Auglýsing

Frá því um miðja síð­ustu viku hefur staðið yfir fram­setn­ing á við­brögðum Sjálf­stæð­is­flokks­ins við mál­inu sem sprengdi síð­ustu rík­is­stjórn. Fyrir rúmri viku síðan var spáð fyrir um við­brögðin á þessum vett­vangi. Að þau yrðu heift­úð­leg og að í þeim myndi fel­ast reiði gagn­vart reið­inni. Að þeim sem tóku ákvarð­anir sem sköp­uðu ástand myndu ekki líta á sig sem ástæðu þess að við stefnum nú í kosn­ingar í annað sinn á einu ári, heldur hina sem neita að við­ur­kenna hegðun þeirra. Við­brögðin hafa verið nákvæm­lega þau sem spáð var.

Tæknin sem beitt er kall­ast á ensku gaslight­ing, eða gas­lýs­ing, og er þekkt póli­tískt bragð. Í henni felst að neita stans­laust allri sök, afvega­leiða, setja fram mót­sagn­ir, ljúga upp á fólk afstöðu, hengja sig í öll auka­at­riði og hanna nýja atburða­rás eftir á sem hentar mál­stað þess sem er að verja sig.

Til­gang­ur­inn er að fá við­föng, í þessu til­felli þann hluta almenn­ings sem mis­býður fram­ganga ráð­herra og þing­manna Sjálf­stæð­is­flokks­ins í málum sem snú­ast um upp­reist æru dæmdra barn­a­níð­inga, til að efast um eigin dóm­greind. Með því að setja fram nýja skil­grein­ingu á því sem átti sér stað, og end­ur­taka þá skil­grein­ingu ítrek­að, er reynt að búa til nýjan veru­leika sem lætur þá sem mis­bauð líta út fyrir að vera nán­ast veika á geði fyrir að draga þær álykt­anir sem þeir drógu. Þeim er sagt, með hörku, vald­hroka og ofsa, að svart sé hvítt og upp sé nið­ur. Þeir eigi eig­in­lega að biðj­ast afsök­unar á fávisku sinni og fárán­leika. Ger­endur séu í raun fórn­ar­lömb. Og öfugt.

Auglýsing

Ástæðan fyrir því að við­brögðin voru fyr­ir­sjá­an­leg er sú að þetta er ekki í fyrsta sinn á und­an­förnum árum sem þetta ger­ist. Svo fjarri lagi. Nákvæm­lega sömu aðferð var beitt í kjöl­far banka­hruns­ins, í Leka­mál­inu, Í Orku Energy-­mál­inu, í aðdrag­anda birt­ingu Panama­skjal­anna, í kjöl­far birt­ingar Panama­skjal­anna, þegar tveimur mik­il­vægum skýrslum var haldið frá almenn­ingi í aðdrag­anda kosn­inga og þegar dóms­mála­ráð­herra braut lög með skipun sinni á dóm­urum í Lands­rétt. Ugg­laust vantar ein­hver önnur skýr dæmi í þessa upp­taln­ingu. Og svo situr auð­vitað fyrr­ver­andi for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins á rit­stjóra­stóli í Hádeg­is­móum og gas­lýsir nær dag­lega yfir okkur öll sinni sögu­fölsun og eymd­ar­legu sam­fé­lags­sýn. Sýn sem í felst að sam­fé­lagið sé til fyrir hina fáu, og þeirra sé valdið til að ákveða hvernig atburðir séu túlk­að­ir. Eina sem Íslandi vanti séu fleiri „við“ en færri „þið“.

Það má ekki allt sem er ekki ólög­legt

Gas­lýs­ingin í því máli sem felldi rík­is­stjórn­ina fel­st, líkt og áður sagði, efn­is­lega í því að kenna öllum öðrum um þá atburða­rás sem er að leiða okkur í kjör­klef­ann en þeim sem raun­veru­lega bera ábyrgð­ina. Þetta er gert með ýmsum hætti. Í fyrsta lagi er lagt upp með að um laga­tækni­legt atriði sé að ræða. Þ.e. að ástæða þess að rík­is­stjórnin hafi sprungið hafi verið sá mis­skiln­ingur að Sig­ríður And­er­sen hafi brotið lög þegar hún valdi að segja Bjarna Bene­dikts­syni frá aðkomu föður hans að upp­reist æru dæmds barn­a­níð­ings, á sama tíma og hún og for­maður stjórn­skip­un­ar- og eft­ir­lits­nefndar stóðu mjög hart gegn því að þolend­ur, aðstand­endur þeirra, aðrir þing­menn, fjöl­miðlar og almenn­ingur allur myndi fá umræddar upp­lýs­ing­ar. Þess vegna fóru her­menn Val­hallar mik­inn, jafnt í opin­berri umræðu, á sam­fé­lags­miðlum og í einka­skila­boð­um, þegar umboðs­maður Alþingis sagði ekk­ert til­efni til að rann­saka atferli Sig­ríðar sem mögu­legt lög­brot. Þeir héldu því fram að sú nið­ur­staða sýndi á óyggj­andi hátt að stjórn­ar­slit hefðu verið illa und­ir­byggt gönu­hlaup og að fórn­ar­lambið væri í raun bara eitt, Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn.

