Auglýsing

Þeg­ar þetta birt­ist eru von­andi tug­þús­undir kvenna að und­ir­búa sig undir að ganga út af heim­ilum og vinnu­stöðum og fylkja liði á Aust­ur­völl til að mót­mæla því órétt­læti að kyn­bund­inn ­launa­munur skuli enn vera til stað­ar. 41 ári eftir að íslenskar ­konur brutu blað með sam­bæri­legum aðgerð­um, og spurðu með­al­ ann­ars um það hvenær allir menn yrðu taldir menn, með söm­u ­störf og líka sömu laun. Ætli þær hafi grunað að 41 ári ­síðan yrði ennþá útlit fyrir að rúm­lega 50 ár yrðu í að það rætt­is­t? 

Það er hægt að taka fjölda­mörg dæmi úr rann­sóknum sem sýna launa­mun á milli kynja á Íslandi, bæði óleið­réttan launa­mun og þegar búið er að leið­rétta fyrir ýmsum breyt­u­m. Með­al­at­vinnu­tekjur kvenna eru 70,3% af með­al­at­vinnu­tekjum karla. Konur eru því með 29,7% lægri tekjur að með­al­tali. 

Jafn­rétt­i á vinnu­mark­aði er eitt stærsta jafn­rétt­is­málið á Íslandi. Launa­jafn­rétti er for­senda þess að hægt sé að ná fram jafn­rétti á fleiri svið­um, til dæmis að hægt sé að bæta ­for­eldra­jafn­rétti á Íslandi. Ef við hættum að borga konum minna en körlum eru líkur á því að karlar hætti að sleppa ­fæð­ing­ar­or­lof­inu sem þeir eiga rétt á sam­kvæmt lög­um, en hafa í miklum mæli minnkað eða hætt alveg við að taka á und­an­förnum árum. Ef karlar verja meiri tíma með börn­unum sín­um græða allir og ef for­eldrar bera jafn­ari byrðar á heim­il­inu eru líka meiri líkur á því að konur þurfi ekki að vera í hluta­störfum eða vinna minna en karl­ar, sem hefur áhrif á bæð­i ó­leið­réttan og leið­réttan launa­mun. Þannig hefur launa­jafn­rétt­i ­mikil keðju­verkandi, jákvæð áhrif á allt sam­fé­lag­ið.

Auglýsing

Karl­ar, karlar alls stað­ar 

Til þess að jafn­rétti náist á vinnu­mark­aði þurfa líka allir að eiga sömu mögu­leika á fram­gangi í starfi. Kjarn­inn hefur reglu­lega tekið saman fjölda kvenna og karla í ýmsum stjórn­un­ar­stöð­um, og í stuttu máli er staðan á Íslandi árið 2016 þessi: 

Rík­is­stjórn­inni er stýrt af tveimur körlum og var lengst af á þessu kjör­tíma­bili, líkt og flestum öðrum kjör­tíma­bil­um, skipuð körlum að meiri­hluta til. For­seti Alþingis er karl, for­seti Íslands er karl. Karlar eru í meiri­hluta þing­manna, eins og alltaf hefur ver­ið, og útlit er fyrir að verði áfram eftir kosn­ing­arnar um helg­ina. 

Af 87 æðstu stjórn­endum fyr­ir­tækja í íslensku fjár­fest­inga- og fjár­mála­kerfi eru sex kon­ur, sam­kvæmt nýj­ustu úttekt Kjarn­ans. 81 karl, 6 kon­ur. Ein kona stýrir banka, ein spari­sjóði. Eina konan sem stýrði skráði félagi á mark­aði var látin fara úr því starfi fyrir skömmu, þannig að hver ein­asta fyr­ir­tæki sem er á mark­aði er með karl við stjórn­völ­inn. Ein kona stýr­ir lána­­­fyr­ir­tæki, tvær líf­eyr­is­­­sjóð­um, ein Fram­taks­­­sjóð­i Ís­lands. Sex konur eru stjórn­­­­­ar­­­for­­­menn í skráðum fyr­ir­tækjum og tíu karl­­­ar. Svo er for­­­stjóri Kaup­hall­­­ar­innar karl, það eru líka seðla­­­banka­­­stjóri, að­­­stoð­­­ar­­­seðla­­­banka­­­stjóri og aðal­­­hag­fræð­ingur Seðla­­­bank­ans. Og þrátt fyrir að lög séu í gildi um að hlut­­­föll hvors kyns í stjórnum fyr­ir­tækja með fleiri en 50 starfs­­­menn væri að minnsta kosti 40 pró­­­sent er það langt frá því að vera til­­­­­fellið. Af 982 stjórn­­­­­ar­­­mönnum í 270 stærstu fyr­ir­tækjum lands­ins eru 665 karlar og 317 kon­­­ur. Það þýðir 32% konur og 68% karl­­­ar. 

Dæmi­­­gerður stjórn­­­­­ar­­­maður í íslensku atvinn­u­­­lífi er karl­­­maður á sex­tugs­aldri. 

Líkt og ann­ars staðar í sam­fé­lag­inu er líka munur á tekjum karla og kvenna í stjórn­enda­stöð­um. Þetta sést til að mynda á tekju­blöð­um Frjálsrar versl­unar, sem sýndi í sumar að ekki sé nóg með að karlar séu miklu fleiri í stjórn­un­ar­stöðum heldur hafa þeir miklu hærri tekj­ur. Úttektin er auð­vitað ekki tæm­andi, en tekur samt saman laun 450 for­stjóra fyr­ir­tækja á Ísland­i. Þar af voru 376 karlar og 74 kon­­ur. Kon­­urnar höfðu að með­­al­tali 1.423 þús­und krónur í laun á meðan karlar höfðu að með­­al­tali 2.238 þús­und krónur á mán­uði. Það þýðir að kon­­urnar höfðu að með­­al­tali tæp­­lega 64 pró­­sent af með­­al­­launum karl­anna. Kven­kyns milli­stjórn­endur höfðu um 74% af launum karl­anna. 

Þá erum við ekki einu sinni farin að ræða það að konur sinna lág­launa­störfum í mjög miklum mæli, þrátt fyrir sam­fé­lags­legt mik­il­vægi margra þeirra starfa. 

Ábyrgð þeirra sem geta breytt

Af hverju er eins og það sé lög­mál að karlar stjórni pen­ingum á Íslandi? Átta árum eftir að karlar meira og minna settu allt á hlið­ina, eru þeir við stjórn­völ­inn. Líf­eyr­is­sjóð­irn­ir, sem sýsla með pen­inga okkar allra, eru að miklu leyti í höndum karla. Þessir sjóðir ráða mjög miklu, og gætu ef þeir vildu komið miklum breyt­ingum til leiðar í jafn­rétt­is­mál­um. En það hefur ekki verið til­fellið. Karlar skipa karla í stjórn­un­ar­stöð­ur, í stjórnir og svo fram­vegis – bestu stöð­urnar og bestu laun­in. Þetta hefur svo smit­un­ar­á­hrif, og karlastemn­ingin gerir konum sem þó kom­ast áfram erf­ið­ara fyr­ir. 

Launa­mis­rétti er kerf­is­lægur vandi, og honum verður ekki útrýmt nema með kerf­is­bundnum aðgerð­um. Það er ekki nóg að stofn­anir og fyr­ir­tæki sýni lit með því að hleypa kon­unum á vinnu­staðnum á Aust­ur­völl í dag. Hvernig væri að í stað þess að stjórn­endur þess­ara stofn­ana og fyr­ir­tækja tækju slíkar ákvarð­an­ir, eins og fjöl­margir hafa gert fyrir dag­inn í dag, myndu þeir taka ákvörðun um að ráð­ast að rót vand­ans og fara að borga fólki af báðum kynjum sömu laun? Hvernig væri að jafn­rétt­is­mál yrðu kosn­inga­mál, og allir flokkar tækju saman höndum til að breyta þessu? 

Af því að ég þarf að ganga út úr vinn­unni eftir nákvæm­lega klukku­tíma verður þessi leið­ari ekki mikið lengri, þótt af nógu sé að taka. Getum við sem sam­fé­lag farið að hunskast til að útrýma kyn­bundnum launa­mun. Ég set ekki spurn­inga­merki við þetta og ég ætla ekki að biðja vin­sam­lega. 

Helst vildi ég að við þyrftum aldrei aftur að halda þennan dag hátíð­leg­an. Það er kannski óraun­hæft, en tilhugs­unin um að allan starfs­feril minn og kvenna á mínum aldri verði launa­munur milli kynja stað­reynd er algjör­lega óbæri­leg. Ég neita að trúa því að við sættum okkur við það.  

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Benedikt Gíslason bankastjóri Arion banka
Arion banki með of mikið eigið fé
Nýliðinn ársfjórðungur var góður fyrir Arion banka, samkvæmt nýútgefnu ársfjórðungsuppgjöri hans. Bankastjórinn segir bankann vera með of mikið eigið fé.
Kjarninn 28. október 2020
Tilgangur minnisblaðsins „að ýja að því að það séu öryrkjarnir sem frekastir eru á fleti“
Öryrkjabandalag Íslands segir fjármálaráðherra fara með villandi tölur í minnisblaði sínu.
Kjarninn 28. október 2020
Árni Stefán Árnason
Dýravernd – hallærisleg vanþekking lögmanns – talað gegn stjórnarskrá
Kjarninn 28. október 2020
Frá mótmælum á Austurvelli í fyrra.
Meirihluti vill tillögur Stjórnlagaráðs til grundvallar nýrri stjórnarskrá
Meirihluti er hlynntur því að tillögur Stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar nýrri stjórnarskrá, samkvæmt nýrri skoðanakönnun frá Maskínu. Um það bil 2/3 kjósenda VG segjast hlynnt því, en minnihluti kjósenda hinna ríkisstjórnarflokkanna.
Kjarninn 28. október 2020
Orri Hauksson, forstjóri Símans.
Sjónvarpstekjur Símans hafa aukist um nær allan hagnað félagsins á árinu 2020
Færri ferðamenn skila minni tekjum af reikiþjónustu. Tekjur vegna sjónvarpsþjónustu hafa hins vegar vaxið um 14 prósent milli ára og starfsmönnum fækkað um 50 frá áramótum. Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýju uppgjöri Símans.
Kjarninn 28. október 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Bjarni segir kökumyndband Öryrkjabandalagsins vera misheppnað
Fjármála- og efnahagsráðherra segir það rangt að öryrkjar fái sífellt minni sneið af efnahagskökunni sem íslenskt samfélag baki. ÖBÍ segir ríkisstjórnina hafa ákveðið að auka fátækt sinna skjólstæðinga.
Kjarninn 28. október 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Útlit fyrir að sóttvarnalæknir leggi til hertar aðgerðir
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir er ekki ánægður með stöðu faraldursins og ætlar að skila minnisblaði með tillögum að breyttum sóttvarnaraðgerðum til Svandísar Svavarsdóttur heilbrigðisráðherra fljótlega.
Kjarninn 28. október 2020
Alls segjast um 40 prósent kjósenda að þeir myndu kjósa stjórnarflokkanna þrjá.
Samfylking stækkar, Sjálfstæðisflokkur tapar og Vinstri græn ekki verið minni frá 2016
Fylgi Vinstri grænna heldur áfram að dala og mælist nú tæplega helmingur af því sem flokkurinn fékk í síðustu kosningum. Flokkur forsætisráðherra yrði minnsti flokkurinn á þingi ef kosið yrði í dag.
Kjarninn 28. október 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari
None