Eru allir að vinna fyrir vogunarsjóði nema Framsókn?

Auglýsing

Um liðna helgi var til­kynnt um fullt afnám hafta. Það er reyndar ofsögum sagt að í þeim aðgerðum sem ráð­ist verður í felist fullt afnám hafta, enda verða höft enn í gildi. Það verða til að mynda enn miklar tak­mark­anir á vaxta­muna­við­skiptum og afleiðu­við­skipt­um. Þá er Seðla­banki Íslands enn í ein­hvers­konar stað­fest­ing­ar­hlut­verki gagn­vart erlendum lánum og fjár­fest­ingum fólks.

Svo er það þannig að á meðan að aflandskrónu­eig­endur eru enn með eignir inni á sér­stök­um, nær vaxta­lausum, reikn­ingum og mega ekki nota þá né skipta í aðra gjald­miðla, þá eru höft í gildi. Vissu­lega fyrst og síð­ast höft á einn afmark­aðan hóp, en samt sem áður höft.

Veð­málið um slita­búin gekk upp

Það verður að segj­ast eins og er að veð­mál vog­un­ar­sjóða á Íslandi hafa gengið ansi vel upp. Þeir keyptu kröfur á íslensku bank­ana á hrakvirði skömmu eftir hrunið og sömdu svo um nið­ur­stöðu við íslensk stjórn­völd sem tryggði þeim gríð­ar­legan ávinn­ing.

Auglýsing

Sú nið­ur­staða var reyndar líka fín fyrir Ísland. Þeir sem „töp­uðu“ á banka­hrun­inu voru upp­haf­legu eig­endur krafna á íslensku bankana, meðal ann­ars þýsk fjár­mála­fyr­ir­tæki og erlend trygg­inga­fé­lög, sem seldu kröfur sínar strax eftir hrunið á smán­ar­verði. Umsvifa­mestu aðil­arnir í kröfu­hafa­hópi bank­anna fögn­uðu mjög þeirri nið­ur­stöðu sem þeir fengu þegar samið var við íslensk stjórn­völd 2015 um greiðslu hluta inn­lendra eigna í stöð­ug­leika­fram­lög gegn því að fá að losa um allar aðrar eign­ir. End­ur­heimtir kröfu­haf­anna voru hærri en þeir reikn­uðu með. Og þeir því eðli­lega mjög sáttir með nið­ur­stöð­una.

Eftir stóð þó enn hinn svo­kall­aði aflandskrónu­vandi. Þ.e. 319 millj­arðar króna í eigu erlendra aðila. Íslensk stjórn­völd voru dig­ur­barka­leg þegar þau til­kynntu hvernig ætti að leysa þann vanda. Stilla ætti eig­endum aflandskrón­anna, sem eru meðal ann­ars banda­rískir vog­un­ar­sjóð­ir, upp við vegg. Annað hvort myndu þeir taka þátt í loka­út­boði Seðla­bank­ans og sam­þykkja að greiða 190-210 krónur fyrir hverja evru, eða þeir yrðu festir á nær vaxta­lausum nýstofn­uðum reikn­ingum í Seðla­bank­anum í tíu ár með pen­ing­anna sína. Þeir myndu hvorki fá að fara með þá né festa í öðrum fjár­fest­ingum innan hafta. Skráð gengi á þessu tíma var 138,6 krónur og því var um að ræða 37-51 pró­sent álag.

Þátt­taka náði ekki sárs­auka­mörkum

Fram­setn­ingin var í takt við annað hörku­tal sem ein­kennt hafði íslensk stjórn­mál árin á und­an. Hér væru við völd val­menni sem ætl­uðu sér að berja niður alþjóð­lega fjár­mála­kerfið og allir sem gagn­rýndu þau væru að ganga erinda óvin­ar­ins, vog­un­ar­sjóða. Það hafði þó aldrei reynt á neina af þessum hörku hót­un­um. Stærsta málið sem leyst hafði ver­ið, slit þrota­búa föllnu bank­anna, hafði verið leyst með samn­ingi. Aldrei reyndi á hót­anir um álagn­ingu stöð­ug­leika­skatts, og því er ekki hægt að slá því föstu að hann hefði stað­ist lög eða stjórn­ar­skrá.

Það var því í fyrsta sinn sem myndi reyna almenni­lega á „annað hvort eða“ val­kosti sem íslensk stjórn­völd voru að setja vondu vog­un­ar­sjóð­un­um. Við­mæl­endur Kjarn­ans segja að sárs­auka­mörkin hafi legið við 100 millj­arða króna. Þ.e. eig­endur að minnsta kosti 100 millj­arða aflandskróna hefðu þurft að taka þátt í útboð­inu svo aðgerðin hefði þann trú­verð­ug­leika sem til þyrfti. Fljót­lega kom í ljós að uppi voru vand­kvæði. Fyrst var fram­kvæmd útboðs­ins frestað. Eftir að það var loks haldið um miðjan júní 2016 var boðað til fram­halds­út­boðs. Ljóst var að útkoman var ekki eftir plani.

Enda kom í ljós að fjár­hæð sam­þykktra til­boða í báðum útboð­unum var ein­ungis 83 millj­arðar króna, og á lægsta geng­inu sem stóð til boða, 190 krónum fyrir hverja evru. Þorri aflandskrónu­eig­end­anna sá í gegnum hót­anir stjórn­valda. Hluti þeirra fór þess í stað í mál og dældi pen­ingum í vafa­sama hug­veitu sem lét birta hræði­lega lélegar aug­lýs­ingar um að Íslend­ingar væru að mis­muna í íslenskum og erlendum fjöl­miðl­um.

Veð­málið um aflandskrón­urnar er líka að ganga upp

Síðan leið og beið án þess að vanda­málið sem eft­ir­stand­andi aflandskrónu­eign­irn­ar, rúm­lega 200 millj­arð­ar, voru leyst­ist. Síð­asta rík­is­stjórn gerði ekk­ert til að takast á við það, þótt aug­ljóst væri að ómögu­legt yrði að afnema höft áður en það yrði gert.

Fyrir skemmstu var greint frá því að full­trúar stjórn­valda hefðu fundað með full­trúum þeirra sjóða sem áttu stærstan hluta þeirra í New York til að reyna að leysa vand­ann. Sam­kvæmt upp­lýs­ingum Kjarn­ans hafa reyndar átt sér stað sam­skipti alla tíð síðan að upp­boðið fór fram í fyrra­sum­ar. Þau sam­skipti hafa að mestu farið fram í gegnum Lee Buchheit, helsta ráð­gjafa Íslands í hafta­mál­um. Fund­inn í New York sátu emb­ætt­is­menn úr bæði fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neyt­inu og for­sæt­is­ráðu­neyt­inu. Þegar Bjarni Bene­dikts­son for­sæt­is­ráð­herra fór til New York í síð­ustu viku til að taka þátt í við­burðum á vegum Sam­ein­uðu þjóð­anna í tengslum við HeForS­he-átakið þá fund­aði hann með Buchheit, sem hafði áður fundað með full­trúum stórra eig­enda aflandskróna.

Á sunnu­dag var svo til­kynnt um það sem stjórn­völd vilja meina að sé algjört afnám hafta, en er það aug­ljós­lega ekki. Sam­hliða var til­kynnt um sam­komu­lag við eig­endur 90 millj­arða aflandskróna um að þeir fari út á geng­inu 137,5 krón­ur.

Þetta sam­komu­lag þýðir ýmis­legt. Í fyrsta lagi þýðir það að eig­endur þess­ara króna hafa aukið virði eigna sinna um 38 pró­sent með því að bíða átekta, að mestu vegna geng­is­styrk­ing­ar. En álagið sem íslensk stjórn­völd setja á það gengi sem býðst aflandskrónu­eig­end­unum hefur líka lækk­að, og er nú um 20 pró­sent. Í öðru lagi eru íslensk stjórn­völd þar af leið­andi að gang­ast við því að fram­kvæmd útboðs­ins í fyrra hefði mis­tek­ist herfi­lega og að gefa þyrfti mun meira eftir til að leysa vand­ann. Í þriðja lagi vekur síðan athygli að eig­endur ein­ungis um helm­ings aflandskrónu­eign­anna tóku til­boði Seðla­bank­ans. Hin­ir, sem eiga 105 millj­arða króna, virð­ast ætla að „kalla blöffið“ aft­ur. Þegar hefur verið opin­berað að fjár­fest­ing­ar­sjóð­ur­inn Loomis Say­les hafi hafnað til­boði Seðla­bank­ans, en hann á um 30 til 40 millj­arða króna hér á landi. Aðrir stórir sjóð­ir, Autonomy Capi­tal, Eaton Vance og Discovery Capi­tal Mana­gement, hafa neitað að tjá sig um afstöðu sína.

Þeir þurfa enda ekk­ert að fara. Flest bendir til þess að gengi íslensku krón­unnar haldi bara áfram að styrkj­ast með auknum fjölda ferða­manna og geng­is­hagn­að­ur­inn sem slíkt býr til er miklu betri en flest önnur fjár­fest­ing­ar­tæki­færi sem bjóð­ast alþjóð­legum fjár­fest­um. Á meðan svo er þá er það hagur sjóð­anna að reyna að fá þessum hömlum sem á þá voru settar hnekkt fyrir dóm­stól­um. Vinni þeir það mál fá þeir nefni­lega að fara út á miklu betri kjör­um.

Ísland hefur líka grætt

Þrátt fyrir að þessir blessuðu fjár­fest­inga- og vog­un­ar­sjóðir hafi grætt fullt á Íslands­veð­málum sínum þá hefur Ísland komið vel út úr þeirri ótrú­lega við­sjár­verðu stöðu sem landið var í haustið 2008. Setn­ing neyð­ar­laga og fjár­magns­hafta (rík­is­stjórn Geirs H. Haarde), afnám sól­ar­lags­á­kvæðis (rík­is­stjórn Jóhönnu Sig­urð­ar­dótt­ur) og svo loks sam­komu­lag við kröfu­haf­anna um að skipta hermang­inu á milli þeirra og rík­is­sjóðs (rík­is­stjórn Sig­mundar Dav­íðs Gunn­laugs­son­ar) voru allt vel heppn­aðar aðgerð­ir. Hægt er að ríf­ast um útfærslu en sam­an­dregið þá tóku allar þessar rík­is­stjórnir réttu stóru ákvarð­an­irn­ar. Og nið­ur­staðan er sú efna­hags­lega staða sem blasir við Íslandi í dag. Ævin­týra­legur hag­vöxt­ur, tíu ára kaup­mátt­ar­aukn­ing á einu ári, gjör­breytt skulda­staða, risa­stór óskuld­settur gjald­eyr­is­vara­forði, nær ekk­ert atvinnu­leysi, verð­bólga undir mark­miði árum saman og mikil losun hafta. Nú er okkar helsta vanda­mál gríð­ar­leg styrk­ing krón­unnar og okkur vantar útflæði úr íslensku hag­kerfi til að mæta hinu mikla inn­flæði. Aug­ljós­asta útflæðið eru eignir aflandskrónu­eig­enda.

Ekk­ert af ofan­greindum aðgerðum eru ótrú­leg póli­tískt afrek heldur voru rík­is­stjórnir ein­fald­lega að bregð­ast við aðstæðum á þann hátt sem lands­menn eiga að búast við að þær geri, með almanna­hags­muni að leið­ar­ljósi. Sumt sem var gert hefði mátt ger­ast miklu fyrr. Sumt mistókst eða fór öðru­vísi en áætlað var. En nið­ur­staðan var á end­anum mjög góð fyrir íslenskt efna­hags­kerfi.

Það er hins vegar þannig að sumir stjórn­mála­menn verða alltaf að tala upp eigið ágæti og láta sem þeir séu ómissandi. Ef ekki nyti þeirra við þá fari allt til hel­vít­is. Þessi aðferð­ar­fræði var mjög mikið notuð af Fram­sókn­ar­flokknum á síð­asta kjör­tíma­bili og hefur nú verið end­ur­vakin eftir nokkra lægð.

Eru allir flugu­menn nema Fram­sókn?

Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son þurfti að segja af sér sem for­sæt­is­ráð­herra eftir að hafa orðið upp­vís af því að ljúga í við­tali þar sem hann var spurður um aflands­fé­lag sem hann átti. Hann upp­lýsti ekki um að hann hefði verið kröfu­hafi í bú föllnu bank­anna á sama tíma og hann kom að úrlausn mála þeirra sem for­sæt­is­ráð­herra. For­sæt­is­ráð­herr­ann fyrr­ver­andi hefur ekki viljað svara spurn­ingum um hvenær hann keypti skulda­bréf útgefin af föllnu íslensku bönk­unum upp á rúman hálfan millj­arð króna. Og Sig­mundur Davíð hefur enn ekki svarað lyk­il­spurn­ingum í mál­inu, eins og hvaða eignir séu vistaðar inni í Wintris. Ómögu­legt er að sjá hvort félagið hafi greitt alla skatta á meðan að slíkum spurn­ingum er ósvar­að.

Í stað þess að svara þessum spurn­ingum hefur Sig­mundur Davíð búið til miklar sam­sær­is­kenn­ingu um að sam­vinna erlendra vog­un­ar­sjóða, sér­stak­lega vog­un­ar­sjóða­stjór­ans George Soros, og inn­lendra jafnt sem erlendra fjöl­miðla hafi fellt hann. Um nokk­urt skeið hefur Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn verið að fjar­lægja sig frá þessum mál­flutn­ingi Sig­mundar Dav­íðs. En á því varð breyt­ing á sunnu­dag.

Í Face­book-­færslu sem hann birti eftir að til­kynnt var um nýtt til­boð til aflandskrónu­eig­enda, og þann geng­is­hagnað sem þeir munu inn­heimta vegna styrk­ingar krón­unnar taki þeir til­boð­inu, sagði Sig­mundur Dav­íð: „Planið gekk upp hjá vog­un­­ar­­sjóð­un­­um. Þeir fengu kosn­­ing­­ar, nýja rík­­is­­stjórn, nýja stefnu og nýtt verð. „Special price for you my fri­end.“ Hann lagði ekki fram nein gögn sem styðja við þessa sam­sær­is­kenn­ingu, ekki frekar en í öll hin skiptin þegar hann hefur borið slíkar ásak­anir á torg.

Fleiri í flokki Sig­mundar Dav­íðs tóku undir þennan mál­flutn­ing. Elsa Lára Arn­ar­dóttir, þing­maður flokks­ins, spurði á Face­book hvort nú væri komin skýr­ingin „á því af hverju Björt fram­tíð og Við­reisn vildu ekki vinna með Fram­sókn. Vissu þeir kannski að þennan afslátt til Vog­un­ar­sjóð­anna, hefðu Fram­sókn­ar­menn aldrei sam­þykkt? Engin gögn voru lögð fram til að und­ir­byggja þessa fram­setn­ingu.

Birkir Jón Jóns­son, fyrr­ver­andi þing­maður og núver­andi bæj­ar­full­trúi Fram­sóknar í Kópa­vogi, sagði: „Vog­un­ar­sjóð­irnir fá mun betri afgreiðslu hjá núver­andi rík­is­stjórn heldur en þeirri fyrri. En hvað er 20 millj­arða afsláttur á milli vina?“

Gunnar Bragi Sveins­son, þing­maður og fyrr­ver­andi ráð­herra, fór í útvarps­við­tal og sagði: „Nú er spurn­ing hvort nýr fjár­mála­ráð­herra [Bene­dikt Jóhann­es­son] hafi ein­hver tengsl við hrægamma­sjóð­ina eða hvort rík­is­stjórn­ina skorti almennt kjark? Fjár­mála­ráð­herra þarf að standa þjóð­inni skil á því hvers vegna hann krýpur við hreiður hrægamma.“

Og Lijla Alfreðs­dótt­ir, vara­for­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins sem hefur verið að færa orð­ræðu flokks­ins inn á vit­rænar brautir í betri takt við raun­veru­leik­ann á und­an­förnum miss­erum, tók meira að segja þátt í leikn­um. Hún sagði í útvarps­við­tali að „aðilar sem neit­uðu að taka þátt í útboð­inu í júní, en eru að fara út núna á miklu hag­stæð­ara gengi og þess vegna eru þeir búnir að græða cirka 20 millj­arða á því að bíða. Það er það sem við erum að setja út á, það er svo­lítið verið að verð­launa freka kall­inn.“

Það er engu lík­ara en að Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn lifi í þeim veru­leika að allir nema hann sjálfur séu flugu­menn sem vinni fyrir erlenda vog­un­ar­sjóði.

En veru­leik­inn er auð­vitað ekki þannig.

Meira úr sama flokkiLeiðari
None