Það er tvennt sem er mjög athug­un­ar­vert við þessa sögu­skýr­ingu. Í fyrsta lagi hefur gagn­rýnin ekki snú­ist um að lög­brot hafi verið fram­in, heldur að ráð­herrar Sjálf­stæð­is­flokks­ins hafi valið að leyna upp­lýs­ingum sem þeir vissu, eða hefðu að minnsta kosti átt að vita, að kæmu sér póli­tískt illa fyrir þá. Gas­lýs­ing­ar­fólk gera því gagn­rýnendum upp afstöðu í mál­flutn­ingi sínum og gagn­rýna hana svo. Búa til strá­mann.

Það var val Sig­ríðar að segja Bjarna einum frá aðkomu föður hans að mál­inu og það var val Bjarna að segja engum öðrum frá því í júlí, þegar hann var upp­lýstur um það. Í því fólst póli­tískur og almennur trún­að­ar­brest­ur. Þau klár­uðu traustinn­eign sína hjá sam­starfs­mönnum og athæfi þeirra gekk gegn sið­ferð­is­vit­und ansi margra. Þess vegna sprakk rík­is­stjórnin og þess vegna gagn­rýnir fólk úr öllum öðrum áttum en innan úr Val­höll fram­ferð­ið.

Í öðru lagi felst í sögu­skýr­ing­unni að allt megi sem ekki sé ólög­legt. Með sömu rökum er hægt að segja að það sé í lagi að halda fram hjá. Að sýna maka sínum niðr­andi fram­komu. Að svíkja og blekkja ætt­ingja sína. Að vera óheið­ar­legur í sam­skipt­um. Sá sem geri slíkt megi ekki hljóta afleið­ingar af, vegna þess að það standi ekk­ert í lögum um að hegðun hans sé bönn­uð. Þessi skýr­ing er fjar­stæðu­kennd fyrir flest fólk með snefil af sóma­kennd.

Ger­endur verða þolendur og þolendur verða ger­endur

Önnur afvega­leið­ing er sú að kenna þing­manni Pírata, Smára McCarthy, um nei­kvæðar fréttir af Íslandi í útlöndum vegna þess máls sem nú er í hámæli. Og að hann sé að eyði­leggja orð­spor Íslands á alþjóða­vett­vangi. Þetta er rök­stutt með því að Smári setti færslu á Twitter þar sem hann valdi lélega og ósmekk­lega sam­lík­ingu til að lýsa yfir­hylm­ingu Sjálf­stæð­is­flokks­ins á upp­lýs­ingum um með­mæla­bréf föður for­sæt­is­ráð­herra. Stærstu fjöl­miðlar heims slógu upp fréttum af falli rík­is­stjórn­ar­innar á Íslandi og ástæð­unni fyrir fall­inu. Þráð­ur­inn í þeirri umfjöllun er ekki Smári McCarthy, heldur ákvarð­anir tveggja íslenskra ráð­herra og aðkoma föður ann­ars þeirra að upp­reist æru dæmds barn­a­níð­ings. Og svo er málið sett í sam­hengi við öll hin hneyksl­is­málin sem upp hafa komið á Íslandi á síð­ustu árum vegna ákvarð­ana íslenskra ráð­herra. Hjá þeim sem bera ábyrgð á þeim málum liggur sökin á versn­andi ímynd Íslands á alþjóða­vett­vangi, ekki hjá Pírata með lélegt nef fyrir sam­lík­ing­um.

En súr­r­eal­ís­kasta við­bragðið á þing­mað­ur­inn Vil­hjálmur Árna­son sem kenndi Rík­is­út­varp­inu um töf á birt­ingu gagna um upp­reist æru vegna þess að það vand­aði sig við að svara umsögn dóms­mála­ráðu­neyt­is­ins eftir að það hafði synjað fjöl­miðl­inum um aðgengi að gögn­un­um. Sam­kvæmt rök­semd­ar­færslu Vil­hjálms liggur sökin ekki hjá þeim sem synj­aði fjöl­miðli rang­lega um aðgengi að gögn­um, heldur hjá þeim sem rétti­lega taldi að umrædd gögn ættu að vera opin­ber, og kærði málið til úrskurð­ar­nefndar um upp­lýs­inga­mál sem stað­festi þann skiln­ing. Ef Rík­is­út­varpið hefði ekki kært synjun gagn­anna þá hefðu þau aldrei verið birt.

Hafa allir aðrir rangt fyrir sér?

Þolendur kyn­ferð­is­brota, og aðstand­endur þeirra, risu upp og neit­uðu að láta bjóða sér að réttur manna sem studdu upp­reist æru fyrir dæmda barn­a­níð­inga til að leyn­ast væri ofar rétti þeirra til að vita hverjir veittu kvöl­urum þeirra synda­af­lausn. Þessir þolendur upp­lifa aðstæður þannig að for­sæt­is­ráð­herra hafi unnið gegn þeirra hags­mun­um, og að hann hafi beitt sér fyrir hags­munum ann­arra. Þær segja um dóms­mála­ráð­herra að það sé þeirra „upp­lifun að hún í raun hefur barist gegn okk­ur.“ Varð­andi við­brögð ráð­herr­anna og svör segja þær að þau séu „ein­kenn­andi fyrir þögg­un“. Hafa þessi þolendur rangt fyrir sér? Er dóm­greind þeirra bara brengluð og þarf ein­fald­lega að afrugla hana með vísun í að engin lög hafi verið brot­in?

Eru þau 57 pró­sent lands­manna sem telja að það hafi verið rétt að slíta stjórn­ar­sam­starf­inu, og þau 77 pró­sent sem töldu rétt að efna til nýrra kosn­inga, bara að mis­skilja stöð­una?

Er fólk sem beitir dóm­greind sinni til að máta atburði við sið­ferð­is­vit­und sína og kemst að þeirri nið­ur­stöðu að óheið­ar­leiki dragi úr trausti gagn­vart stjórn­mála­mönnum sem verða upp­vísir af honum bara vit­leys­ing­ar? Full­komin flón?

Má allt sem er ekki ólög­legt?

Nei, auð­vitað þarf ekki að láta mat sitt á atburðum síð­ustu daga passa við sögu­skýr­ingar ger­enda í mál­inu. Fólk á að líta fram hjá þessum til­raunum og meta málið út frá fyr­ir­liggj­andi stað­reyndum og eigin dóm­greind.

Að bakka niður í skot­graf­irnar

Þær aðstæður sem við stöndum frammi fyrir snú­ast ekki um flokkapóli­tík. Þær snú­ast ekki með neinum hætti um stefnu­mál stjórn­mála­flokka eða mál­efna­á­hersl­ur. Þær snú­ast um að enn og aftur ákváðu stjórn­mála­menn að gera eitt­hvað sem stór hluti umbjóð­enda þeirra mis­býð­ur.

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn og stefnu­mál hans eiga aug­ljóst erindi við hluta þjóð­ar­inn­ar. Hann er, sam­kvæmt síð­ustu kosn­ing­um, stærsti flokkur lands­ins og nýtur stuðn­ings 20-30 pró­sent lands­manna. Það ber að virða. En flokk­ur­inn þarf líka að virða að 70-80 pró­sent lands­manna sér heim­inn ekki eftir hans for­skrift. 

Ef Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn gæti haft það í sér að horfa inn á við, axlað ábyrgð og sýnt snefil af auð­mýkt þá væri hann ekki í þeirri stöðu að horfa fram á mikið fylgis­tap, dvín­andi áhrif og litla sjá­an­lega mögu­leika á því að starfa í rík­is­stjórn að kosn­ingum lokn­um. Ef hann reyndi að skilja sjón­ar­mið ann­arra í stað þess að gaslýsa á þau þá gæti flokk­ur­inn verið hluti af lausn á klofn­ings­vanda þjóð­ar­inn­ar.

En við­bragðið er ekki auð­mýkt heldur for­herð­ing. Það sama og alltaf þegar for­ystu­menn Sjálf­stæð­is­flokks­ins ger­ast sekir um að hneyksla þjóð­ina eða flækja sig í ber­sýni­lega hags­muna­á­rekstra. Að taka sam­trygg­ing­una fram yfir almanna­hag, reyna að afvega­leiða umræð­una með gas­lýs­ingu, ráð­ast á gagn­rýnendur af hörku og bakka um leið lengra niður í skot­graf­irn­ar.

Þess vegna velur Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn að vera hluti af vanda­mál­inu og auka enn á klofn­ing­inn í sam­fé­lag­inu, í stað þess að verða val­kostur að lausn­inni.

Meira úr sama flokkiLeiðari