Auglýsing

Páll Magn­ús­son, þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, fór mik­inn í morg­un­út­varpi Rásar 2 í gær­morg­un. Þar sagði hann að ástæða þess að síð­asta rík­is­stjórn hafi sprungið hafi verið garg og atgangur „út af litlu“. Hann sagði það „út í hött“ að þess sé kraf­ist að dóms­mála­ráð­herra segi af sér fyrir að hafa brotið lög. Og hann sagði að sífelldar heimt­ingar um afsagn­ir, þing­rof eða nýjar kosn­ingar „út af engu“ sé „ör­ugg­­lega sú ástæða sem stök er mesta skýr­ingin á þessu van­­trausti sem almenn­ingur ber til stjórn­­­mál­anna.“

Þetta er í takti við það sem for­maður flokks Páls, Bjarni Bene­dikts­son, sagði eftir síð­ustu þing­kosn­ing­ar. Þá ákvað hann að kenna fjöl­mið­l­um, að minnsta kosti að hluta, um hversu slæm orð­ræðan á Íslandi væri orðin vegna þess að þeir „elski skandala“.

Þessi skoðun mann­anna tveggja er nokkuð almenn í þeirra kreðsum. Að vanda­málin sem eru til staðar í íslenskum stjórn­málum séu ekki þeim að kenna sem taka ólög­legar ákvarð­an­ir, koma sér í stans­lausa hags­muna­á­rekstra, sýna af sér leynd­ar­hyggju með því að standa í vegi fyrir aðgengi almenn­ings að rétt­mætum upp­lýs­ingum sem skipta hann máli eða hegða sér á hátt sem mjög auð­velt er að skil­greina með rökum sem mis­notkun á valdi.

Ég er ekki vanda­mál­ið, þú ert vanda­málið

Það séu hin­ir, þeir sem bendi á vanda­mál­in, sem beri sök­ina. Fjöl­miðlar sem upp­lýsa og sýna póli­tískt aðhald með lög­legum og eðli­legum frétta­flutn­ingi af ákvörð­unum og hegðun þeirra sem fara með valdið í sam­fé­lag­inu.

Stjórn­ar­and­stöðu­þing­menn fyrir að skilja ekki hvernig sam­spil við­skipta, stjórn­mála og valds eigi að virka og sætta sig ekki við það.

Allir sem telja að það sé eðli­legt að athöfnum fylgi afleið­ingar og að stjórn­mála­menn eigi að axla póli­tíska ábyrgð þegar þeir verða upp­vísir að því að fremja stór­kost­leg afglöp í stjórn­sýslu­at­höfnum sín­um.

Auglýsing
Þetta þykir fjar­stæðu­kennt. Líkt og Birgir Ármanns­son, þing­flokks­for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, sagði í Kast­ljós­inu í gær, þar sem hann ræddi póli­tíska ábyrgð Sig­ríðar Á. And­er­sen dóms­mála­ráð­herra á Lands­rétt­ar­mál­inu, þá er „ábyrgð henn­ar[...]auð­vitað sú að hún ber ábyrgð á þeim ákvörð­unum sem hún tek­ur.“ Þar með er ábyrgð­inni lokið og án afleið­inga.

Hið eðli­lega „garg“

Það er fjar­stæðu­kennt að kalla það „garg“, „póli­tískan hávaða“ eða „skrípa­leik“ að það sé verið að fara betur ofan í þá ákvörðun dóms­mála­ráð­herra að skipa dóm­ara í Lands­rétt með ólög­mætum hætti, og þá ákvörðun Alþingis að sam­þykkja þá ólög­mætu aðgerð þrátt fyrir að hver sér­fræð­ing­ur­inn á fætur öðrum hafi varað sér­stak­lega við því að dóm­ara­skip­anin stæð­ist ekki stjórn­sýslu­lög.

Afleið­ing­arnar af hinni ólög­mætu aðgerð ráð­herr­ans eru marg­þætt­ar. Í fyrsta lagi hafa þær dregið úr trausti á stjórn­mál, þar sem dóms­mála­ráð­herra setti ekki fram fag­leg rök fyrir því að fjar­lægja fjóra menn sem dóm­nefnd taldi á meðal 15 hæfustu, og setja fjóra aðra sem nefndin taldi ekki jafn hæfa í stað­inn. Það þýðir ein­fald­lega að um ger­ræð­is­lega ákvörðun var að ræða.

Í öðru lagi hefur ákvörðun ráð­herr­ans dregið úr trausti á hið nýja milli­dóms­stig, Lands­rétt. Sam­kvæmt upp­lýs­ingum Kjarn­ans er til að mynda fyr­ir­liggj­andi að í nán­ustu fram­tíð verður reynt á lög­mæti úrskurða rétt­ar­ins í ljósi þess að hann var skip­aður með ólög­mætum hætti.

