Almenn launaþróun og mistök stjórnvalda

Auglýsing

Staðan sem komin er upp á vinnu­mark­aði er ógn­vekj­andi. Stöðu­matið á milli verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar og atvinnu­rek­enda hefur aldrei - sé horft yfir síð­ustu ára­tugi - verið jafn ólíkt. 

Í stuttu máli telja atvinnu­rek­end­ur, og hags­muna­sam­tök þeirra, að svig­rúmið til launa­hækk­ana sé á bil­inu 1 til 4 pró­sent - jafn­vel ekk­ert - á meðan stærstu stétt­ar­fé­lög lands­ins hafa þegar kynnt til­lögur um hækkun lægstu launa upp á 30 pró­sent hið minnsta, auk marg­vís­legra ann­arra atriða sem heyra upp á stjórn­völd, þar sem útgangs­punkt­ur­inn er að jafna kjörin þeim lægst laun­uðu í hag.

Sé horft alveg fram­hjá þess­ari deilu - sem mun fyr­ir­sjá­an­lega leiða til víð­tækra verk­falla sem munu standa mán­uðum saman - þá er ekki hjá því kom­ist að velta fyrir sér hvernig stjórn­völd geti hjálpað til.

Auglýsing

Eitt af því sem atvinnu­rek­endur og verka­lýðs­hreyf­ingin eru alveg sam­mála um er að túlkun kjara­ráðs - sem heyrir nú sög­unnni til - á laga­á­kvæði um starf­semi þess, sem snýr að mati á almennri launa­þró­un, hafi verið röng.

Eins og áður hefur verið fjallað um á þessum vett­vangi, þá leiddi ákvörðun kjara­ráðs frá kjör­degi haustið 2016, um að hækka laun elít­unnar hjá hinu opin­bera, þing­manna og ráða­manna í land­inu, um tugi pró­sent í einu stökki, til þess að gjá mynd­að­ist milli stjórn­valda og almenn­ings. 

Stjórn­völd hafa síðan reynt að útþynna gagn­rýni á þessa ákvörðun með því að benda á að launa­þróun elít­unnar hjá rík­inu, hafi í reynd - yfir margra ára tíma­bil - verið sam­bæri­leg launa­þróun ann­arra stétta í land­inu. Hefur í þessu sam­hengi verið vitnað til gagna frá Hag­stofu Íslands.

Taka ekki mark á gagn­rýni

Það hefur vakið athygli mína, að stjórn­völd hafa ekki tekið mark á gagn­rýn­inni frá atvinnu­rek­endum og verka­lýðs­hreyf­ing­unni í raun. Heldur ein­fald­lega svarað því til, og vitnað í skýrslur sem unnar hafa verið fyrir stjórn­völd, að ekk­ert hafi verið óeðli­legt við þessa ákvörðun kjara­ráðs. 

Með því að taka ekki mark á þess­ari gagn­rýni, er ten­ing­unum kastað upp í loft­ið, og deil­urnar magn­aðar upp. Það er ekki óeðli­legt að stétt­ar­fé­lögin séu nú með hnef­ann á lofti og heimti tug­pró­senta hækk­anir fyrir þá lægst laun­uðu. Rótin að þessum anda í kjara­við­ræð­unum liggur í ákvörðun kjara­ráðs ann­ars vegar og síðan í túlkun ráða­manna á ákvörð­un­inni hins veg­ar.

Hæg­lega hefðu stjórn­völd geta skoðað þetta laga­á­kvæði með annað í huga, t.d. það sem lagt var upp með þegar lögin voru sam­in. Þetta ákvæði var hugsað sem var­nagli fyrir þá sem sæti eiga í kjara­ráði, til að meta tíma­setn­ingar launa­á­kvarð­ana, í sam­hengi við gang efna­hags­mála. Þetta er mats­kennt ákvæði, opið í báða enda og án beinnar skírskot­unar til gagna Hag­stofu Íslands.

Ástæðan er aug­ljós. Tíma­setn­ingar launa­á­kvarð­ana þeirra stétta sem heyrðu undir kjara­ráð eru áhrifa­mikið hag­stjórn­ar­mál, og geta - í versta falli - grafið undan efna­hags­legum stöð­ug­leika lands­ins. Jafn­vel þó „leið­rétta“ megi laun aft­ur­virkt, miðað við launa­vísi­tölu Hag­stofu Íslands, með ein­stökum ákvörð­un­um, þá getur það verið hættu­legur leikur fyrir heild­ina þegar upp er stað­ið. Einmitt af þessum ástæðum var þetta ákvæði svo mik­il­vægt í lög­unum um kjara­ráð. Höfr­unga­hlaup­ið, sem Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra hefur gagn­rýnt rétti­lega, er og var nefni­lega ekki laga­skylda. Allra síst þegar kemur að elít­unni hjá hinu opin­ber­a. 

Það má benda á það, að Guðni Th. Jóhann­es­son, for­seti Íslands, las stöð­una strax þannig, að þessi ákvörðun kjara­ráðs væri hættu­leg efna­hags­legri þróun á land­inu, og afsal­aði sér hækk­un­inni.

Geta horfst í augu við mis­tökin

Alþingi og stjórn­völd voru með sömu skila­boð í hönd­un­um, en ákváðu að afsala sér ekki hækk­un­inni heldur að nota gögn Hag­stof­unnar til þess að rök­styðja það að ákvörð­unin um tug­pró­senta­launa­hækkun til þeirra, í einu höfr­unga­hlaupi, væri rétt. Með því var ákvæðið um að kjara­ráðs­menn ættu að horfa til almennrar launa­þró­unar rang­túlkað og sátta­mögu­leik­inn fyrir vinnu­mark­að­inn gerður mun ólík­legri.

Stjórn­völd geta lagt til lausnir á þeirri stöðu sem upp er kom­in, nú þegar aug­ljóst virð­ist að hag­kerfið sé að fara í lága drifið eftir mikið upp­gangs­tíma­bil, þar sem almenn­ingur naut góðs af ægi­þunga neyð­ar­laga og fjár­magns­hafta yfir margra ára tíma­bil. 

Stjórn­völd geta ein­fald­lega afsalað sér hækk­un­inni og við­ur­kennt mis­tökin og rang­túlk­un­ina á við­mið­un­inni um almenna laun­þró­un. Það myndi skapa nýjan upp­haf­s­punkt í við­ræðum á vinnu­mark­aði og auka lík­urnar á skyn­sam­legri nið­ur­stöðu fyrir almenn­ing. Marg­vís­legur mein­ing­ar­munur væri enn fyrir hendi, en stjórn­völd hefðu í það minnsta sýnt vilja til að leysa málin og horfst í augu við fólkið á gólf­inu í verka­lýðs­hreyf­ing­unni.

Fyrir einu ári síðan: „Við eigum Ísland, það eina sem við eigum eftir að gera er að taka það“
Lífeyrissjóðir landsins eiga stóran hluta af íslensku atvinnulífi. Hávær krafa hefur lengi verið um að þeir verði virkari eigendur og nýti sér þau völd sem í því felast til að beita sér fyrir lífsgæðum sjóðsfélaga í nútíð ekki síður en í framtíð.
Kjarninn 21. september 2019
Bólusótt í hættu
Er réttlætanlegt að geyma veirur eins og bólusótt, sem geta valdið jafnmiklum mannskaða og raun ber vitni?
Kjarninn 21. september 2019
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Uppfærðar græjur, Sambandið og Apple Arcade
Kjarninn 21. september 2019
Birgir Birgisson
Reið hjól
Kjarninn 21. september 2019
Þjálfa þarf peningahund til að berjast gegn peningaþvætti
Embætti tollstjóra skortir bæði þekkingu og úrræði til að geta almennilega haft eftirlit með smygli á reiðufé til Íslands. Á meðal þeirra úrræða sem lagt er til að ráðist verði í er að þjálfa peningahund.
Kjarninn 21. september 2019
Klikkið
Klikkið
Klikkið - Að iðka mannréttindi
Kjarninn 21. september 2019
Athuga hvar eftirlitsaðilar gera ónauðsynlegar kröfur til matvæla
Umhverfisráðherra hefur hrundið af stað aðgerðum til að vinna gegn matarsóun á Íslandi. Meðal annars verður gerð athugun á því hvar eftirlitsaðilar gera mögulega ónauðsynlegur kröfur til matvælaöryggis sem ýtt gætu undir matarsóun.
Kjarninn 21. september 2019
Brim-flétta KS fagnaðarefni fyrir Skagfirðinga
Eftir að hafa keypt hlutabréf í Brimi, og selt nokkrum vikum síðar, hefur Kaupfélag Skagfirðinga styrkt stöðu sína.
Kjarninn 21. september 2019
Meira úr sama flokkiLeiðari