Almenn launaþróun og mistök stjórnvalda

Auglýsing

Staðan sem komin er upp á vinnu­mark­aði er ógn­vekj­andi. Stöðu­matið á milli verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar og atvinnu­rek­enda hefur aldrei - sé horft yfir síð­ustu ára­tugi - verið jafn ólíkt. 

Í stuttu máli telja atvinnu­rek­end­ur, og hags­muna­sam­tök þeirra, að svig­rúmið til launa­hækk­ana sé á bil­inu 1 til 4 pró­sent - jafn­vel ekk­ert - á meðan stærstu stétt­ar­fé­lög lands­ins hafa þegar kynnt til­lögur um hækkun lægstu launa upp á 30 pró­sent hið minnsta, auk marg­vís­legra ann­arra atriða sem heyra upp á stjórn­völd, þar sem útgangs­punkt­ur­inn er að jafna kjörin þeim lægst laun­uðu í hag.

Sé horft alveg fram­hjá þess­ari deilu - sem mun fyr­ir­sjá­an­lega leiða til víð­tækra verk­falla sem munu standa mán­uðum saman - þá er ekki hjá því kom­ist að velta fyrir sér hvernig stjórn­völd geti hjálpað til.

Auglýsing

Eitt af því sem atvinnu­rek­endur og verka­lýðs­hreyf­ingin eru alveg sam­mála um er að túlkun kjara­ráðs - sem heyrir nú sög­unnni til - á laga­á­kvæði um starf­semi þess, sem snýr að mati á almennri launa­þró­un, hafi verið röng.

Eins og áður hefur verið fjallað um á þessum vett­vangi, þá leiddi ákvörðun kjara­ráðs frá kjör­degi haustið 2016, um að hækka laun elít­unnar hjá hinu opin­bera, þing­manna og ráða­manna í land­inu, um tugi pró­sent í einu stökki, til þess að gjá mynd­að­ist milli stjórn­valda og almenn­ings. 

Stjórn­völd hafa síðan reynt að útþynna gagn­rýni á þessa ákvörðun með því að benda á að launa­þróun elít­unnar hjá rík­inu, hafi í reynd - yfir margra ára tíma­bil - verið sam­bæri­leg launa­þróun ann­arra stétta í land­inu. Hefur í þessu sam­hengi verið vitnað til gagna frá Hag­stofu Íslands.

Taka ekki mark á gagn­rýni

Það hefur vakið athygli mína, að stjórn­völd hafa ekki tekið mark á gagn­rýn­inni frá atvinnu­rek­endum og verka­lýðs­hreyf­ing­unni í raun. Heldur ein­fald­lega svarað því til, og vitnað í skýrslur sem unnar hafa verið fyrir stjórn­völd, að ekk­ert hafi verið óeðli­legt við þessa ákvörðun kjara­ráðs. 

Með því að taka ekki mark á þess­ari gagn­rýni, er ten­ing­unum kastað upp í loft­ið, og deil­urnar magn­aðar upp. Það er ekki óeðli­legt að stétt­ar­fé­lögin séu nú með hnef­ann á lofti og heimti tug­pró­senta hækk­anir fyrir þá lægst laun­uðu. Rótin að þessum anda í kjara­við­ræð­unum liggur í ákvörðun kjara­ráðs ann­ars vegar og síðan í túlkun ráða­manna á ákvörð­un­inni hins veg­ar.

Hæg­lega hefðu stjórn­völd geta skoðað þetta laga­á­kvæði með annað í huga, t.d. það sem lagt var upp með þegar lögin voru sam­in. Þetta ákvæði var hugsað sem var­nagli fyrir þá sem sæti eiga í kjara­ráði, til að meta tíma­setn­ingar launa­á­kvarð­ana, í sam­hengi við gang efna­hags­mála. Þetta er mats­kennt ákvæði, opið í báða enda og án beinnar skírskot­unar til gagna Hag­stofu Íslands.

Ástæðan er aug­ljós. Tíma­setn­ingar launa­á­kvarð­ana þeirra stétta sem heyrðu undir kjara­ráð eru áhrifa­mikið hag­stjórn­ar­mál, og geta - í versta falli - grafið undan efna­hags­legum stöð­ug­leika lands­ins. Jafn­vel þó „leið­rétta“ megi laun aft­ur­virkt, miðað við launa­vísi­tölu Hag­stofu Íslands, með ein­stökum ákvörð­un­um, þá getur það verið hættu­legur leikur fyrir heild­ina þegar upp er stað­ið. Einmitt af þessum ástæðum var þetta ákvæði svo mik­il­vægt í lög­unum um kjara­ráð. Höfr­unga­hlaup­ið, sem Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra hefur gagn­rýnt rétti­lega, er og var nefni­lega ekki laga­skylda. Allra síst þegar kemur að elít­unni hjá hinu opin­ber­a. 

Það má benda á það, að Guðni Th. Jóhann­es­son, for­seti Íslands, las stöð­una strax þannig, að þessi ákvörðun kjara­ráðs væri hættu­leg efna­hags­legri þróun á land­inu, og afsal­aði sér hækk­un­inni.

Geta horfst í augu við mis­tökin

Alþingi og stjórn­völd voru með sömu skila­boð í hönd­un­um, en ákváðu að afsala sér ekki hækk­un­inni heldur að nota gögn Hag­stof­unnar til þess að rök­styðja það að ákvörð­unin um tug­pró­senta­launa­hækkun til þeirra, í einu höfr­unga­hlaupi, væri rétt. Með því var ákvæðið um að kjara­ráðs­menn ættu að horfa til almennrar launa­þró­unar rang­túlkað og sátta­mögu­leik­inn fyrir vinnu­mark­að­inn gerður mun ólík­legri.

Stjórn­völd geta lagt til lausnir á þeirri stöðu sem upp er kom­in, nú þegar aug­ljóst virð­ist að hag­kerfið sé að fara í lága drifið eftir mikið upp­gangs­tíma­bil, þar sem almenn­ingur naut góðs af ægi­þunga neyð­ar­laga og fjár­magns­hafta yfir margra ára tíma­bil. 

Stjórn­völd geta ein­fald­lega afsalað sér hækk­un­inni og við­ur­kennt mis­tökin og rang­túlk­un­ina á við­mið­un­inni um almenna laun­þró­un. Það myndi skapa nýjan upp­haf­s­punkt í við­ræðum á vinnu­mark­aði og auka lík­urnar á skyn­sam­legri nið­ur­stöðu fyrir almenn­ing. Marg­vís­legur mein­ing­ar­munur væri enn fyrir hendi, en stjórn­völd hefðu í það minnsta sýnt vilja til að leysa málin og horfst í augu við fólkið á gólf­inu í verka­lýðs­hreyf­ing­unni.

Rakel Guðmundsdóttir
Sumt þarf að banna
Leslistinn 15. janúar 2019
Brexit-samningi May hafnað í breska þinginu
Næstu skref í Brexit-málinu eru óljós. Vantrausttillaga er líkleg.
Kjarninn 15. janúar 2019
Norski bankinn DNB hefur verið álitinn besti kosturinn
DNB bankinn norski, þar sem norska ríkið er stærsti eigandi, hefur þó nokkra stóra viðskiptavini hér á landi. Ef Íslandsbanki verður seldur þykir hann spennandi kostur sem kaupandi.
Kjarninn 15. janúar 2019
ÚR kærir ákvörðun Fiskistofu til ráðuneytis
Útgerðarfélag Reykjavíkur segir að allt verði gert til að hnekkja ákvörðun Fiskistofu.
Kjarninn 15. janúar 2019
Sara Dögg Svanhildardóttir
Birtir til í Garðabæ
Kjarninn 15. janúar 2019
Gylfi Arnbjörnsson, fyrrverandi forseti ASÍ.
Gylfi Arnbjörnsson sækir um stöðu ráðuneytisstjóra
Fyrrverandi forseti Alþýðusambands Íslands sækir um stöðu ráðuneytisstjóra í heilbrigðisráðuneytinu.
Kjarninn 15. janúar 2019
Mögu­leg­ar laga- og reglu­breyt­ing­ar ræddar á fundi for­sæt­is­nefnd­ar
Samkvæmt forseta Alþingis voru mögu­leg­ar laga- og reglu­breyt­ing­ar ræddar á fundi for­sæt­is­nefnd­ar í gær til þess að Klausturmálið kom­ist í far­veg. Sú umræða verður tek­in áfram á fundi þing­flokks­formanna í dag.
Kjarninn 15. janúar 2019
Karl Gauti Hjaltason, Inga Sæland og Ólafur Ísleifsson
Ríkisendurskoðandi tjáir sig ekki um fundinn við Ólaf og Karl Gauta
Ríkisendurskoðandi er trúnaðarmaður Alþingismanna og getur því ekki gefið upp hvort Ólafur Ísleifsson og Karl Gauti Hjaltason, fyrrverandi þingmenn Flokks fólksins, hafi átt fund með embættinu á síðasta ári um fjármálastjórnun Ingu Sæland.
Kjarninn 15. janúar 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari