Auglýsing

Nú liggur það stað­fest fyrir sem ansi margir hafa talið full­víst árum sam­an. Þýski einka­bank­inn Hauck & Auf­häuser var aldrei raun­veru­legur eig­andi að stórum hlut í Bún­að­ar­banka Íslands líkt og haldið var fram þegar S-hóp­ur­inn svo­kall­aði keypti 45,8 pró­sent hlut í bank­an­um. Áður hafði komið fram að S-hóp­ur­inn, sem var hópur manna með rík póli­tísk tengsl sér­stak­lega við Fram­sókn­ar­flokk­inn, greiddu aldrei krónu úr eigin vasa fyrir hlut­inn heldur fengu lánað fyrir honum í Lands­banka Íslands.

Þröngur hópur sem sam­an­stóð af höf­uð­paurnum Ólafi Ólafs­syni, helstu sam­starfs­mönnum hans, Kaup­þingi og mörgum helstu stjórn­endur þess banka, lyk­il­mönnum innan Hauck & Auf­häuser og tveimur aðilum innan franska bank­ans Soci­ete General tóku þátt í flétt­unni.

Völd og millj­arðar

Til­gangur þeirra var marg­þætt­ur.

Í fyrsta lagi blasir við að verið var að veita kaup­unum á Bún­að­ar­bank­anum trú­verð­ug­leika með því að láta svo út líta að erlendur banki væri fyrir eigin reikn­ing að taka þátt í þeim. Í þeirri ömur­lega ófag­legu feg­urð­ar­sam­keppni sem íslensk stjórn­völd settu upp og köll­uðu einka­væð­ing­ar­ferli feng­ust nefni­lega mörg stig fyrir slíka aðkomu.

Í öðru lagi var til­gang­ur­inn sá að und­ir­búa far­veg­inn fyrir að sam­eina Bún­að­ar­bank­ann, sem var við­skipta­banki með gott láns­mats­hæf, og Kaup­þing. Sig­ur­jón Þ. Árna­son, fyrr­ver­andi banka­stjóri Lands­bank­ans, sagði við rann­sókn­ar­nefnd Alþingis um banka­hrunið að við sam­ein­ing­una hefðu Kaup­þings­menn fengið það sem þeir þurftu; „láns­hæf­is­mat og við­skipta­banka­grunn á Ísland­i." Afleið­ing­arnar þekkja all­ir: fimmta stærsta gjald­þrot heims­sög­unnar og slóði lög­brota sem framin voru í starfi bank­ans.

Í þriðja lagi voru þessir aðilar sem að flétt­unni stóðu að hagn­ast stór­kost­lega. Bak­samn­ingar sem Ólaf­ur, sam­verka­menn hans og Kaup­þings­menn gerðu við Hauck & Auf­häuser gerðu það að annar vegar að verkum að þýska einka­bank­anum var tryggt algjört skað­leysi og hins vegar að aflands­fé­lagið Well­ing & Partners, skráð á Bresku Jóm­frú­areyjum og fjár­magnað af Kaup­þingi, yrði raun­veru­legur eig­andi að hlutnum í Bún­að­ar­bank­an­um. Þegar Hauck & Auf­häuser seldi hlut sinn í Eglu (fé­lag­inu sem hélt utan um stóran hluta í sam­ein­uðum banka Bún­að­ar­bank­ans og Kaup­þings) sat eftir rúm­lega 100 milljón dala hagn­aður í Well­ing & Partners eftir að Kaup­þing hafði fengið upp­haf­lega skuld sína greidda. Á gengi dags­ins í dag eru þetta um ell­efu millj­arðar króna. Kaup­and­inn að hlutnum var Kjal­ar, félag Ólafs Ólafs­sonar og nær öruggt er að lánað hafi verið fyrir við­skipt­unum að öllu leyti, enda virt­ist Ólafur hafa ótak­mark­aðan aðgang að láns­fé, sér­stak­lega í bank­anum sem hann átti stóran hluta í. Þannig má segja að kaup Ólafs á stórum hlut í Bún­að­ar­bank­an­um, með aðkomu vina sinna í Kaup­þingi, hafi veitt honum nær frjálsan aðgang að fjár­munum úr bank­an­um.

Auglýsing

Millj­örð­unum sem sátu eftir í Well­ing & Partners var skipt upp á milli aflands­fé­laga Ólafs ann­ars vegar og aflands­fé­lags sem rann­sókn­ar­nefndin telur nær öruggt að hafi verið í eigu Kaup­þings eða helstu stjórn­enda þess banka hins veg­ar.

Mesta hneyksli Íslands­sög­unnar

Einka­væð­ing bank­anna á árunum 2002 og 2003 er mesta hneyksli Íslands­sög­unn­ar. Þar fékk hópur manna með enga reynslu af banka­rekstri að kaupa ráð­andi hlut í tveimur rík­is­bönkum í einu til­viki án þess að leggja fram nokkurn pen­ing, og í báðum til­vikum þar sem við­kom­andi hópar fengu lánað hjá hinum bank­anum sem þeir voru ekki að kaupa. Við kaupin fengu þessir hópar gríð­ar­leg völd yfir íslensku sam­fé­lagi. Þeir og vinir þeirra keyptu upp fullt af fyr­ir­tækj­um, réðu Elton John til að spila í afmæl­unum sín­um, stofn­uðu góð­gerð­ar­sjóði til að þykj­ast ægi­leg mik­il­menni, böð­uðu sig í kampa­víni og átu gull.

Tæpum sex árum eftir að gengið var frá sölu á rík­is­bönk­unum hrundi spila­borg kross­eigna­tengsla, lána til tengdra aðila, mark­aðs­mis­notk­unar og for­dæma­lausrar fjár­mögn­unar á kaupum á eigin bréfum yfir eitt stykki sam­fé­lag á eyju út í miðju ball­ar­hafi. Venju­legt fólk þurfti að takast á við afleið­ing­arnar og axla aðlög­un­ina, jafnt efna­hags­lega sem sál­ræna.

Allt traust milli almenn­ings og stofn­ana hvarf á einni nóttu. Það var kannski ekki skrýt­ið, í ljósi þess að stjórn­völd höfðu brugð­ist algjör­lega þegar þau ákváðu að selja rík­is­bank­anna með þeim hætti sem gert var. Fjár­mála­eft­ir­litið reynd­ist í kjöl­farið ekki nægj­an­lega burð­ugt til að kom­ast að því hver end­an­legur eig­andi að risa­hlut í Bún­að­ar­bank­anum væri og Rík­is­end­ur­skoðun tók sig að lokum til og hvít­þvoði þessa fram­kvæmd tvisvar.

Allt átti þetta rætur sínar að rekja til þeirra blekk­inga sem Ólafur Ólafs­son og Kaup­þings­hirðin komust upp með að beita síðla árs 2002, og snemma árs 2003, þegar þessi hópur söls­aði undir sig Bún­að­ar­bank­ann með blekk­ingum og svindli.

Mun ekki hafa neinar afleið­ingar

Enn og aftur hefur ítar­leg rann­sókn á gjörn­ingi sem haldið hefur verið að okkur að hafi verið í himna­lagi, sýnt að að baki honum stóð ekk­ert nema ömur­leg spill­ing og óheil­indi. Til­gang­ur­inn var að sölsa undir sig völd og græða ævin­týra­lega mikið af pen­ing­um.

Opin­berun nefnd­ar­innar í dag mun hins vegar ekki hafa neinar frek­ari beinar afleið­ing­ar. Ef menn­irnir sem græddu á Hauck & Auf­häuser-flétt­unni voru upp­vísir af ein­hverju sem er ólög­legt þá er það fyrnt í dag. Tregða íslenskra ráða­manna síð­ustu 15 árin til að láta rann­saka þennan verknað tryggði það. Og við virð­ust ekki ætla að læra af þessu held­ur. Örfáir dagar eru síðan að aðilar með eign­ar­hald kyrfi­lega falið á aflandseyjum keyptu ráð­andi hlut í því sem var einu sinni Bún­að­ar­bank­inn. Við­brögð ráða­manna voru þau sömu og árið 2003. Því var fagnað ægi­lega að meintir útlend­ingar hefðu svona mikla trú á litla, heim­ótt­ar­lega Íslandi.

Ólafur Ólafs­son, og aðrir sem græddu á þessum snún­ingi á íslensku sam­fé­lagi, munu áfram eiga millj­arða króna í erlendum skatta­skjól­um. Hann mun áfram eiga eitt stærsta flutn­inga­fyr­ir­tæki lands­ins, byggja hér hótel og semja við Reykja­vík­ur­borg um upp­bygg­ingu á lóð­unum hans. Von bráðar kemur örugg­lega enn ein aðsenda greinin frá eig­in­konu hans í Frétta­blaðið þar sem hún kemst að þeirri nið­ur­stöðu að yfir standi norna­veið­ar. Lík­leg­ast sé, enn og aft­ur, um vit­lausan Óla að ræða. Í kjöl­farið fylgir síðan allur sirkus­inn í kringum þessa dæmdu glæpa­menn og magnar upp steypuna.

