Endastöðin eða Alheims-karlrembu-kaffihúsið

Auður Jónsdóttir rithöfundur skrifar sig frá kynferðislegu ofbeldi sem hún varð fyrir í Berlín þegar hún bjó þar. Hún lýsir sínum eigin mótsagnakenndu viðbrögðum sem hún upplifði eftir á, varnarleysi og meðvirkni.

Auglýsing

Hann var um sex­tugt, karl­inn sem sleikti sól­ina í dyra­gætt­inni á karla­kaffi­hús­inu undir skilti þar sem stóð á tyrk­nesku: Enda­stöð­in.

Ég bauð góðan dag­inn þar sem ég sil­að­ist keng­bogin fram­hjá að kenna syni mínum að hjóla. Karl­inn ljóm­aði og bað okkur að bíða og skrapp svo inn. Síðan sneri hann aftur með súkkulaði handa syni mínum og spurði hvort það mætti bjóða okkur inn­. Ég var for­vitin en vildi ekki bjóða syni mínum upp á að anda að sér reyk­mett­uðu loft­inu svo ég afþakk­aði og við héldum áfram ferð­inni með súkkulaðið sem bráðn­aði undir eins. Seinna um dag­inn skrif­aði ég á face­book að mér hefði boð­ist að fara inn á alvöru karla­kaffi­hús og að rit­höf­und­inn í mér hefði blóð­langað en konan í mér hikað við það.

Þiggðu boð­ið! skrif­aði vin­kona sem hafði áður átt heima við sömu götu í Berlín. Ég var einu sinni læst úti og fékk að hringja þarna og þetta eru ynd­is­legir karl­ar.

Auglýsing

Mér leið svo­lítið aula­lega við að lesa þetta og hét því að þiggja boðið ef það gæf­ist aft­ur.

Atlaga karls­ins

Nokkru síðar fór ég út að hlaupa og var að setja upp heyrn­ar­tólin þegar karl­inn steig út í dyra­gætt­ina og bauð mér að kíkja inn. Og ég þáði boð­ið.

Þarna inni sátu þrír eða fjórir yngri menn að spila. Karl­inn bauð mér sæti við borð og náði í kaffi, ekki mokkakafi í silf­ur­bolla – eins og ég hafði gert mér hug­ar­lund – heldur volgt instant-­kaffi. Síðan sett­ist hann og fór að segja mér frá ódám­inum syni sínum sem gæti aldrei gert neitt rétt en um leið strauk hann mér upp lærið og með­fram mjöð­minni.

Þá gerð­ist það skrýtna. Að ég stirðn­aði og það eina sem komst að var að vera ekki ókurt­eis, að standa upp án þess að hann tæki því sem móðg­un, svona líka ákafur að trúa mér fyrir vanda­mál­unum út af syni sín­um. Ég hef oft hugsað um þessi við­brögð, gáttuð á rugl­inu í mér.

Káfið hélt áfram meðan ég reyndi að tauta eitt­hvað í afsök­un­ar­skyni en um leið stigu menn­irnir upp frá spil­unum og kvöddu karl­inn sem reis á fæt­ur, dró fyrir glugg­ann og var í þá mund að loka dyr­unum á eftir þeim þegar ég gerði mig lík­lega til að fara út á eftir mönn­un­um.

Þá stökk karl­inn á mig og slef­blautar varir hans klínd­ust um and­lit mitt og ég rembd­ist við að ýta honum frá mér – og með yfir­nátt­úru­legum krafti tókst mér að slíta mig lausa og ég rauk út og hljóp af stað.

Ég hent­ist blint áfram með Lady Gaga í botni og hjartað líka meðan hug­ur­inn ham­að­ist við að búa til gam­an­sögu úr atburð­in­um. Ég man reyndar að það var eins og hug­ur­inn væri spít­t­að­ur, að hugs­an­irnar væru of hraðar fyrir hug­ann og það var sér­stak­lega óþægi­leg til­finn­ing.

Um stund hljóp ég í ráð­villu en kom loks heim þar sem ég hitti minn þáver­andi eig­in­mann og stjúp­dóttur og sagði þeim hraðmælt í léttum dúr frá asna­skapnum að hafa farið þarna inn beint upp í fangið á karlfauski úr frum­stæðu fjalla­þorpi sem hlyti að hafa farið á mis við lág­marks upp­fræðslu um heil­brigð sam­skipti kynj­anna.

Við­brögð mín voru að búa til kald­hæðn­is­lega for­dóma­þrungna brand­ara um karl­inn og um leið fjöl­menn­ing­ar­sinn­ann mig að hafa toppað sjálfa sig í traustinu að fara þarna inn og bara, eitt­hvað bull. Mér fannst þetta heitt efni í skáld­sögu og hristi þetta af ör af mér, upp­tendruð af því vinna sögu úr því.

Mót­sagna­kennd við­brögð

Ein­hverju sinni gengum við hjónin fram hjá kaffi­hús­inu og eig­in­mað­ur­inn sendi karl­inum illi­lega ógn­andi augna­ráð, mátu­lega mafíósa­leg­ur, því það loddu ein­hverjir grun­sam­lega nýríkir náungar við kaffi­húsið sem park­er­uðu lúxuskerr­unum alltaf upp á stétt, mér og hjólandi syni mínum til trafala.

Við­brögð mín voru að snöggreið­ast mínum fyrr­ver­andi um leið og ég fann til skrýt­innar sam­líð­unar með karl­inum að húka þarna, einn gegn okkur tveim­ur.

Mér varð hugsað til þessa í mat­ar­boði í Reykja­vík um dag­inn þar sem vin­kona mín var að tala um mót­sagna­kennd við­brögð í aðstæðum sem þessum, hvernig hún hefði fundið til sam­úðar með sam­starfs­manni á stofnun hér í bæ sem hafði marg­sinnis áreitt hana en hún ekki viljað kvarta undan hon­um, þó að henni fynd­ist návist hans óþægi­leg.

Ég lét mig nefni­lega hafa það að heilsa karl­inum fyrst í stað og jafn­vel brosa, ef hann vék ekki af stétt­inni og ég átti ein leið fram­hjá.

Fárán­leg hegðun

Síðan fóru svo skrýtnir hlutir að ger­ast að þeir hefðu orðið fínn efni­viður í skáld­sögu. Gall­inn var bara sá að ég átti í erf­ið­leikum með að umbreyta þeim í eitt­hvað annað en líðan mína – sem varð æ furðu­legri.

Kaffi­húsið var stað­sett sömu megin göt­unnar og húsið sem ég bjó í, aðeins örfáum skrefum frá úti­dyr­un­um. Ég var vön að vinna ein heima á dag­inn og fara út að fá mér snarl í hádeg­inu en allt í einu fór ég að veigra mér við að fara út til þess. Mér fannst svo óþægi­legt að þurfa að labba fram­hjá kaffi­hús­inu þar sem karl­inn húkti vana­lega í dyr­un­um.

Einn dag­inn rank­aði ég við mér í hnipri á milli tveggja kyrr­stæðra bíla við umferð­ar­göt­una fyrir framan hús­ið. Þá hafði ég stigið út, séð karl­inn og brugðið svo að ég henti mér á milli bíl­anna og grúfði mig niður meðan ég beið þess í hjart­slátt­ar­kasti að hann færi aftur inn.

Þessi skringi­lega hegðun ágerð­ist; ég faldi mig ítrekað eins og hrædd mús á milli þess sem ég skrif­aði stór­karla­lega pistla í fjöl­miðla á Íslandi og þótt­ist ekki hræð­ast neitt. Ég tók upp á því að hjóla út á kaffi­hús eða labba stóran hring til þurfa ekki að fara þarna fram­hjá. En ég náði botn­inum dag­inn sem ég hljóp með son minn skelf­ingu lostin fyrir hraða traffík­ina á göt­unni til þess að þurfa ekki að labba út göt­una að gang­braut­inni.

Barna­morð og spreng­ing

Á þessu tíma­bili gerð­ist það að tveir litlir drengir á aldur við son minn hurfu með stuttu milli­bili. Þeir höfðu verið pynt­aðir hræði­lega og myrtir af pip­ar­sveini í móð­ur­hús­um. Það var erfitt að leiða þetta hjá sér, sama hvað ég reyndi, því for­síður gulu pressunnar eru aug­lýstar í hverri blaða­sjoppu og varla hægt að kom­ast hjá því að sjá vís­anir í hrika­legan glæp­inn og horfa í augun á þessum litlu drengj­um.

Ein­hvern veg­inn náði þetta tvennt að eyði­leggja borg­ina fyrir mér. Ég hugs­aði ekki rök­rétt, á tíma­bili var ég stöðugt hrædd við fárán­lega hluti og and­vaka af streitu við til­hugs­un­ina um allt sem gæti komið fyrir son minn í næsta nágrenni.

Til að toppa þetta allt saman sprengdi nágranni í blokk á móti heim­ili mínu sig í loft upp um miðja nótt og tók næstu íbúðir með sér í spreng­ing­unni. Svart gapið inn í blokk­ina blasti við með brotnum gluggum lengi á eft­ir, beint and­spænis skrif­borð­inu þar sem ég sat, með stig­vax­andi þrá­hyggju, og skrif­aði.

Vin­konur hefðu feisað karl­inn

Ég sagði engum frá líðan minni því ég átt­aði mig ekki á henni sjálf. Ég hafði búið til gam­an­sögu um atvikið með karl­inum sem þótti fyndin í mat­ar­boðum og það var ekki fyrr en systir mín kom í heim­sókn frá Íslandi að ég við­ur­kenndi fyrir henni hvernig mér liði og hún tengdi það við atvikið á Enda­stöð­inni – sem hún kall­aði Alheimskar­l­rembu­kaffi­hús­ið. Ég hafði smættað atvik­ið, farið ítrekað yfir það í hug­anum og fund­ist það lít­il­vægt miðað við hvað hefði getað ger­st, það eina sem ég skildi ekki voru þessi öfga­fullu við­brögð mín. Mér fannst ég ekki hafa stjórn á neinu lengur og ég var hætt að vilja gera nokkuð á kvöldin nema fara helst klukkan hálf níu í rúmið og kúra þar í öryggi ein með syni mín­um.

Í sumar flutti ég óvænt frá Berlín til Reykja­víkur þar sem ég er nú búin að vera í átta mán­uði og á þeim tíma, í miðri metoo-­bylt­ingu, hef ég náð að sjá hversu skrýtið tíma­bil þetta var. Svo skrýtið að ég skil varla ennþá hvað gerð­ist.

Hér eru mínar gömlu góðu lífs­reyndu vin­konur sem hefðu verið eldsnöggar að feisa þennan karl hefðu þær verið innan seil­ingar og ég er svo þakk­lát fyrir að vera nálægt þeim því sumt getur kona bara rætt við vin­konur sínar til að stað­festa eigin órök­réttu en þó raun­veru­legu upp­lif­un.

Kona í karla­bún­ingi

Það versta við þetta allt er að innst inni hélt ég að eng­inn myndi gera svona við mig. Ég hafði lent í óþægi­legum atvikum á yngri árum og skrifað þau for­dóma­full á æsk­una eins og það væru bara yngri, reynslu­lausar konur sem lentu í svona. Ég hafði árum saman upp­lifað mig sem rit­höf­und frekar en konu eins klikkað og það kann að hljóma; rit­höf­und í karl­kyni í fag­heimi sem hefði roð við hvaða karl­manni sem væri og gæti svarað fullum hálsi.

Ef ég lenti í skrýtnu atviki hristi ég það af mér, ef ein­hver sagði eitt­hvað óvið­eig­andi við mig þótt­ist ég ekki vera týpan sem kippti sér upp við það. Mér fannst ég ekki vera lengur týpan sem væri hægt að beita ofbeldi – eins hroka­fullt og það hljómar – og leit frekar fram­hjá því en að gang­ast við því að ég væri úr sama efni og aðr­ir. Ég get ekki alveg útskýrt þetta, það var eins og árum saman hefði ég ekki viljað kven­gera mig nema bara sem móður með syni mín­um. Og svo rank­aði ég þarna við mér, svín­beygð bak við bíl út af slef­andi karlfugli á einu af karl­rembu­kaffi­húsum heims­ins.

En þetta atvik lifir ekki með mér leng­ur, það er farið úr kerf­inu, aðeins und­ar­leg minn­ing og upp­spretta í for­vitni­legar vanga­velt­ur, sér­stak­lega þegar ég les karla nota mót­sagna­kennd við­brögð kvenna við kyn­ferð­is­legri áreitni gegn þeim. Því það er einmitt það sem við­brögðin eru, mót­sagna­kennd. Þau meika engan sens því kyn­ferð­is­leg áreitni meikar engan sens. Ein­kenni­leg hegðun vekur ein­kenni­leg við­brögð.

Allt verður óeðli­legt.

Hvers­dag­ur­inn óbæri­lega óeðli­leg­ur.

Öryggisráðið samþykkir 30 daga vopnahlé í Sýrlandi
Neyðarástand er víða í Sýrlandi eftir blóðuga borgarastyrjöld árum saman.
24. febrúar 2018
Líf, Elín og Þorsteinn leiða lista VG í Reykjavík.
Líf, Elín og Þorsteinn leiða hjá VG í Reykjavík
Forvali Vinstri grænna lauk í dag. Þau Líf Magneudóttir, Elín Oddný Sigurðardóttir og Þorsteinn V. Einarsson skipa þrjú efstu sætin. Kosið var um fimm efstu sæti á lista og greiddu tæplega 500 atkvæði í valinu.
24. febrúar 2018
Ólafur Helgi Jóhansson
Lestur, læsi og lesskilningur – grundvallaratriði náms
24. febrúar 2018
Klikkið
Klikkið
Klikkið – Varðandi stöðu Hugarafls og Geðheilsu Eftirfylgdar
24. febrúar 2018
„Þetta eru allt íslensk börn“
Lilja Dögg Alfreðsdóttir, mennta- og menningarmálaráðherra, segir það markmið sitt að börn af erlendum uppruna sem búa á Íslandi hafi sömu tækifæri í íslensku skólakerfi og önnur börn.
24. febrúar 2018
Þórður Snær Júlíusson
Höfum við ekki tíma til að sinna námi barnanna okkar?
24. febrúar 2018
Stóru málin
Stóru málin
Stóru málin – Reykvísk stjórnsýsla er eins og pítsa sem maður fær aldrei
24. febrúar 2018
Þórdís býður sig fram í varaformann Sjálfstæðisflokksins
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, býður sig fram til embættis varaformanns Sjálfstæðisflokksins. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins fer fram 16. - 18. mars þar sem kosið verður um forystu flokksins.
24. febrúar 2018
Meira úr sama flokkiÁlit