Auglýsing

Fjöl­miðlaum­hverfið á Íslandi komst aftur í sviðs­ljósið í lið­inni viku af tvennum ástæð­um. Sú fyrri vegna þess að enn einu sinni er fjöl­mið­ill sem skil­greinir sig í almanna­þágu að lenda á rekstr­ar­erf­ið­leika­vegg sem því miður virð­ist óyf­ir­stíg­an­leg­ur. Verði það raunin mun íslensk fjöl­miðlaflóra verða fátæk­ari fyrir vik­ið.

Hins vegar vegna þess að nokkur sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki seldu hlut­inn sinn í Árvakri, útgáfu­fé­lagi Morg­un­blaðs­ins, fyrir óupp­gefna upp­hæð til Eyþórs Arn­alds.

Um var að ræða hlut Sam­herja, Síld­ar­vinnsl­unnar (stærsti eig­andi hennar er Sam­herji) og Vísis í Grinda­vík, alls 26,62 pró­sent í Árvakri. Eyþór sagði sjálfur í frétt á mbl.is að það væri honum mikið fagn­að­ar­efni að koma að fjöl­miðla­rekstri með þessum hætti. Fjöl­miðlar væru honum sér­stakt hugð­ar­efni. Ég sat fyrir svörum MBA-­nema með honum á laug­ar­dags­morg­un. Þar ræddi hann mikið um sam­spil hefð­bund­inna miðla á borð við dag­blöð og nýmiðl­un­ar, t.d. á net­inu, og kom prýði­lega fyr­ir. Svo virð­ist sem Eyþór sjái ekki fyrir sér að Morg­un­blaðið verði prentað í því upp­leggi sem það er nú prentað í nán­ustu fram­tíð. Sem eitt og sér er áhuga­vert, og rök­rétt afstaða.

Auglýsing

Þótt umbúð­irnar breyt­ist virð­ist þó ekki mikil von á breyttum áherslum við mat­reiðslu á inni­hald­inu. Þar munu hags­munir lík­ast til ráða áfram för.

Sagan end­ur­skrifuð

Eyþór er að kaupa hlut af hópi sem kom að Morg­un­blað­inu snemma árs 2009 og réð nokkrum mán­uðum síðar Davíð Odds­son sem rit­stjóra. Hann hefur síðan þá dundað sér við að end­ur­skrifa sam­tíma­sög­una, þar sem hann sjálfur var einn aðal­ger­enda, sjálfum sér í hag. Líkt og blasti auð­vitað við að hann myndi gera.

Davíð var ekki sá eini sem tengd­ist þessum hópi sem „bjarg­aði“ Morg­un­blað­inu og Árvakri snemma árs 2009 sem hafði hags­muna að gæta í því að fá öfl­ugan vett­vang til að setja fram skoð­anir og fréttir á ákveð­inn hátt. Á þessum vett­vangi hefur áður verið sagt frá orðum Ósk­ars Magn­ús­son­ar, fyrr­ver­andi útgef­anda Árvak­urs sem leiddi björg­un­ar­hóp­inn, sem sagði í við­tali á Hring­braut í nóv­em­ber síð­ast­liðnum að það hafi verið þrjú mál sem hóp­ur­inn hafi viljað „fá öðru­vísi tök á í umræð­unn­i.“ Þau hafi verið Ices­ave, Evr­ópu­sam­bandið og sjáv­ar­út­vegs­mál. 



Við þetta má reyndar bæta að það var líka sér­stakt upp­legg að koma vinstri stjórn­inni sem sat á tíma­bil­inu 2009-2013 frá og að koma í veg fyrir stjórn­ar­skrár­breyt­ing­ar. Það veit ég vegna þess að ég vann á Morg­un­blað­inu á þeim tíma sem björg­un­ar­hóp­ur­inn tók við eign­ar­hald­inu af Íslands­banka.

Það sem fæst fyrir 1,2 millj­arða

Björg­un­ar­hóp­ur­inn hug­sjóna­drifni var að mestu sam­an­settur af útgerð­ar­mönn­um. Þar til að Eyþór keypti sinn hlut í lið­inni viku var 96 pró­sent eign­ar­hlutur í eigu slíkra. Um er að ræða flesta stór­út­gerð­ar­menn lands­ins. Þeir hafa sett 1,2 millj­arða króna í leið­ang­ur­inn og fengið 4,5 millj­arða króna afskrif­aða í leið­inni hjá Íslands­banka. Lík­lega hafa þær afskriftir haft meiri áhrif á rekstr­ar- og sam­keppn­isum­hverfi íslenskra fjöl­miðla eftir hrun en nokkuð ann­að.

Að und­an­förnu hefur svo staðið yfir við­bót­ar­fjár­söfnun upp á nokkur hund­ruð millj­ónir króna til að brúa tap í fyrra og áfram­hald­andi rekst­ur.

Þor­steinn Már Bald­vins­son, for­stjóri Sam­herja, sagði í frétt á mbl.is í síð­ustu viku, þar sem til­kynnt var um að hann væri að selja sig út úr ævin­týr­inu, að Sam­herji væri ánægður með hvernig til hafi tek­ist. Blaðið hafi náð að halda velli, staðið hafi verið vörður um fag­lega blaða­mennsku og „miðlað upp­­lýs­ing­um um mál sem vörð­uðu þjóð­ina gríð­ar­lega miklu og hafa nú sum hver verið far­­sæl­­lega til lykta leidd. Nú eru því uppi aðrar aðstæður og tíma­­bært að hverfa af þess­um vett­vang­i.“

Ljóst er að Þor­steinn Már má vera ánægður með árang­ur­inn af kaup­unum í breiðum skiln­ingi. Þótt rekst­ur­inn hafi verið afleitur þá er hægt að mæla árang­ur­inn á margan anna hátt. Til dæmis í því að veiði­gjöld voru lækk­uð, komið hefur verið í veg fyrir að eign­ar­hald þjóðar á auð­lind­inni sé tryggt í stjórn­ar­skrá og ekki var gengið inn í Evr­ópu­sam­band­ið.

Heilt yfir hefur tek­ist að verja kerfin sem passa upp á að íslenskt hag­kerfi er sniðið að þörfum hand­fylli millj­arða­mær­inga í stað þess að vera sniðið að aðstæðum launa­fólks í land­inu.  

Stigið yfir lín­una í for­seta­kosn­ing­unum

Í áður­nefndu við­tali við Óskar Magn­ús­son var hann einnig spurður hvort Morg­un­blaðið væri hags­muna­gæslu­fjöl­mið­ill. Hann svar­aði því til að það væri hann „sjálf­sagt að ein­hverju leyt­i.“ Menn þyrftu hins vegar að gera grein­ar­mun á skoð­ana­greinum á borð við leið­ara, Reykja­vík­ur­bréf og Stak­steina og svo hinn vand­aða frétta­flutn­ing. Það má taka undir með Ósk­ari að margt er mjög vandað á Morg­un­blað­inu. Rit­stjórn blaðs­ins er lík­lega sú besta á land­inu. Hokin af reynslu, þekk­ingu og getu sem er ómet­an­legt í blaða­mennsku.

En það er rangt hjá Ósk­ari að ekk­ert hafi verið fiktað í frétt­un­um. Hann reyndar við­ur­kenndi það síðar í við­tal­inu að farið hefði verið mjög nálægt, og jafn­vel yfir strikið í for­seta­kosn­ing­unum í fyrra, þar sem rit­stjóri blaðs­ins var í fram­boði og miðlar Árvak­urs voru not­aðir mis­kunn­ar­laust bæði til að tala upp Davíð Odds­son og rægja sig­ur­strang­leg­asta fram­bjóð­and­ann, Guðna Th. Jóhann­es­son.

Það var vissu­lega að mestu gert í ónafn­greindum skoð­ana­skrif­um, þar sem Guðna var m.a. líkt við Don­ald Trump, en það var sann­ar­lega líka gert í frétt­um. Hér er til að mynda hlekkur á frétt á mbl.is sem eng­inn var skrif­aður fyr­ir. Í frétt­inni er 28 sek­úndna mynd­band sem eng­inn er merktur fyrir þar sem ummæli Guðna er klippt saman til að láta hann líta út sem ósann­inda­mann. 

Hags­munir eig­enda ofar öðru

Dæmin um að frétta­vett­vangur miðla Árvak­urs hafi verið not­aður með þessum hætti eru fleiri. Miklu fleiri. Hér verður látið duga að styðj­ast við þau sem snúa beint að hags­munum sjáv­ar­út­vegs og hafa birst á und­an­förnu rúmu ári. Hér að neðan sést for­síðu­frétt í Morg­un­blað­inu 22. des­em­ber 2015. Til­efnið var að Evr­ópu­­sam­­band­ið hafði sam­­þykkt nokkrum dögum áður að fram­­lengja við­­skipta­þving­­anir gagn­vart Rússum um sex mán­uði og Gunnar Bragi Sveins­­son, þáver­andi utan­­­rík­­is­ráð­herra, hafði sag­t op­in­ber­­lega að afstaða Íslands gagn­vart stuðn­­ingi við aðgerð­­irnar yrði óbreytt. Við myndum styðja þær enda þjóð­ar­hags­munir að standa með vest­rænum ríkjum innan NATO og Evr­ópu í milli­ríkja­deilum þar sem grund­vall­ar­mann­rétt­indi og lýð­ræði væru und­ir. 

Forsíðufrétt Morgunblaðsins 22. desember 2015.Fréttin er um skoð­un Kol­beins Árna­­son­­ar, fram­­kvæmda­­stjóra Sam­­taka fyr­ir­tækja í sjá­v­­­ar­út­­­vegi, á ó­breyttri afstöðu Íslands til við­­skipta­þving­an­anna.

Nokkrum dögum síð­ar, 4. jan­úar 2016, var önnur for­síðu­frétt birt framan á Morg­un­blað­inu. Nú var hún um skoðun Jens ­Garð­­ars Helga­­son­­ar, stjórn­­­ar­­for­­mann Sam­­taka fyr­ir­tækja í sjá­v­­­ar­út­­­vegi, á þátt­­töku Íslands í við­­skipta­þving­unum gagn­vart Rús­s­­um. Þar kall­aði hann eftir því að hags­munir Íslands yrðu settir í for­gang þegar ákvörðun um stuðn­ing við við­skipta­þving­anir yrði tek­in. Með því átti hann við hags­muni sjáv­ar­út­vegs. Í báðum fréttum eru svo settar fram svim­andi háar tölur um tap þjóð­ar­bús­ins ef ekki verði látið undan þrýst­ingi þeirra.

Forsíðufrétt Morgunblaðsins 4. janúar 2016.Flestir eig­endur Morg­un­blaðs­ins hitt­ast líka á fundum Sam­taka fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi, þar sem þeir sitja í stjórn.

Blaðið tók svo annan snún­ing á hags­muna­gæslu fyrir sjáv­ar­út­veg­inn í sjó­manna­verk­fall­inu. Sú hags­muna­gæsla birt­ist vissu­lega að mestu í skoð­ana­skrifum og fólst í því að þrýsta á hið opin­bera að greiða hluta af launum sjó­manna, svo að útgerðin þyrfti ekki að gera það. Hluti stjórn­ar­þing­manna, allir úr röðum Sjálf­stæð­is­flokks­ins, voru sömu skoð­unar og ráða­menn­irnir sem fóru með ákvörð­un­ar­valdið í mál­inu sögð­ust í einka­sam­tölum finna fyrir gríð­ar­legum þrýst­ingi sem settur væri að mestu fram í gegnum ónafn­greinda heim­ild­ar­menn í Morg­un­blað­inu.

Minn­is­varði um óheil­indi

Báðar þessar orustur töp­uð­ust bless­un­ar­lega. Sömu sögu er að segja af for­seta­fram­boði Dav­íðs, en hann beið afhroð þrátt fyrir að geta beitt fyrir sig fjöl­miðla­veldi, miklum fjár­munum og hluta af kosn­inga­vél stærsta stjórn­mála­flokks lands­ins. En öll eru málin minn­is­varði um hversu óskamm­feilin hags­muna­gæsla og mis­beit­ing fjöl­miðla getur ver­ið.

Heilt yfir má þó segja að fjár­fest­ing útgerð­ar­innar í Árvakri hafi marg­borgað sig. Flestum til­raunum til að breyta kerfum sam­fé­lags­ins á þann veg að þau virki fyrir fjöld­ann en ekki hand­fylli manna sem hafa hagn­ast ævin­týra­lega á nýt­ingu auð­lindar sem þeir eiga ekki, hefur verið hrint. Sam­an­lagt hefur eigið fé sjáv­ar­út­vegs, að með­töldum arði sem hefur verið greiddur til eig­enda, lík­ast til auk­ist um yfir 400 millj­arða króna síðan í hrun­inu. Það er dágóð ávöxtun á þeim 1,2 millj­arði króna sem þegar hefur verið settur inn í Árvakur frá byrjun árs 2009. Í raun er óskilj­an­legt af hverju stór­út­gerð­ar­menn eru ekki kosnir við­skipta­menn árs­ins á hverju ári, fyrir það að ná að við­halda þeirri skipt­inu á arð­semi sem er af nýt­ingu sam­eig­in­legrar auð­lind­ar, ár eftir ár eftir ár. 

Almenn­ingur ræður sínum aðstæðum

Það eru vend­ingar í íslenskum fjöl­miðl­um. 365 verður brátt brotið upp og stór hluti þess fyr­ir­tækis fer inn í skráð fjar­skipta­fyr­ir­tæki á mark­aði sem rekið er með mjög skýr arð­sem­is­sjón­ar­mið. Þar verður því skýrt að höf­uð­mark­mið fjöl­miðla­starf­semi Voda­fone verður að búa til hagnað fyrir hlut­hafa, ekki að veita aðhald, miðla upp­lýs­ingum og vera gagn­rýnin á sam­fé­lagið sem við búum í. Það getur vel verið að arð­semi og öflug frétta­þjón­usta geti farið sam­an. En það getur líka verið að svo verði ekki.

Staða, og saga, Árvak­urs hefur verið rakin nokkuð ítar­lega hér að ofan og ekki er við því að búast að breyt­ing verði á stefnu þess fyr­ir­tæk­is. Flest allir aðrir einka­reknir fjöl­miðlar eru reknir með tapi, og sumir eru fjár­magn­aðir með huldufé sem eng­inn veit hver veitir til þeirra. Stór krítískur mið­ill með mikla dreif­ingu og mik­il­vægt hlut­verk virð­ist síðan vera að hverfa af svið­inu. Þetta er umhverfið sem ramm­inn utan um fjöl­miðlun hefur skilað okk­ur. Þar sem hags­mun­ir, arð­semi og leyni­legar fjár­veit­ingar eru í lyk­il­hlut­verk­um. Stjórn­völd virð­ast því miður ekki lík­leg til að bregð­ast við þess­ari stöðu. Mark­að­ur­inn og hags­mun­irnir eiga bara að sjá um þetta.

Því stendur það enn og aftur upp á almenn­ing að ákveða hvernig fjöl­miðlaum­hverfi hann vill. Það er hægt að gera með því að styrkja þá fjöl­miðlun sem við­kom­andi telur að skipti máli.

Hægt er að styrkja Kjarn­ann með því að ganga í Kjarna­­sam­­fé­lagið og greiða fast mán­að­­ar­­legt fram­lag til að efla starf­­semi hans. Það gerir þú með því að smella hér.

Meira úr sama flokkiLeiðari
None