Klass­ísk sið­blinda

Ég ætla hins vegar að vona að þessi ítar­lega skýrsla, sem byggir nið­ur­stöðu sína á gríð­ar­legu umfangi gagna, slái á þessi harma­kvein í eitt skipti fyrir öll. Í henni er sýnt fram á það, svart á hvítu, að Ólafur og Kaup­þings­menn, svindl­uðu stór­kost­lega á íslensku sam­fé­lagi. Þeir blekktu stjórn­völd, almenn­ing og fjöl­miðla til að kom­ast yfir banka og til að hagn­ast um millj­arða króna sem runnu inn í aflands­fé­lög.

Eng­inn þess­ara manna hefur beðist afsök­un­ar. Eng­inn hefur skilað neinu af því fé sem þeir komust yfir með óheið­ar­legum hætti. Eng­inn hefur sætt sig við nið­ur­stöðu dóm­stóla í þeim málum sem rekin hafa verið gegn þeim, eftir reglum rétt­ar­rík­is­ins.

Eina sem þeir hafa gert er að grafa undan dóms­kerf­inu með því að borga lög­manna- og almanna­tengsla­her hund­ruð millj­óna króna fyrir að valda áfram­hald­andi skaða. Þeir hafa fengið með­gjöf hjá sumum fjöl­miðlum sem hafa gert þeirra mál­stað að sín­um. Og þeir skamm­ast sín ekki neitt.

Það sem ein­kennir hegðun þessa hóps er algjör skortur á samúð og sam­líð­an. Athafnir þeirra eru að öllu leyti sjálf­hverfar og þeir hika ekki við að beita blekk­ingum til að fá það sem þeir vilja. Þeir ljúga og sýna af sér full­komið sam­visku­leysi. Hvat­irnar sem drífa þá áfram eru pen­ingar og völd. Allt eru þetta grunn­ein­kenni klass­ískrar sið­blindu.

Og í Hauck & Auf­häuser-flétt­unni sýndi þessi hópur á sér allar þessar hlið­ar.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ilia Shuma­nov, aðstoð­ar­fram­kvæmda­stjóri Rúss­lands­deildar Tran­sparency International
Umræðufundur um rússneskt samhengi Samherjamálsins
Á morgun fer fram umræðufundur um baráttuna gegn alþjóðlegu peningaþvætti á Sólon. Aðstoðarframkvæmdastjóri Rússlandsdeildar Transparency International mun halda fyrirlestur um helstu áskoranir peningaþvættis og leiðir til að rannsaka það.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Jón Sigurðsson, stjórnarformaður Stoða.
Jón Sigurðsson kominn í stjórn Símans
Sitjandi stjórnarformaður Símans, Betrand Kan, var felldur í stjórnarkjöri í dag. Stoðir, stærsti hluthafi Símans, eru komin með mann inn í stjórn.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Fimmta hvert heimili á leigumarkaði undir lágtekjumörkum
Rúmlega 31 þúsund einstaklingar voru undir lágtekjumörkum í fyrra eða um 9 prósent íbúa á Íslandi. Hlutfall leigjenda undir lágtekjumörkum er mun hærra en á meðal þeirra sem eiga húsnæði.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Íslenskur skipstjóri í haldi í Namibíu
Skipstjóri sem starfaði árum saman hjá Samherja er í gæsluvarðhaldi í Namibíu eftir að hafa verið handtekinn fyrir ólöglegar veiðar.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Svanhildur Nanna og Guðmundur selja allan hlutinn sinn í VÍS
Þriðji stærsti eigandinn í VÍS hefur selt allan hlut sinn á tæplega 1,6 milljarða króna. Er líka á meðal stærstu eigenda í Kviku. Eigendurnir eru til rannsóknar hjá héraðssaksóknara.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Uppskipting Samherja veitti skjól gegn víðtækri upplýsingagjöf
Ef velta Samherja hefði vaxið um 1,7 prósent í ár hefði samstæðan, eins og hún var í upphafi árs 2018, þurft að veita skattayfirvöldum víðtækar upplýsingar um tekjur og skatta allra félaga innan hennar í þeim löndum sem þau starfa.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Rósa Björk Brynjólfsdóttir, þingmaður VG.
Kallar eftir heildstæðri úttekt á starfsháttum og viðskiptaháttum Samherja
Rósa Björk Brynjólfsdóttir, þingmaður VG, segir að enn sé margt mjög óljóst og óskýrt eftir að hafa rætt við sjávarútvegsráðherra á fundi atvinnuveganefndar í gær. Þar á meðal hæfi ráðherra til að byggja upp traust í kjölfar Samherjamálsins.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Unnur Gunnarsdóttir, forstjóri Fjármálaeftirlitsins.
FME kallar eftir upplýsingum frá íslenskum bönkum um Samherja
Íslensku bankarnir eiga að upplýsa Fjármálaeftirlitið um það hvernig eftirliti þeirra með viðskiptum við Samherja hafi verið háttað.
Kjarninn 21. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari
None