Almenn launaþróun og mistök stjórnvalda

Auglýsing

Staðan sem komin er upp á vinnu­mark­aði er ógn­vekj­andi. Stöðu­matið á milli verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar og atvinnu­rek­enda hefur aldrei - sé horft yfir síð­ustu ára­tugi - verið jafn ólíkt. 

Í stuttu máli telja atvinnu­rek­end­ur, og hags­muna­sam­tök þeirra, að svig­rúmið til launa­hækk­ana sé á bil­inu 1 til 4 pró­sent - jafn­vel ekk­ert - á meðan stærstu stétt­ar­fé­lög lands­ins hafa þegar kynnt til­lögur um hækkun lægstu launa upp á 30 pró­sent hið minnsta, auk marg­vís­legra ann­arra atriða sem heyra upp á stjórn­völd, þar sem útgangs­punkt­ur­inn er að jafna kjörin þeim lægst laun­uðu í hag.

Sé horft alveg fram­hjá þess­ari deilu - sem mun fyr­ir­sjá­an­lega leiða til víð­tækra verk­falla sem munu standa mán­uðum saman - þá er ekki hjá því kom­ist að velta fyrir sér hvernig stjórn­völd geti hjálpað til.

Auglýsing

Eitt af því sem atvinnu­rek­endur og verka­lýðs­hreyf­ingin eru alveg sam­mála um er að túlkun kjara­ráðs - sem heyrir nú sög­unnni til - á laga­á­kvæði um starf­semi þess, sem snýr að mati á almennri launa­þró­un, hafi verið röng.

Eins og áður hefur verið fjallað um á þessum vett­vangi, þá leiddi ákvörðun kjara­ráðs frá kjör­degi haustið 2016, um að hækka laun elít­unnar hjá hinu opin­bera, þing­manna og ráða­manna í land­inu, um tugi pró­sent í einu stökki, til þess að gjá mynd­að­ist milli stjórn­valda og almenn­ings. 

Stjórn­völd hafa síðan reynt að útþynna gagn­rýni á þessa ákvörðun með því að benda á að launa­þróun elít­unnar hjá rík­inu, hafi í reynd - yfir margra ára tíma­bil - verið sam­bæri­leg launa­þróun ann­arra stétta í land­inu. Hefur í þessu sam­hengi verið vitnað til gagna frá Hag­stofu Íslands.

Taka ekki mark á gagn­rýni

Það hefur vakið athygli mína, að stjórn­völd hafa ekki tekið mark á gagn­rýn­inni frá atvinnu­rek­endum og verka­lýðs­hreyf­ing­unni í raun. Heldur ein­fald­lega svarað því til, og vitnað í skýrslur sem unnar hafa verið fyrir stjórn­völd, að ekk­ert hafi verið óeðli­legt við þessa ákvörðun kjara­ráðs. 

Með því að taka ekki mark á þess­ari gagn­rýni, er ten­ing­unum kastað upp í loft­ið, og deil­urnar magn­aðar upp. Það er ekki óeðli­legt að stétt­ar­fé­lögin séu nú með hnef­ann á lofti og heimti tug­pró­senta hækk­anir fyrir þá lægst laun­uðu. Rótin að þessum anda í kjara­við­ræð­unum liggur í ákvörðun kjara­ráðs ann­ars vegar og síðan í túlkun ráða­manna á ákvörð­un­inni hins veg­ar.

Hæg­lega hefðu stjórn­völd geta skoðað þetta laga­á­kvæði með annað í huga, t.d. það sem lagt var upp með þegar lögin voru sam­in. Þetta ákvæði var hugsað sem var­nagli fyrir þá sem sæti eiga í kjara­ráði, til að meta tíma­setn­ingar launa­á­kvarð­ana, í sam­hengi við gang efna­hags­mála. Þetta er mats­kennt ákvæði, opið í báða enda og án beinnar skírskot­unar til gagna Hag­stofu Íslands.

Ástæðan er aug­ljós. Tíma­setn­ingar launa­á­kvarð­ana þeirra stétta sem heyrðu undir kjara­ráð eru áhrifa­mikið hag­stjórn­ar­mál, og geta - í versta falli - grafið undan efna­hags­legum stöð­ug­leika lands­ins. Jafn­vel þó „leið­rétta“ megi laun aft­ur­virkt, miðað við launa­vísi­tölu Hag­stofu Íslands, með ein­stökum ákvörð­un­um, þá getur það verið hættu­legur leikur fyrir heild­ina þegar upp er stað­ið. Einmitt af þessum ástæðum var þetta ákvæði svo mik­il­vægt í lög­unum um kjara­ráð. Höfr­unga­hlaup­ið, sem Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra hefur gagn­rýnt rétti­lega, er og var nefni­lega ekki laga­skylda. Allra síst þegar kemur að elít­unni hjá hinu opin­ber­a. 

Það má benda á það, að Guðni Th. Jóhann­es­son, for­seti Íslands, las stöð­una strax þannig, að þessi ákvörðun kjara­ráðs væri hættu­leg efna­hags­legri þróun á land­inu, og afsal­aði sér hækk­un­inni.

Geta horfst í augu við mis­tökin

Alþingi og stjórn­völd voru með sömu skila­boð í hönd­un­um, en ákváðu að afsala sér ekki hækk­un­inni heldur að nota gögn Hag­stof­unnar til þess að rök­styðja það að ákvörð­unin um tug­pró­senta­launa­hækkun til þeirra, í einu höfr­unga­hlaupi, væri rétt. Með því var ákvæðið um að kjara­ráðs­menn ættu að horfa til almennrar launa­þró­unar rang­túlkað og sátta­mögu­leik­inn fyrir vinnu­mark­að­inn gerður mun ólík­legri.

Stjórn­völd geta lagt til lausnir á þeirri stöðu sem upp er kom­in, nú þegar aug­ljóst virð­ist að hag­kerfið sé að fara í lága drifið eftir mikið upp­gangs­tíma­bil, þar sem almenn­ingur naut góðs af ægi­þunga neyð­ar­laga og fjár­magns­hafta yfir margra ára tíma­bil. 

Stjórn­völd geta ein­fald­lega afsalað sér hækk­un­inni og við­ur­kennt mis­tökin og rang­túlk­un­ina á við­mið­un­inni um almenna laun­þró­un. Það myndi skapa nýjan upp­haf­s­punkt í við­ræðum á vinnu­mark­aði og auka lík­urnar á skyn­sam­legri nið­ur­stöðu fyrir almenn­ing. Marg­vís­legur mein­ing­ar­munur væri enn fyrir hendi, en stjórn­völd hefðu í það minnsta sýnt vilja til að leysa málin og horfst í augu við fólkið á gólf­inu í verka­lýðs­hreyf­ing­unni.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Almannahagsmunir þurfi að ráða ferðinni
Gylfi Zoega hagfræðiprófessor gerir almannahagsmuni og sérhagsmuni að umfjöllunarefni í grein sinni.
Kjarninn 15. nóvember 2019
Samtök atvinnulífsins „slegin“ yfir Samherjamálinu
Samtök atvinnulífsins segja mikilvægt að velta við hverjum steini vegna Samherjamálsins sem tengist starfsemi félagsins í Namibíu.
Kjarninn 15. nóvember 2019
Vilja þjóðarátak í landgræðslu
Sjö þingmenn hafa lagt til að að komið verði á fót vettvangi fyrir samstarfi stjórnvalda, Landgræðslunnar, bænda, atvinnulífs og almennings sem miði að því að auka þátttöku almennings í kolefnisbindingu með landgræðslu.
Kjarninn 15. nóvember 2019
Brynjar Níelsson
Telur málflutning þingmanna Samfylkingarinnar pólitíska spillingu
Þingmaður Sjálfstæðisflokksins skýtur föstur skotum að þingmönnum Samfylkingarinnar og segir orðræðu þeirra ekkert annað en aðför að réttarríkinu.
Kjarninn 15. nóvember 2019
Segir verkfallsbrot vera staðfestingu á einbeittum brotavilja
Fréttir hafa birst á vef Mbl.is þrátt fyrir verkfallsaðgerðir Blaðamannafélags Íslands sem standa nú yfir. Formaður félagsins segir það ömurlegt að menn virði ekki vinnustöðvun.
Kjarninn 15. nóvember 2019
Birgir Þórarinsson, þingmaður Miðflokksins.
Miðflokkurinn vill stöðva fjármögnun styrkja til fjölmiðla
Miðflokkurinn lagði til að þeir fjármunir sem eiga að renna í styrki til einkarekinna fjölmiðla á næsta ári verði teknir af fjárlögum. Flokkurinn ætlar að leggja fram eigin hugmynd um styrki „með annarri aðferðarfræði“.
Kjarninn 15. nóvember 2019
Guðmundur Andri Thorsson, þingmaður Samfylkingarinnar.
„Siðferði hins ískalda kapítalisma“
Þingmaður Samfylkingarinnar segir að viðskiptasiðferði Samherjamanna sé siðferði hins ískalda kapítalisma þar sem ungu fólki sé innrætt að líta á annað fólk sem bráð frekar en samborgara.
Kjarninn 15. nóvember 2019
Gunnar Bragi minnir á að stjórnendur Samherja eigi börn
Varaformaður Miðflokksins segist hugsa til starfsmanna Samherja þessa dagana þegar stríðsfyrirsagnir um fyrirtækið séu í fjölmiðlum. Hann gagnrýnir fjölmiðla og segir það galið að ætla að styrkja þá með ríkisfé.
Kjarninn 15. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari