Endastöðin eða Alheims-karlrembu-kaffihúsið

Auður Jónsdóttir rithöfundur skrifar sig frá kynferðislegu ofbeldi sem hún varð fyrir í Berlín þegar hún bjó þar. Hún lýsir sínum eigin mótsagnakenndu viðbrögðum sem hún upplifði eftir á, varnarleysi og meðvirkni.

Auglýsing

Hann var um sex­tugt, karl­inn sem sleikti sól­ina í dyra­gætt­inni á karla­kaffi­hús­inu undir skilti þar sem stóð á tyrk­nesku: Enda­stöð­in.

Ég bauð góðan dag­inn þar sem ég sil­að­ist keng­bogin fram­hjá að kenna syni mínum að hjóla. Karl­inn ljóm­aði og bað okkur að bíða og skrapp svo inn. Síðan sneri hann aftur með súkkulaði handa syni mínum og spurði hvort það mætti bjóða okkur inn­. Ég var for­vitin en vildi ekki bjóða syni mínum upp á að anda að sér reyk­mett­uðu loft­inu svo ég afþakk­aði og við héldum áfram ferð­inni með súkkulaðið sem bráðn­aði undir eins. Seinna um dag­inn skrif­aði ég á face­book að mér hefði boð­ist að fara inn á alvöru karla­kaffi­hús og að rit­höf­und­inn í mér hefði blóð­langað en konan í mér hikað við það.

Þiggðu boð­ið! skrif­aði vin­kona sem hafði áður átt heima við sömu götu í Berlín. Ég var einu sinni læst úti og fékk að hringja þarna og þetta eru ynd­is­legir karl­ar.

Auglýsing

Mér leið svo­lítið aula­lega við að lesa þetta og hét því að þiggja boðið ef það gæf­ist aft­ur.

Atlaga karls­ins

Nokkru síðar fór ég út að hlaupa og var að setja upp heyrn­ar­tólin þegar karl­inn steig út í dyra­gætt­ina og bauð mér að kíkja inn. Og ég þáði boð­ið.

Þarna inni sátu þrír eða fjórir yngri menn að spila. Karl­inn bauð mér sæti við borð og náði í kaffi, ekki mokkakafi í silf­ur­bolla – eins og ég hafði gert mér hug­ar­lund – heldur volgt instant-­kaffi. Síðan sett­ist hann og fór að segja mér frá ódám­inum syni sínum sem gæti aldrei gert neitt rétt en um leið strauk hann mér upp lærið og með­fram mjöð­minni.

Þá gerð­ist það skrýtna. Að ég stirðn­aði og það eina sem komst að var að vera ekki ókurt­eis, að standa upp án þess að hann tæki því sem móðg­un, svona líka ákafur að trúa mér fyrir vanda­mál­unum út af syni sín­um. Ég hef oft hugsað um þessi við­brögð, gáttuð á rugl­inu í mér.

Káfið hélt áfram meðan ég reyndi að tauta eitt­hvað í afsök­un­ar­skyni en um leið stigu menn­irnir upp frá spil­unum og kvöddu karl­inn sem reis á fæt­ur, dró fyrir glugg­ann og var í þá mund að loka dyr­unum á eftir þeim þegar ég gerði mig lík­lega til að fara út á eftir mönn­un­um.

Þá stökk karl­inn á mig og slef­blautar varir hans klínd­ust um and­lit mitt og ég rembd­ist við að ýta honum frá mér – og með yfir­nátt­úru­legum krafti tókst mér að slíta mig lausa og ég rauk út og hljóp af stað.

Ég hent­ist blint áfram með Lady Gaga í botni og hjartað líka meðan hug­ur­inn ham­að­ist við að búa til gam­an­sögu úr atburð­in­um. Ég man reyndar að það var eins og hug­ur­inn væri spít­t­að­ur, að hugs­an­irnar væru of hraðar fyrir hug­ann og það var sér­stak­lega óþægi­leg til­finn­ing.

Um stund hljóp ég í ráð­villu en kom loks heim þar sem ég hitti minn þáver­andi eig­in­mann og stjúp­dóttur og sagði þeim hraðmælt í léttum dúr frá asna­skapnum að hafa farið þarna inn beint upp í fangið á karlfauski úr frum­stæðu fjalla­þorpi sem hlyti að hafa farið á mis við lág­marks upp­fræðslu um heil­brigð sam­skipti kynj­anna.

Við­brögð mín voru að búa til kald­hæðn­is­lega for­dóma­þrungna brand­ara um karl­inn og um leið fjöl­menn­ing­ar­sinn­ann mig að hafa toppað sjálfa sig í traustinu að fara þarna inn og bara, eitt­hvað bull. Mér fannst þetta heitt efni í skáld­sögu og hristi þetta af ör af mér, upp­tendruð af því vinna sögu úr því.

Mót­sagna­kennd við­brögð

Ein­hverju sinni gengum við hjónin fram hjá kaffi­hús­inu og eig­in­mað­ur­inn sendi karl­inum illi­lega ógn­andi augna­ráð, mátu­lega mafíósa­leg­ur, því það loddu ein­hverjir grun­sam­lega nýríkir náungar við kaffi­húsið sem park­er­uðu lúxuskerr­unum alltaf upp á stétt, mér og hjólandi syni mínum til trafala.

Við­brögð mín voru að snöggreið­ast mínum fyrr­ver­andi um leið og ég fann til skrýt­innar sam­líð­unar með karl­inum að húka þarna, einn gegn okkur tveim­ur.

Mér varð hugsað til þessa í mat­ar­boði í Reykja­vík um dag­inn þar sem vin­kona mín var að tala um mót­sagna­kennd við­brögð í aðstæðum sem þessum, hvernig hún hefði fundið til sam­úðar með sam­starfs­manni á stofnun hér í bæ sem hafði marg­sinnis áreitt hana en hún ekki viljað kvarta undan hon­um, þó að henni fynd­ist návist hans óþægi­leg.

Ég lét mig nefni­lega hafa það að heilsa karl­inum fyrst í stað og jafn­vel brosa, ef hann vék ekki af stétt­inni og ég átti ein leið fram­hjá.

Fárán­leg hegðun

Síðan fóru svo skrýtnir hlutir að ger­ast að þeir hefðu orðið fínn efni­viður í skáld­sögu. Gall­inn var bara sá að ég átti í erf­ið­leikum með að umbreyta þeim í eitt­hvað annað en líðan mína – sem varð æ furðu­legri.

Kaffi­húsið var stað­sett sömu megin göt­unnar og húsið sem ég bjó í, aðeins örfáum skrefum frá úti­dyr­un­um. Ég var vön að vinna ein heima á dag­inn og fara út að fá mér snarl í hádeg­inu en allt í einu fór ég að veigra mér við að fara út til þess. Mér fannst svo óþægi­legt að þurfa að labba fram­hjá kaffi­hús­inu þar sem karl­inn húkti vana­lega í dyr­un­um.

Einn dag­inn rank­aði ég við mér í hnipri á milli tveggja kyrr­stæðra bíla við umferð­ar­göt­una fyrir framan hús­ið. Þá hafði ég stigið út, séð karl­inn og brugðið svo að ég henti mér á milli bíl­anna og grúfði mig niður meðan ég beið þess í hjart­slátt­ar­kasti að hann færi aftur inn.

Þessi skringi­lega hegðun ágerð­ist; ég faldi mig ítrekað eins og hrædd mús á milli þess sem ég skrif­aði stór­karla­lega pistla í fjöl­miðla á Íslandi og þótt­ist ekki hræð­ast neitt. Ég tók upp á því að hjóla út á kaffi­hús eða labba stóran hring til þurfa ekki að fara þarna fram­hjá. En ég náði botn­inum dag­inn sem ég hljóp með son minn skelf­ingu lostin fyrir hraða traffík­ina á göt­unni til þess að þurfa ekki að labba út göt­una að gang­braut­inni.

Barna­morð og spreng­ing

Á þessu tíma­bili gerð­ist það að tveir litlir drengir á aldur við son minn hurfu með stuttu milli­bili. Þeir höfðu verið pynt­aðir hræði­lega og myrtir af pip­ar­sveini í móð­ur­hús­um. Það var erfitt að leiða þetta hjá sér, sama hvað ég reyndi, því for­síður gulu pressunnar eru aug­lýstar í hverri blaða­sjoppu og varla hægt að kom­ast hjá því að sjá vís­anir í hrika­legan glæp­inn og horfa í augun á þessum litlu drengj­um.

Ein­hvern veg­inn náði þetta tvennt að eyði­leggja borg­ina fyrir mér. Ég hugs­aði ekki rök­rétt, á tíma­bili var ég stöðugt hrædd við fárán­lega hluti og and­vaka af streitu við til­hugs­un­ina um allt sem gæti komið fyrir son minn í næsta nágrenni.

Til að toppa þetta allt saman sprengdi nágranni í blokk á móti heim­ili mínu sig í loft upp um miðja nótt og tók næstu íbúðir með sér í spreng­ing­unni. Svart gapið inn í blokk­ina blasti við með brotnum gluggum lengi á eft­ir, beint and­spænis skrif­borð­inu þar sem ég sat, með stig­vax­andi þrá­hyggju, og skrif­aði.

Vin­konur hefðu feisað karl­inn

Ég sagði engum frá líðan minni því ég átt­aði mig ekki á henni sjálf. Ég hafði búið til gam­an­sögu um atvikið með karl­inum sem þótti fyndin í mat­ar­boðum og það var ekki fyrr en systir mín kom í heim­sókn frá Íslandi að ég við­ur­kenndi fyrir henni hvernig mér liði og hún tengdi það við atvikið á Enda­stöð­inni – sem hún kall­aði Alheimskar­l­rembu­kaffi­hús­ið. Ég hafði smættað atvik­ið, farið ítrekað yfir það í hug­anum og fund­ist það lít­il­vægt miðað við hvað hefði getað ger­st, það eina sem ég skildi ekki voru þessi öfga­fullu við­brögð mín. Mér fannst ég ekki hafa stjórn á neinu lengur og ég var hætt að vilja gera nokkuð á kvöldin nema fara helst klukkan hálf níu í rúmið og kúra þar í öryggi ein með syni mín­um.

Í sumar flutti ég óvænt frá Berlín til Reykja­víkur þar sem ég er nú búin að vera í átta mán­uði og á þeim tíma, í miðri metoo-­bylt­ingu, hef ég náð að sjá hversu skrýtið tíma­bil þetta var. Svo skrýtið að ég skil varla ennþá hvað gerð­ist.

Hér eru mínar gömlu góðu lífs­reyndu vin­konur sem hefðu verið eldsnöggar að feisa þennan karl hefðu þær verið innan seil­ingar og ég er svo þakk­lát fyrir að vera nálægt þeim því sumt getur kona bara rætt við vin­konur sínar til að stað­festa eigin órök­réttu en þó raun­veru­legu upp­lif­un.

Kona í karla­bún­ingi

Það versta við þetta allt er að innst inni hélt ég að eng­inn myndi gera svona við mig. Ég hafði lent í óþægi­legum atvikum á yngri árum og skrifað þau for­dóma­full á æsk­una eins og það væru bara yngri, reynslu­lausar konur sem lentu í svona. Ég hafði árum saman upp­lifað mig sem rit­höf­und frekar en konu eins klikkað og það kann að hljóma; rit­höf­und í karl­kyni í fag­heimi sem hefði roð við hvaða karl­manni sem væri og gæti svarað fullum hálsi.

Ef ég lenti í skrýtnu atviki hristi ég það af mér, ef ein­hver sagði eitt­hvað óvið­eig­andi við mig þótt­ist ég ekki vera týpan sem kippti sér upp við það. Mér fannst ég ekki vera lengur týpan sem væri hægt að beita ofbeldi – eins hroka­fullt og það hljómar – og leit frekar fram­hjá því en að gang­ast við því að ég væri úr sama efni og aðr­ir. Ég get ekki alveg útskýrt þetta, það var eins og árum saman hefði ég ekki viljað kven­gera mig nema bara sem móður með syni mín­um. Og svo rank­aði ég þarna við mér, svín­beygð bak við bíl út af slef­andi karlfugli á einu af karl­rembu­kaffi­húsum heims­ins.

En þetta atvik lifir ekki með mér leng­ur, það er farið úr kerf­inu, aðeins und­ar­leg minn­ing og upp­spretta í for­vitni­legar vanga­velt­ur, sér­stak­lega þegar ég les karla nota mót­sagna­kennd við­brögð kvenna við kyn­ferð­is­legri áreitni gegn þeim. Því það er einmitt það sem við­brögðin eru, mót­sagna­kennd. Þau meika engan sens því kyn­ferð­is­leg áreitni meikar engan sens. Ein­kenni­leg hegðun vekur ein­kenni­leg við­brögð.

Allt verður óeðli­legt.

Hvers­dag­ur­inn óbæri­lega óeðli­leg­ur.

Meiri hækkun stýrivaxta kom til greina
Fundargerð peningastefnunefndar Seðlabanka Íslands frá því fyrr í mánuðinum hefur verið birt.
Kjarninn 21. nóvember 2018
Aðförin
Aðförin
Aðförin – Mannlíf milli húsa
Kjarninn 21. nóvember 2018
Sverrir Mar Albertsson
Aþþíbara
Kjarninn 21. nóvember 2018
Pottersen
Pottersen
Pottersen – 4. þáttur: Fljúgandi sjálfrennireið og sjálfskaðandi húsálfur
Kjarninn 21. nóvember 2018
Dómar í markaðsmisnotkunarmálum hafa dregið línu í sandinn
Forstjóri Kauphallarinnar segir að það sé aldrei hægt að tryggja að einhver fari ekki yfir á rauðu ljósi þótt það sé bannað. Fjárfestingaumhverfið hér sé þó mun tryggara og með öðrum hætti en fyrir áratug síðan.
Kjarninn 21. nóvember 2018
Eiríkur Jónsson er annar þeirra sem stefndi ríkinu vegna ólögmætra athafna Sigríðar Á. Andersen.
Ríkið áfrýjar dómi vegna skipunar dómara
Íslenska ríkið hefur áfrýjað dómum Héraðsdóms Reykjavíkur sem dæmdi ríkið bótaskylt í málum þeirra Jóns Höskuldssonar og Eiríks Jónssonar.
Kjarninn 21. nóvember 2018
Blýanturinn á útleið í prófum – Tölvur taka við
Innan nokkurra ára munu blýanturinn og penninn heyra sögunni til innan Háskóla Íslands með tilkomu rafræns prófakerfis.
Kjarninn 21. nóvember 2018
Kim Jong-yang nýkjörinn forseti Interpol.
Óvæntur sigur í forsetakjöri Interpol
Fulltrúi Rússa var talinn líklegastur til þess að verða kjörinn forseti alþjóðalögreglunnar Interpol en hann tapaði óvænt fyrir Suður-kóreumanninum Kim Jong-yang. Kosið var um nýjan forseti eftir að sitjandi forseta Interpol hvarf í október.
Kjarninn 21. nóvember 2018
Meira úr sama flokkiÁlit