónir króna en metur einu eign sina á 121,5 milljónir króna.
Kjarninn 14. október 2019
Þrátt fyrir að ellefu ár séu liðin frá því að Kaupþing fór á hausinn þá er bankinn samt sem áður ekki hættur að skila þeim sem vinna að eftirmálum þess þrots digrum launagreiðslum.
17 starfsmenn Kaupþings fengu 3,5 milljarða í laun í fyrra
Stjórn Kaupþings, sem telur fjóra til fimm einstaklinga, fékk 1,2 milljarð króna í laun á árinu 2018. Aðrir starfsmenn fengu líka verulega vel greitt. Meðalgreiðsla til starfsmanns var 17,4 milljónir króna á mánuði, sem eru margföld árslaun meðalmanns.
Kjarninn 14. október 2019
Þeir sem búa lengi erlendis missa kosningarétt og Kosningastofnun verður til
Umfangsmiklar breytingar eru í farvatninu á kosningalögum hérlendis. Nýjar stofnanir gætu orðið til, kosningaathöfnin sjálf gæti breyst, ákveðnum kosningum gæti verið flýtt og þeir sem hafa búið lengi samfleytt í útlöndum gætu misst kosningarétt sinn.
Kjarninn 14. október 2019
Eiríkur Ragnarsson
Yo yo: Verðbólga er kúl – lesið þessa grein
Kjarninn 13. október 2019
Guðmundur Halldór Björnsson
Dauðafæri fyrir íslensk fyrirtæki að ná auknum árangri?
Kjarninn 13. október 2019
Gagnrýna tækni sem ætlað er að hreinsa plast úr hafinu
Margir vonuðust til þess að nýstárleg aðferð frá fyrirtækinu Ocean Cleanup gæti nýst í baráttunni gegn plastmengun í hafinu. Vísindamenn hafa hins vegar gagnrýnt aðferðina harðlega vegna þeirra áhrifa sem hreinsunin hefur á lífverur sem festast í tækinu.
Kjarninn 13. október 2019
Svein Har­ald Øygard.
20 af 50 stærstu vogunarsjóðum heims komu til Íslands til að hagnast á hruninu
Sjóðir sem keyptu kröfur á íslenska banka á hrakvirði högnuðust margir hverjir gríðarlega á fjárfestingu sinni. Arðurinn kom m.a. úr hækkandi virði skuldabréf og skuldajöfnun en mestur var ágóðinn vegna íslensku krónunnar.
Kjarninn 13. október 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari
None