Í þriðja lagi mun ákvörðun dóms­mála­ráð­herra kosta íslenska skatt­greið­endur mjög háar upp­hæð­ir. Tveir þeirra sem teknir voru af lista dóm­nefndar hafa ákveðið að stefna íslenska rík­inu og krefj­ast skaða­bóta. Aug­ljóst er að þeir geta sýnt fram á fjár­tjón, sem hleypur á tugum millj­óna króna hið minnsta.

Þegar allt ofan­greint er talið saman er ekki sér­stak­lega mál­efna­legt að kalla það „garg“ eða „skrípa­leik“ að það eigi sér stað ítar­leg umræða og umfjöllun um atferli ráð­herr­ans og afgreiðslu Alþingis á skipan í Lands­rétt, sem er í and­stöðu við dóm­stóla­lög. Og það er ekki hægt að kalla eftir yfir­veg­aðri umræðu til að auka traust á stjórn­mál eina stund­ina en öskra svo bara „póli­tískur hávaði“ þá næstu þegar sú skoðun er sett fram að eðli­legt sé í lýð­ræð­is­ríki að þeir sem fari með vald séu látnir axla ábyrgð þegar þeir mis­fara með það.

Traust þarf að ávinna sér

Það er ekki hægt að panta traust. Það verður að vinna fyrir því. Líkt og rakið var nýverið á þessum vett­vangi þá telja sjö af hverjum tíu Íslend­ingum að spill­ing sé til staðar í íslenskum stjórn­málum og mun fleiri Íslend­ingar telja að það sé mik­il­vægt að hafa stjórn­­­mála­teng­ingar til að kom­­ast áfram í líf­inu en þeir sem búa í nágranna­­ríkjum okk­­ar.

Þessi staða er ekki til komin vegna þess að fjöl­miðlar séu svo óskamm­feilnir og óheið­ar­leg­ir. Hún er ekki til komin vegna þess að stjórn­ar­and­staðan „garg­ar“ svo mik­ið. Nei, hún er til komin vegna þess að ákvarð­anir og athafnir ráða­manna hafa verið þess eðlis að almenn­ingur treystir því ekki að þeir séu heið­ar­leg­ir.

Þetta traust er bein­tengt við ein­stak­ling­anna sem stjórna. Svipt­ingar síð­ustu ára hafa sýnt það að þegar mjög umdeildir menn, sem legið hafa undir ámæli fyrir fyr­ir­greiðslu, sér­hags­muna­gæslu, hags­muna­á­rekstra og mis­beit­ingu valds hafa stigið úr valda­stöðum og aðrir sem eru ekki með slíkan far­angur sest í þeirra stað þá hefur traust almenn­ings rokið upp. Þegar umdeildur og póli­tískur for­seti sem setið hafði í 20 ár lét af emb­ætti og nýr, að allt öðru meiði, tók við emb­ætt­inu jókst ánægja með störf for­seta um 20 pró­sentu­stig. Þegar rík­is­stjórn undir for­sæti Katrínar Jak­obs­dóttur tók við af rík­is­stjórn Bjarna Bene­dikts­sonar fór stuðn­ingur við rík­is­stjórn­ina á meðal almenn­ings úr um 25 pró­sent í 67 pró­sent. Við blasir að sjö af hverjum tíu lands­mönnum eru ekki að öllu leyti sam­mála Katrínu í póli­tík. Þá væri flokkur hennar með mun meira fylgi. En almenn­ingur virð­ist treysta því að hún sé heiðarleg og ærleg. Þess vegna nær traust á henni sem leið­toga langt út fyrir Vinstri græna.

Póli­tíska menn­ingin er vanda­málið

Það er líka hægt að tapa trausti. Og það er hægt að gera það hratt. Til dæmis er hægt að gera það með því að segja mörg orð án þess að þau hafi neina sér­staka merk­ingu þegar þeim er raðað í setn­ing­ar. Það er sú aðferð sem Katrín Jak­obs­dóttir hefur notað til að takast á við Lands­rétt­ar­málið og kröfur um afsögn Sig­ríðar Á. And­er­sen.

Hún hefur sagt að það eigi að taka nið­ur­stöðu Hæsta­réttar „al­var­lega“ en ekk­ert útskýrt hvað það þýð­ir, að öðru leyti en að í þeim alvar­leika felist ekki krafa um afsögn dóms­mála­ráð­herra. Hún hefur sagt að ráð­herrar séu ekki hafnir yfir lög og að Hæsti­réttur eigi að vera endir allra þræta, án þess að gera nokkra athuga­semd við það að dóms­mála­ráð­herra situr áfram í ljósi þess að hún seg­ist ein­fald­lega vera ósam­mála dómi Hæsta­rétt­ar.

Katrín hefur sagt að það sé ekki hluti af póli­tískri menn­ingu á Íslandi að ráð­herrar segi af sér, og notað það sem rök­stuðn­ing í málsvörn sinni fyrir Sig­ríði Á. And­er­sen. En við blasir að sú póli­tíska menn­ing er nákvæm­lega vanda­málið sem dregur úr trausti á stjórn­mál. Menn­ing sem lands­menn telja að sé hlaðin spill­ingu, fyr­ir­greiðslu, hags­muna­á­rekstrum og vald­níðslu. Það er ekki til­finn­ing að svo sé, heldur sýna kann­anir það ítrek­að.

Þeir sem segja frá aðstæðum sem orka tví­mælis orsaka ekki van­traust. Það eru þeir sem skapa þær aðstæður sem eru vanda­mál­ið. Og þeir sem sýna með­virkni gagn­vart aðstæð­unum eða kjósa að þegja. Og verða þannig hluti af vanda­mál­inu, ekki lausn­inni.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fylgi Vinstri grænna hefur aldrei mælst minna í könnun Gallup – 7,2 prósent styðja flokkinn
Píratar hafa næstum því tvöfaldað fylgi sitt frá síðustu kosningum og Samfylkingin hefur aukið sitt fylgi um tæplega 40 prósent. Sjálfstæðisflokkur mælist undir kjörfylgi en Framsókn siglir lygnan sjó.
Kjarninn 2. júlí 2022
Það sem er sérstakt við spjöld þessi er að í stað þess að á þeim séu myndir og upplýsingar um landsliðsmenn í knattspyrnu eru þar að finna sögur verkafólks sem látist hafa við undirbúning mótsins.
Gefa út „fótboltaspil“ með verkafólki sem látist hefur við undirbúninginn í Katar
Þúsunda farandsverkamanna er minnst í átaki sænsku rannsóknarblaðamannasamtakanna Blankspot til að vekja athygli á mannlega kostnaðnum við Heimsmeistaramótið sem hefst í nóvember.
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls fóru 0,0002% af fjármagni í COVID-viðbragðsáætlunum í að uppræta kynbundið ofbeldi
Ríki sem eiga sterka femíníska hreyfingu hafa verið talsvert líklegri til að taka tillit til kynjasjónamiða í COVID-19 áætlunum sínum en þau ríki þar sem engin eða veik femínísk hreyfing er við lýði, samkvæmt nýrri skýrslu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Heimili eru talin ábyrg fyrir tonnum á tonn ofan af matvælum sem fara í ruslið.
Svona spornar þú við sóun í sumarfríinu
Það vill enginn koma heim í ýldulykt eftir gott frí. Þá vilja eflaust flestir ekki umturnast í umhverfissóða á ferðalaginu. Hér eru nokkur ráð til njóta sumarleyfisins langþráða án þess að koma heim í fýlu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þórður Snær Júlíusson
Partíið er búið
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls 16 prósent ungra kjósenda fylgdist ekkert með pólitískum fréttum í kosningabaráttunni
Það færist í aukana að fólk fái fréttir af íslenskum stjórnmálum í gegnum netið og sérstaklega samfélagsmiðla. Fleiri 18 til 25 ára kjósendur notuðu samfélagsmiðla til að nálgast upplýsingar um síðustu kosningar en sjónvarpsfréttir.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þorbjörg Sigríður spurði Bjarna Benediktsson um grænar fjárfestingar ríkisins.
Um 2 prósent af fjárfestingum ríkisins teljast „grænar“
Miðað við þrönga skilgreiningu námu grænar fjárfestingar um 2 prósentum af heildarfjárfestingum ríkisins í fyrra. Ef notast er við víðari skilgreiningu og t.d. framlög til nýs Landspítala tekin með, er hlutfallið 20 prósent.
Kjarninn 1. júlí 2022
Bjarni Beneditsson fjármála- og efnahagsráðherra.
„Gjör rétt – ávallt“
Fjármála- og efnahagsráðherra segir að laun dómara eins og annarra æðstu embættismanna séu ekki lækka. Um sé að ræða leiðréttingu. Hann segir að það sé ekkert minna en siðferðisbrestur að skila því ekki sem ofgreitt var úr opinberum sjóðum.
Kjarninn 1. júlí 2022
Meira úr sama flokkiLeiðari