Auglýsing

Þeg­ar þetta birt­ist eru von­andi tug­þús­undir kvenna að und­ir­búa sig undir að ganga út af heim­ilum og vinnu­stöðum og fylkja liði á Aust­ur­völl til að mót­mæla því órétt­læti að kyn­bund­inn ­launa­munur skuli enn vera til stað­ar. 41 ári eftir að íslenskar ­konur brutu blað með sam­bæri­legum aðgerð­um, og spurðu með­al­ ann­ars um það hvenær allir menn yrðu taldir menn, með söm­u ­störf og líka sömu laun. Ætli þær hafi grunað að 41 ári ­síðan yrði ennþá útlit fyrir að rúm­lega 50 ár yrðu í að það rætt­is­t? 

Það er hægt að taka fjölda­mörg dæmi úr rann­sóknum sem sýna launa­mun á milli kynja á Íslandi, bæði óleið­réttan launa­mun og þegar búið er að leið­rétta fyrir ýmsum breyt­u­m. Með­al­at­vinnu­tekjur kvenna eru 70,3% af með­al­at­vinnu­tekjum karla. Konur eru því með 29,7% lægri tekjur að með­al­tali. 

Jafn­rétt­i á vinnu­mark­aði er eitt stærsta jafn­rétt­is­málið á Íslandi. Launa­jafn­rétti er for­senda þess að hægt sé að ná fram jafn­rétti á fleiri svið­um, til dæmis að hægt sé að bæta ­for­eldra­jafn­rétti á Íslandi. Ef við hættum að borga konum minna en körlum eru líkur á því að karlar hætti að sleppa ­fæð­ing­ar­or­lof­inu sem þeir eiga rétt á sam­kvæmt lög­um, en hafa í miklum mæli minnkað eða hætt alveg við að taka á und­an­förnum árum. Ef karlar verja meiri tíma með börn­unum sín­um græða allir og ef for­eldrar bera jafn­ari byrðar á heim­il­inu eru líka meiri líkur á því að konur þurfi ekki að vera í hluta­störfum eða vinna minna en karl­ar, sem hefur áhrif á bæð­i ó­leið­réttan og leið­réttan launa­mun. Þannig hefur launa­jafn­rétt­i ­mikil keðju­verkandi, jákvæð áhrif á allt sam­fé­lag­ið.

Auglýsing

Karl­ar, karlar alls stað­ar 

Til þess að jafn­rétti náist á vinnu­mark­aði þurfa líka allir að eiga sömu mögu­leika á fram­gangi í starfi. Kjarn­inn hefur reglu­lega tekið saman fjölda kvenna og karla í ýmsum stjórn­un­ar­stöð­um, og í stuttu máli er staðan á Íslandi árið 2016 þessi: 

Rík­is­stjórn­inni er stýrt af tveimur körlum og var lengst af á þessu kjör­tíma­bili, líkt og flestum öðrum kjör­tíma­bil­um, skipuð körlum að meiri­hluta til. For­seti Alþingis er karl, for­seti Íslands er karl. Karlar eru í meiri­hluta þing­manna, eins og alltaf hefur ver­ið, og útlit er fyrir að verði áfram eftir kosn­ing­arnar um helg­ina. 

Af 87 æðstu stjórn­endum fyr­ir­tækja í íslensku fjár­fest­inga- og fjár­mála­kerfi eru sex kon­ur, sam­kvæmt nýj­ustu úttekt Kjarn­ans. 81 karl, 6 kon­ur. Ein kona stýrir banka, ein spari­sjóði. Eina konan sem stýrði skráði félagi á mark­aði var látin fara úr því starfi fyrir skömmu, þannig að hver ein­asta fyr­ir­tæki sem er á mark­aði er með karl við stjórn­völ­inn. Ein kona stýr­ir lána­­­fyr­ir­tæki, tvær líf­eyr­is­­­sjóð­um, ein Fram­taks­­­sjóð­i Ís­lands. Sex konur eru stjórn­­­­­ar­­­for­­­menn í skráðum fyr­ir­tækjum og tíu karl­­­ar. Svo er for­­­stjóri Kaup­hall­­­ar­innar karl, það eru líka seðla­­­banka­­­stjóri, að­­­stoð­­­ar­­­seðla­­­banka­­­stjóri og aðal­­­hag­fræð­ingur Seðla­­­bank­ans. Og þrátt fyrir að lög séu í gildi um að hlut­­­föll hvors kyns í stjórnum fyr­ir­tækja með fleiri en 50 starfs­­­menn væri að minnsta kosti 40 pró­­­sent er það langt frá því að vera til­­­­­fellið. Af 982 stjórn­­­­­ar­­­mönnum í 270 stærstu fyr­ir­tækjum lands­ins eru 665 karlar og 317 kon­­­ur. Það þýðir 32% konur og 68% karl­­­ar. 

Dæmi­­­gerður stjórn­­­­­ar­­­maður í íslensku atvinn­u­­­lífi er karl­­­maður á sex­tugs­aldri. 

Líkt og ann­ars staðar í sam­fé­lag­inu er líka munur á tekjum karla og kvenna í stjórn­enda­stöð­um. Þetta sést til að mynda á tekju­blöð­um Frjálsrar versl­unar, sem sýndi í sumar að ekki sé nóg með að karlar séu miklu fleiri í stjórn­un­ar­stöðum heldur hafa þeir miklu hærri tekj­ur. Úttektin er auð­vitað ekki tæm­andi, en tekur samt saman laun 450 for­stjóra fyr­ir­tækja á Ísland­i. Þar af voru 376 karlar og 74 kon­­ur. Kon­­urnar höfðu að með­­al­tali 1.423 þús­und krónur í laun á meðan karlar höfðu að með­­al­tali 2.238 þús­und krónur á mán­uði. Það þýðir að kon­­urnar höfðu að með­­al­tali tæp­­lega 64 pró­­sent af með­­al­­launum karl­anna. Kven­kyns milli­stjórn­endur höfðu um 74% af launum karl­anna. 

Þá erum við ekki einu sinni farin að ræða það að konur sinna lág­launa­störfum í mjög miklum mæli, þrátt fyrir sam­fé­lags­legt mik­il­vægi margra þeirra starfa. 

Ábyrgð þeirra sem geta breytt

Af hverju er eins og það sé lög­mál að karlar stjórni pen­ingum á Íslandi? Átta árum eftir að karlar meira og minna settu allt á hlið­ina, eru þeir við stjórn­völ­inn. Líf­eyr­is­sjóð­irn­ir, sem sýsla með pen­inga okkar allra, eru að miklu leyti í höndum karla. Þessir sjóðir ráða mjög miklu, og gætu ef þeir vildu komið miklum breyt­ingum til leiðar í jafn­rétt­is­mál­um. En það hefur ekki verið til­fellið. Karlar skipa karla í stjórn­un­ar­stöð­ur, í stjórnir og svo fram­vegis – bestu stöð­urnar og bestu laun­in. Þetta hefur svo smit­un­ar­á­hrif, og karlastemn­ingin gerir konum sem þó kom­ast áfram erf­ið­ara fyr­ir. 

Launa­mis­rétti er kerf­is­lægur vandi, og honum verður ekki útrýmt nema með kerf­is­bundnum aðgerð­um. Það er ekki nóg að stofn­anir og fyr­ir­tæki sýni lit með því að hleypa kon­unum á vinnu­staðnum á Aust­ur­völl í dag. Hvernig væri að í stað þess að stjórn­endur þess­ara stofn­ana og fyr­ir­tækja tækju slíkar ákvarð­an­ir, eins og fjöl­margir hafa gert fyrir dag­inn í dag, myndu þeir taka ákvörðun um að ráð­ast að rót vand­ans og fara að borga fólki af báðum kynjum sömu laun? Hvernig væri að jafn­rétt­is­mál yrðu kosn­inga­mál, og allir flokkar tækju saman höndum til að breyta þessu? 

Af því að ég þarf að ganga út úr vinn­unni eftir nákvæm­lega klukku­tíma verður þessi leið­ari ekki mikið lengri, þótt af nógu sé að taka. Getum við sem sam­fé­lag farið að hunskast til að útrýma kyn­bundnum launa­mun. Ég set ekki spurn­inga­merki við þetta og ég ætla ekki að biðja vin­sam­lega. 

Helst vildi ég að við þyrftum aldrei aftur að halda þennan dag hátíð­leg­an. Það er kannski óraun­hæft, en tilhugs­unin um að allan starfs­feril minn og kvenna á mínum aldri verði launa­munur milli kynja stað­reynd er algjör­lega óbæri­leg. Ég neita að trúa því að við sættum okkur við það.  

Meira úr sama flokkiLeiðari
None