Ein lausn á loftslagsvandanum er að giftast grænmetisætum

Eiríkur Ragnarsson fjallar um „jákvæð ytri áhrif“ þess að vera giftur grænmetisætu.

Auglýsing

Ein lausn á lofts­lags­vand­anum er að gift­ast græn­metisæt­u­m. ­Fyrir stuttu heim­sóttum við konan mín hag­fræð­ing­inn, mann­vin­inn, og góð­vin okkar Ólaf Mar­geirs­son í Sviss. Óli er ein­stak­lega góður gest­gjafi og lagði til að við grill­uðum á svöl­unum hans. Hann sá um pyls­urnar og kart­öfl­urnar á meðan við hjónin græj­uðum sal­at.

Ég útbjó dýr­indis Grískt sal­at, löðrað í fyrsta flokks spænskri ólífu­ol­íu. Þegar ég bar þetta á borð hámuðu við hjónin í okkur sal­atið (ég smakk­aði líka á pyls­unum sem voru ljóm­andi vel grill­að­ar). Óli hins vegar lét sal­atið að mestu eiga sig en át kjötið og kart­öfl­urnar af bestu list.

Að borða aðal­lega kjöt og kart­öflur er alls ekki óal­gengt meðal okkar Íslend­inga. Og þegar við Óli bjuggum saman í Lund­úna­borg árið 2013 þá man ég ekki eftir því að við höfum einu sinni haft bara salat og brauð í kvöld­mat.

Auglýsing

En eftir að ég kynnt­ist breytt­ist kon­unni minni breytt­ist það. Hún er nefni­lega græn­metisæta. Þegar við byrj­uðum að búa saman setti hún sig aldrei á móti kjöt­áti mínu. En þar sem hún er græn­metisæta þurfti ég að sætta mig við að borða það sem hún eld­aði (og þegar ég eld­aði þurfti ég að elda eitt­hvað sem hún vildi líka borða).

En fljót­lega átt­aði ég mig á því að kjöt og kart­öflur eru ekki einu hita­ein­ing­arnar sem bragð­ast vel. Til dæmis er hægt að nota spínat í nán­ast allt, aspas með smjöri og salti er himneskt og grískt salat sem og bauna­sa­löt eru herra­manns­mat­ur. Og súr­kál, fyrir utan það að vera fing­ur-­s­leikj­and­i-­gott með­læti, fer vel í súpu og ofn­rétti.

„Já­kvæð ytri áhrif“ er hag­fræði­hug­tak sem lýsir því þegar hegðun eins aðila hefur jákvæð áhrif á líf ann­ars. Þannig með því að ákveða að vera kærastan mín, og seinna konan mín, hefur Hanna, án nokk­urrar fórn­ar, gert mig að heil­brigð­ari manni með rík­ari bragð­lauka.

En jákvæðu ytri áhrifin enda ekki þar. Því eins og allir vita þá spilar þetta mikla kjötát mann­kyns stóran þátt í hnatt­rænni hlýn­un. Ef ég gef mér að áður hafi verið meðal kjöt­æta og kjöt­neysla mín hafi síðan dreg­ist saman um 80%, þá má reikna það út að hjóna­band okkar hafi dregið úr CO2e fótspori mínu um um það bil 800kg á ári. Það er kannski ekki mik­ið, en molar eru líka brauð. Ef ég næ 90 ára aldri þá er þessi pörun sam­bæri­leg því að ég legði bílnum mínum í um það bil 10 ár (ef ég ætti bíl, það er að segja).

En af hverju að hætta þar. Ég er bara einn Íslend­ing­ur. Ímyndið ykkur ef við myndum hvetja alla Íslend­inga sem borða kjöt til þess að gift­ast græn­metisæt­um. Sam­kvæmt könnun Land­læknis frá árinu 2012 borð­uðu um það bil 0.8% karla og 1.5% kvenna á Íslandi borði aldrei kjöt. Síðan þá hafa græn­metisætum eflaust fjölgað tals­vert, og því óhætt að námunda þessar tölur upp í 1% og 2%. Þýðir þetta það að á Íslandi í dag séu um 1.750 karl­kyns og 3.500 kven­kyns græn­metisætur (sem er eflaust færri en raunin er). Ef allar þessar græn­metisætu­konur myndu gift­ast kjöt­ætu af hinu kyn­inu (eða af sama kyn­i), þá myndi hlut­fall græn­metisætna á Íslandi tvö­faldast: úr 5.250 upp í 10.500!

Nútíma karlar (sem ekki eru í erf­ið­is­vinnu) þurfa um það bil 2.700 hita­ein­ingar á dag og konur um það bil 2.200. Þar sem við Íslend­ingar erum ansi dug­legir í rækt­inni og sumir í erf­ið­is­vinnu þá er ekki ólík­legt þessar tölur séu í lægri kant­in­um, en samt sem áður hægt að not­ast við.

Tals­verð óvissa er í útreikn­ingum sem tengj­ast losun gróð­ur­hús­loft­teg­unda, en í rann­sókn frá árinu 2014 kemur það fram að fyrir hvert hita­ein­ing­ar­gramm sem græn­metisæta neytir fram­leiðir hún um það bil 1.9 jafn­gild­is­grömm af koltví­sýr­ing (CO2e). Hin meðal kjöt­æta fram­leiðir aftur á móti um það bil 2.9 grömm. Sem sagt, kjöt­ætur menga um það bil 50% meira en græn­metisæt­ur!

Konur menga minna, sama hvort þær séu grænmetisætur eða ekki. Heimild: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4372775/ og útreikningar Eikonomics.

