Auglýsing

Þeg­ar þetta birt­ist eru von­andi tug­þús­undir kvenna að und­ir­búa sig undir að ganga út af heim­ilum og vinnu­stöðum og fylkja liði á Aust­ur­völl til að mót­mæla því órétt­læti að kyn­bund­inn ­launa­munur skuli enn vera til stað­ar. 41 ári eftir að íslenskar ­konur brutu blað með sam­bæri­legum aðgerð­um, og spurðu með­al­ ann­ars um það hvenær allir menn yrðu taldir menn, með söm­u ­störf og líka sömu laun. Ætli þær hafi grunað að 41 ári ­síðan yrði ennþá útlit fyrir að rúm­lega 50 ár yrðu í að það rætt­is­t? 

Það er hægt að taka fjölda­mörg dæmi úr rann­sóknum sem sýna launa­mun á milli kynja á Íslandi, bæði óleið­réttan launa­mun og þegar búið er að leið­rétta fyrir ýmsum breyt­u­m. Með­al­at­vinnu­tekjur kvenna eru 70,3% af með­al­at­vinnu­tekjum karla. Konur eru því með 29,7% lægri tekjur að með­al­tali. 

Jafn­rétt­i á vinnu­mark­aði er eitt stærsta jafn­rétt­is­málið á Íslandi. Launa­jafn­rétti er for­senda þess að hægt sé að ná fram jafn­rétti á fleiri svið­um, til dæmis að hægt sé að bæta ­for­eldra­jafn­rétti á Íslandi. Ef við hættum að borga konum minna en körlum eru líkur á því að karlar hætti að sleppa ­fæð­ing­ar­or­lof­inu sem þeir eiga rétt á sam­kvæmt lög­um, en hafa í miklum mæli minnkað eða hætt alveg við að taka á und­an­förnum árum. Ef karlar verja meiri tíma með börn­unum sín­um græða allir og ef for­eldrar bera jafn­ari byrðar á heim­il­inu eru líka meiri líkur á því að konur þurfi ekki að vera í hluta­störfum eða vinna minna en karl­ar, sem hefur áhrif á bæð­i ó­leið­réttan og leið­réttan launa­mun. Þannig hefur launa­jafn­rétt­i ­mikil keðju­verkandi, jákvæð áhrif á allt sam­fé­lag­ið.

Auglýsing

Karl­ar, karlar alls stað­ar 

Til þess að jafn­rétti náist á vinnu­mark­aði þurfa líka allir að eiga sömu mögu­leika á fram­gangi í starfi. Kjarn­inn hefur reglu­lega tekið saman fjölda kvenna og karla í ýmsum stjórn­un­ar­stöð­um, og í stuttu máli er staðan á Íslandi árið 2016 þessi: 

Rík­is­stjórn­inni er stýrt af tveimur körlum og var lengst af á þessu kjör­tíma­bili, líkt og flestum öðrum kjör­tíma­bil­um, skipuð körlum að meiri­hluta til. For­seti Alþingis er karl, for­seti Íslands er karl. Karlar eru í meiri­hluta þing­manna, eins og alltaf hefur ver­ið, og útlit er fyrir að verði áfram eftir kosn­ing­arnar um helg­ina. 

Af 87 æðstu stjórn­endum fyr­ir­tækja í íslensku fjár­fest­inga- og fjár­mála­kerfi eru sex kon­ur, sam­kvæmt nýj­ustu úttekt Kjarn­ans. 81 karl, 6 kon­ur. Ein kona stýrir banka, ein spari­sjóði. Eina konan sem stýrði skráði félagi á mark­aði var látin fara úr því starfi fyrir skömmu, þannig að hver ein­asta fyr­ir­tæki sem er á mark­aði er með karl við stjórn­völ­inn. Ein kona stýr­ir lána­­­fyr­ir­tæki, tvær líf­eyr­is­­­sjóð­um, ein Fram­taks­­­sjóð­i Ís­lands. Sex konur eru stjórn­­­­­ar­­­for­­­menn í skráðum fyr­ir­tækjum og tíu karl­­­ar. Svo er for­­­stjóri Kaup­hall­­­ar­innar karl, það eru líka seðla­­­banka­­­stjóri, að­­­stoð­­­ar­­­seðla­­­banka­­­stjóri og aðal­­­hag­fræð­ingur Seðla­­­bank­ans. Og þrátt fyrir að lög séu í gildi um að hlut­­­föll hvors kyns í stjórnum fyr­ir­tækja með fleiri en 50 starfs­­­menn væri að minnsta kosti 40 pró­­­sent er það langt frá því að vera til­­­­­fellið. Af 982 stjórn­­­­­ar­­­mönnum í 270 stærstu fyr­ir­tækjum lands­ins eru 665 karlar og 317 kon­­­ur. Það þýðir 32% konur og 68% karl­­­ar. 

Dæmi­­­gerður stjórn­­­­­ar­­­maður í íslensku atvinn­u­­­lífi er karl­­­maður á sex­tugs­aldri. 

Líkt og ann­ars staðar í sam­fé­lag­inu er líka munur á tekjum karla og kvenna í stjórn­enda­stöð­um. Þetta sést til að mynda á tekju­blöð­um Frjálsrar versl­unar, sem sýndi í sumar að ekki sé nóg með að karlar séu miklu fleiri í stjórn­un­ar­stöðum heldur hafa þeir miklu hærri tekj­ur. Úttektin er auð­vitað ekki tæm­andi, en tekur samt saman laun 450 for­stjóra fyr­ir­tækja á Ísland­i. Þar af voru 376 karlar og 74 kon­­ur. Kon­­urnar höfðu að með­­al­tali 1.423 þús­und krónur í laun á meðan karlar höfðu að með­­al­tali 2.238 þús­und krónur á mán­uði. Það þýðir að kon­­urnar höfðu að með­­al­tali tæp­­lega 64 pró­­sent af með­­al­­launum karl­anna. Kven­kyns milli­stjórn­endur höfðu um 74% af launum karl­anna. 

Þá erum við ekki einu sinni farin að ræða það að konur sinna lág­launa­störfum í mjög miklum mæli, þrátt fyrir sam­fé­lags­legt mik­il­vægi margra þeirra starfa. 

Ábyrgð þeirra sem geta breytt

Af hverju er eins og það sé lög­mál að karlar stjórni pen­ingum á Íslandi? Átta árum eftir að karlar meira og minna settu allt á hlið­ina, eru þeir við stjórn­völ­inn. Líf­eyr­is­sjóð­irn­ir, sem sýsla með pen­inga okkar allra, eru að miklu leyti í höndum karla. Þessir sjóðir ráða mjög miklu, og gætu ef þeir vildu komið miklum breyt­ingum til leiðar í jafn­rétt­is­mál­um. En það hefur ekki verið til­fellið. Karlar skipa karla í stjórn­un­ar­stöð­ur, í stjórnir og svo fram­vegis – bestu stöð­urnar og bestu laun­in. Þetta hefur svo smit­un­ar­á­hrif, og karlastemn­ingin gerir konum sem þó kom­ast áfram erf­ið­ara fyr­ir. 

Launa­mis­rétti er kerf­is­lægur vandi, og honum verður ekki útrýmt nema með kerf­is­bundnum aðgerð­um. Það er ekki nóg að stofn­anir og fyr­ir­tæki sýni lit með því að hleypa kon­unum á vinnu­staðnum á Aust­ur­völl í dag. Hvernig væri að í stað þess að stjórn­endur þess­ara stofn­ana og fyr­ir­tækja tækju slíkar ákvarð­an­ir, eins og fjöl­margir hafa gert fyrir dag­inn í dag, myndu þeir taka ákvörðun um að ráð­ast að rót vand­ans og fara að borga fólki af báðum kynjum sömu laun? Hvernig væri að jafn­rétt­is­mál yrðu kosn­inga­mál, og allir flokkar tækju saman höndum til að breyta þessu? 

Af því að ég þarf að ganga út úr vinn­unni eftir nákvæm­lega klukku­tíma verður þessi leið­ari ekki mikið lengri, þótt af nógu sé að taka. Getum við sem sam­fé­lag farið að hunskast til að útrýma kyn­bundnum launa­mun. Ég set ekki spurn­inga­merki við þetta og ég ætla ekki að biðja vin­sam­lega. 

Helst vildi ég að við þyrftum aldrei aftur að halda þennan dag hátíð­leg­an. Það er kannski óraun­hæft, en tilhugs­unin um að allan starfs­feril minn og kvenna á mínum aldri verði launa­munur milli kynja stað­reynd er algjör­lega óbæri­leg. Ég neita að trúa því að við sættum okkur við það.  

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Telur stjórnvöld vinna gegn eigin markmiðum með hagræðingarkröfu á Hafró
Forstjóri Hafrannsóknastofnunar segir að stjórnvöld gangi gegn eigin markmiðum um eflingu haf- og umhverfisrannsókna með því að gera sífellda hagræðingarkröfu á Hafró. Hann segir stofnunina sinna hættulega litlum grunnrannsóknum.
Kjarninn 5. júní 2020
Inga Sæland
Segir sama gamla spillingarkerfið blómstra sem aldrei fyrr
„Hvenær hættir maður að verða hissa á sérhagsmunagæslunni í pólitík?“ spyr formaður Flokks fólksins.
Kjarninn 5. júní 2020
Leirdalur með Leirdalsvatni og Leirdalsá falla í Geitdalsá. Í Leirdal hugsar Arctic Hydro sér upphafslón Geitdalsárrvirkjunar.
„Nýtt virkjanaáhlaup“ á hálendi Austurlands verði stöðvað
Stjórnvöld þurfa að koma í veg fyrir að hálendi Austurlands verði raskað frekar og standa við fyrirheit sem gefin voru um að þar yrði ekki virkjað meira. Þetta kemur fram í tillögu að ályktun sem lögð verður fyrir aðalfund Landverndar á morgun.
Kjarninn 5. júní 2020
Lilja D. Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra.
Ráðherra metur næstu skref með lögmönnum
Mennta- og menningarmálaráðherra fer nú yfir úrskurð kærunefndar jafnréttismála með lögmönnum. Hún segir að ekki hafi skipt máli að Páll Magnússon væri framsóknarmaður.
Kjarninn 5. júní 2020
Komufarþegar munu þurfa að greiða sjálfir fyrir sýnatöku frá 1. júlí.
Komufarþegar greiða 15 þúsund fyrir sýnatöku
Sýnataka á landmærum Íslands verður gjaldfrjáls fyrstu tvær vikurnar en frá 1. júlí munu komufarþegar þurfa að greiða 15 þúsund krónur fyrir rannsóknina.
Kjarninn 5. júní 2020
Óvenjulegur sjómannadagur framundan
Vegna COVID-19 faraldursins verður sjómannadagurinn í ár ólíkur því sem Íslendingar eiga að venjast. Þó verður lágmarksdagskrá víða um land með heiðrunum aldinna sjómanna, minningarathöfnum og veittar verða viðurkenningar fyrir björgunarafrek.
Kjarninn 5. júní 2020
Jane Goodall fór á þrítugsaldri inn í skóga Tansaníu og dvaldi þar lengi í hópi simpansa. Rannsóknir hennar gjörbreyttu þekkingu manna á öðrum dýrategundum.
Mannkynið er „búið að vera“ ef það skiptir ekki um kúrs í kjölfar COVID
„Við erum komin að tímamótum í sambandi okkar við náttúruna,“ segir Jane Goodall sem barist hefur verið náttúruvernd í sex áratugi. Hún segir að nú hafi opnast lítill gluggi til að gera róttækar breytingar svo koma megi í veg fyrir frekari hörmungar.
Kjarninn 5. júní 2020
Lilja D. Alfreðsdóttir og Björn Leví Gunnarsson
„Það eru nákvæmlega svona mál sem halda aftur af Íslandi“
Þingmaður Pírata gagnrýnir ákvarðanir mennta- og menningarmálaráðherra. „Svona mál leiða til lélegri niðurstaðna í öllu sem gerist í framhaldinu af því að hæfasta fólkið er ekki að taka ákvarðanirnar.“
Kjarninn 5. júní 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari
None