Ein lausn á loftslagsvandanum er að giftast grænmetisætum

Eiríkur Ragnarsson fjallar um „jákvæð ytri áhrif“ þess að vera giftur grænmetisætu.

Auglýsing

Ein lausn á lofts­lags­vand­anum er að gift­ast græn­metisæt­u­m. ­Fyrir stuttu heim­sóttum við konan mín hag­fræð­ing­inn, mann­vin­inn, og góð­vin okkar Ólaf Mar­geirs­son í Sviss. Óli er ein­stak­lega góður gest­gjafi og lagði til að við grill­uðum á svöl­unum hans. Hann sá um pyls­urnar og kart­öfl­urnar á meðan við hjónin græj­uðum sal­at.

Ég útbjó dýr­indis Grískt sal­at, löðrað í fyrsta flokks spænskri ólífu­ol­íu. Þegar ég bar þetta á borð hámuðu við hjónin í okkur sal­atið (ég smakk­aði líka á pyls­unum sem voru ljóm­andi vel grill­að­ar). Óli hins vegar lét sal­atið að mestu eiga sig en át kjötið og kart­öfl­urnar af bestu list.

Að borða aðal­lega kjöt og kart­öflur er alls ekki óal­gengt meðal okkar Íslend­inga. Og þegar við Óli bjuggum saman í Lund­úna­borg árið 2013 þá man ég ekki eftir því að við höfum einu sinni haft bara salat og brauð í kvöld­mat.

Auglýsing

En eftir að ég kynnt­ist breytt­ist kon­unni minni breytt­ist það. Hún er nefni­lega græn­metisæta. Þegar við byrj­uðum að búa saman setti hún sig aldrei á móti kjöt­áti mínu. En þar sem hún er græn­metisæta þurfti ég að sætta mig við að borða það sem hún eld­aði (og þegar ég eld­aði þurfti ég að elda eitt­hvað sem hún vildi líka borða).

En fljót­lega átt­aði ég mig á því að kjöt og kart­öflur eru ekki einu hita­ein­ing­arnar sem bragð­ast vel. Til dæmis er hægt að nota spínat í nán­ast allt, aspas með smjöri og salti er himneskt og grískt salat sem og bauna­sa­löt eru herra­manns­mat­ur. Og súr­kál, fyrir utan það að vera fing­ur-­s­leikj­and­i-­gott með­læti, fer vel í súpu og ofn­rétti.

„Já­kvæð ytri áhrif“ er hag­fræði­hug­tak sem lýsir því þegar hegðun eins aðila hefur jákvæð áhrif á líf ann­ars. Þannig með því að ákveða að vera kærastan mín, og seinna konan mín, hefur Hanna, án nokk­urrar fórn­ar, gert mig að heil­brigð­ari manni með rík­ari bragð­lauka.

En jákvæðu ytri áhrifin enda ekki þar. Því eins og allir vita þá spilar þetta mikla kjötát mann­kyns stóran þátt í hnatt­rænni hlýn­un. Ef ég gef mér að áður hafi verið meðal kjöt­æta og kjöt­neysla mín hafi síðan dreg­ist saman um 80%, þá má reikna það út að hjóna­band okkar hafi dregið úr CO2e fótspori mínu um um það bil 800kg á ári. Það er kannski ekki mik­ið, en molar eru líka brauð. Ef ég næ 90 ára aldri þá er þessi pörun sam­bæri­leg því að ég legði bílnum mínum í um það bil 10 ár (ef ég ætti bíl, það er að segja).

En af hverju að hætta þar. Ég er bara einn Íslend­ing­ur. Ímyndið ykkur ef við myndum hvetja alla Íslend­inga sem borða kjöt til þess að gift­ast græn­metisæt­um. Sam­kvæmt könnun Land­læknis frá árinu 2012 borð­uðu um það bil 0.8% karla og 1.5% kvenna á Íslandi borði aldrei kjöt. Síðan þá hafa græn­metisætum eflaust fjölgað tals­vert, og því óhætt að námunda þessar tölur upp í 1% og 2%. Þýðir þetta það að á Íslandi í dag séu um 1.750 karl­kyns og 3.500 kven­kyns græn­metisætur (sem er eflaust færri en raunin er). Ef allar þessar græn­metisætu­konur myndu gift­ast kjöt­ætu af hinu kyn­inu (eða af sama kyn­i), þá myndi hlut­fall græn­metisætna á Íslandi tvö­faldast: úr 5.250 upp í 10.500!

Nútíma karlar (sem ekki eru í erf­ið­is­vinnu) þurfa um það bil 2.700 hita­ein­ingar á dag og konur um það bil 2.200. Þar sem við Íslend­ingar erum ansi dug­legir í rækt­inni og sumir í erf­ið­is­vinnu þá er ekki ólík­legt þessar tölur séu í lægri kant­in­um, en samt sem áður hægt að not­ast við.