Þetta þýðir það að ef þessar 5.250 græn­metisætur finna sér maka sem er kjöt­æta og ná að koma þeim í koll að bakað súr­kál með kart­öfl­um, með kannski bara smá kjöt­bita til að bragð­bæta, sé ekk­ert verra en kótel­ettur með rabbabara­sultu og kart­öfl­um, þá myndi það þýða að Íslend­ingar kæmu til með draga úr CO2e losun sem nemur tæp­lega 5 þús­und tonn­um, á ári. Það er á pari við það að taka rúm­lega þús­und bíla úr umferð. Sem er ekki slæmt.

Von­andi halda vin­sældir græn­met­is­matar­æðis áfram að vaxa. Því þegar græn­metisætum fjölgar þá aukast lík­urnar á því að þær finni sér lífs­föru­naut sem borðar kjöt. Og von­andi einn dag­inn verður sú kjöt­æta að sem­i-græn­metisætu. Ég held að þetta sé það sem maður kallar að slá tvær flugur í einu höggi.

Sam­kvæmt rann­sókn Swis­veg eru um það bil 14% Sviss­lend­inga græn­metisæt­ur. Því er ekki ólík­legt að næst þegar ég kem í heim­sókn til Óla að hann verði komin í sam­band við græn­metisætu. Þá þegar við grillum næst fær gríska sal­atið mitt kannski meira pláss á disknum hans.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hvað er svona merkilegt við Mauna Loa?
Það er stærsta virka eldfjall jarðar þrátt fyrir að hafa ekki gosið í tæp fjörutíu ár. Allt þar til fyrir nokkrum dögum er ólgandi hraunið tók að flæða upp úr 180 metra djúpri öskjunni. Eldfjallið Mauna Loa þekur um helming stærstu eyju Hawaii.
Kjarninn 7. desember 2022
Teitur Björn Einarsson er varaþingmaður Sjálfstæðisflokks, auk þess að starfa sem aðstoðarmaður ríkisstjórnarinnar, þar sem hann fæst m.a. við verkefni á sviði sjálfbærni.
„Vandfundin“ sé sú atvinnugrein sem búi við meira eftirlit á Íslandi en fiskeldi
Varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins tók til varna fyrir fiskeldi í opnum sjókvíum á Alþingi í dag og sagði hagsmunaöfl fara með staðlausa stafi um umhverfisáhrif greinarinnar. Hann minntist ekkert á nýlega slysasleppingu frá Arnarlaxi í ræðu sinni.
Kjarninn 7. desember 2022
Agnes M. Sigurðardóttir, biskup Íslands, ásamt Guðna Th. Jóhannessyni, forseta Íslands, við þingsetningu Alþingis í haust.
Sóknargjöld hækkuð um 384 milljónir króna milli umræðna
Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu áttu sóknargjöld sem ríkissjóður greiðir fyrir hvern einstakling að lækka á næsta ári. Nú hefur verið lögð til breyting þess efnis að þau hækka. Alls kosta trúmál ríkissjóð um 8,8 milljarða króna á næsta ári.
Kjarninn 7. desember 2022
Yfirlæknir á bráðadeild segir vert að íhuga skorður á sölu og notkun flugelda
Frá 2010 hafa þrettán manns orðið fyrir varanlegu heilsutjóni vegna flugeldaáverka, eða einn um hver áramót að meðaltali. Yfirlæknir á bráðamóttöku Landspítalans segir vert að íhuga að setja frekari skorður á innflutning, sölu og notkun flugelda.
Kjarninn 7. desember 2022
Alþjóðlegu stórfyrirtækin Google og Meta taka til sín stóran hluta af því fé sem íslenskir auglýsendur nota til að koma vörum sínum og þjónustu á framfæri.
Hlutdeild erlendra miðla á auglýsingamarkaði eykst enn og nálgast helming
Verulegur hluti íslensku auglýsingakökunnar rennur til rekstraraðila Facebook og Google og ætla má að 43,2 af hverjum 100 krónum sem varið var í auglýsingar á Íslandi í fyrra hafi runnið til erlendra fyrirtækja, samkvæmt nýrri úttekt Hagstofunnar.
Kjarninn 7. desember 2022
Þórarinn Eyfjörð er formaður Sameykis.
„Hókuspókushagstjórn“ sem bitnar verst á almennu launafólki
Ríkisstjórnin hefur enga framtíðarsýn fyrir almenning, segir formaður Sameykis. „Hennar áhugi beinist að því að hlaða meira og hraðar undir ríka og fína fólkið og koma í veg fyrir þann óþverra að almenningur skuli mynda tærnar sínar á Tene.“
Kjarninn 7. desember 2022
Mótmæli hafa staðið yfir í Íran í tæpa þrjá mánuði.
Óvissa um framtíð írönsku siðgæðislögreglunnar
Óvissa ríkir um siðgæðislögregluna í Íran eftir að dómsmálaráðherra landsins lagði til að leggja hana niður. En hefur siðgæðislögreglan virkilega lagt niður störf eða eru þetta orðin tóm til að friðþægja mótmælendur?
Kjarninn 7. desember 2022
Flensusprautan gagnast vel gegn alvarlegum veikindum af inflúensu.
Mikill veikindavetur framundan
COVID-19, inflúensa og RS-veiran. Margir smitsjúkdómar á kreiki á sama tíma kalla á aukna varúð. Alþjóða heilbrigðismálastofnunin hvetur yfirvöld til að vera vel á verði og almenning til að gæta að persónulegum sóttvörnum sínum.
Kjarninn 6. desember 2022
Meira úr sama flokkiEikonomics