Tals­verð óvissa er í útreikn­ingum sem tengj­ast losun gróð­ur­hús­loft­teg­unda, en í rann­sókn frá árinu 2014 kemur það fram að fyrir hvert hita­ein­ing­ar­gramm sem græn­metisæta neytir fram­leiðir hún um það bil 1.9 jafn­gild­is­grömm af koltví­sýr­ing (CO2e). Hin meðal kjöt­æta fram­leiðir aftur á móti um það bil 2.9 grömm. Sem sagt, kjöt­ætur menga um það bil 50% meira en græn­metisæt­ur!

Konur menga minna, sama hvort þær séu grænmetisætur eða ekki. Heimild: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4372775/ og útreikningar Eikonomics.

Þetta þýðir það að ef þessar 5.250 græn­metisætur finna sér maka sem er kjöt­æta og ná að koma þeim í koll að bakað súr­kál með kart­öfl­um, með kannski bara smá kjöt­bita til að bragð­bæta, sé ekk­ert verra en kótel­ettur með rabbabara­sultu og kart­öfl­um, þá myndi það þýða að Íslend­ingar kæmu til með draga úr CO2e losun sem nemur tæp­lega 5 þús­und tonn­um, á ári. Það er á pari við það að taka rúm­lega þús­und bíla úr umferð. Sem er ekki slæmt.

Von­andi halda vin­sældir græn­met­is­matar­æðis áfram að vaxa. Því þegar græn­metisætum fjölgar þá aukast lík­urnar á því að þær finni sér lífs­föru­naut sem borðar kjöt. Og von­andi einn dag­inn verður sú kjöt­æta að sem­i-græn­metisætu. Ég held að þetta sé það sem maður kallar að slá tvær flugur í einu höggi.

Sam­kvæmt rann­sókn Swis­veg eru um það bil 14% Sviss­lend­inga græn­metisæt­ur. Því er ekki ólík­legt að næst þegar ég kem í heim­sókn til Óla að hann verði komin í sam­band við græn­metisætu. Þá þegar við grillum næst fær gríska sal­atið mitt kannski meira pláss á disknum hans.

Í upphafi árs 2020

Við á Kjarnanum göngum bjartsýn og einbeitt inn í nýtt ár og þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Guðmundur hættur sem bæjarstjóri Ísafjarðarbæjar
Bæjarstjóri Ísafjarðarbæjar hefur látið af störfum. Ástæðan er ólík sýn hans og meirihluta bæjarstjórnar á verkefni á vettvangi sveitarstjórnarstigsins.
Kjarninn 27. janúar 2020
Þórður Snær Júlíusson
Lélegir kapítalistar hampa braski sem snilld
Kjarninn 27. janúar 2020
„Stöðvum tanngreiningar“ – Vilja fella þjónustusamning úr gildi
Nú stendur yfir undirskriftasöfnun þar sem skorað er á háskólaráð að standa vörð um mannréttindi flóttafólks og umsækjenda um alþjóðlega vernd með því að fella þjónustusamning HÍ við Útlendingastofnun úr gildi.
Kjarninn 27. janúar 2020
Kom eins og stormsveipur
Kobe Bryant var fyrirmynd ungra íþróttaiðkenda. Hann lagði sig fram um að tengjast fyrirmyndum í ólíkum íþróttagreinum, til að hafa jákvæð áhrif um allan heim. Körfuboltaheimurinn er í sjokki eftir andlát hans.
Kjarninn 27. janúar 2020
Hildur Guðnadóttir vann Grammy-verðlaun fyrir Chernobyl
Hildur Guðnadóttir bætti enn einum stórverðlaununum í sarpinn í kvöld þegar hún hlaut Grammy-verðlaun.
Kjarninn 26. janúar 2020
Landris hefur orðið vestan við fjallið Þorbjörn.
„Óvenju hratt“ landris vegna mögulegrar kvikusöfnunar við fjallið Þorbjörn
Land á Reykjanesi hefur risið um allt að tvo sentímetra á nokkrum dögum, jarðskjálftar hafa orðið og hefur óvissustigi nú verið lýst yfir. Síðast gaus á svæðinu á þrettándu öld. Íbúafundir verða haldnir á morgun.
Kjarninn 26. janúar 2020
Norrænir bankar í vandræðum með reksturinn
Neikvæðir vextir á Norðurlöndunum eru nú farnir að skapa vandamála fyrir banka á svæðinu. Stjórnandi hjá fjármálaeftirliti Danmerkur segir að framundan séu erfið rekstrarskilyrði fyrir banka.
Kjarninn 26. janúar 2020
Svíður óréttlætið sem mætir flestum þolendum alvarlegra atvika
Auðbjörg Reynisdóttir safnar nú fyrir bókinni Stærri en banvæn mistök á Karolinafund en hún gekk sjálf í gegnum erfiða tíma í kjölfar afleiðinga læknamistaka. Hún segir frá því í bókinni hvernig henni tókst að vinna úr áfallinu.
Kjarninn 26. janúar 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics