Almenn launaþróun og mistök stjórnvalda

Auglýsing

Staðan sem komin er upp á vinnu­mark­aði er ógn­vekj­andi. Stöðu­matið á milli verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar og atvinnu­rek­enda hefur aldrei - sé horft yfir síð­ustu ára­tugi - verið jafn ólíkt. 

Í stuttu máli telja atvinnu­rek­end­ur, og hags­muna­sam­tök þeirra, að svig­rúmið til launa­hækk­ana sé á bil­inu 1 til 4 pró­sent - jafn­vel ekk­ert - á meðan stærstu stétt­ar­fé­lög lands­ins hafa þegar kynnt til­lögur um hækkun lægstu launa upp á 30 pró­sent hið minnsta, auk marg­vís­legra ann­arra atriða sem heyra upp á stjórn­völd, þar sem útgangs­punkt­ur­inn er að jafna kjörin þeim lægst laun­uðu í hag.

Sé horft alveg fram­hjá þess­ari deilu - sem mun fyr­ir­sjá­an­lega leiða til víð­tækra verk­falla sem munu standa mán­uðum saman - þá er ekki hjá því kom­ist að velta fyrir sér hvernig stjórn­völd geti hjálpað til.

Auglýsing

Eitt af því sem atvinnu­rek­endur og verka­lýðs­hreyf­ingin eru alveg sam­mála um er að túlkun kjara­ráðs - sem heyrir nú sög­unnni til - á laga­á­kvæði um starf­semi þess, sem snýr að mati á almennri launa­þró­un, hafi verið röng.

Eins og áður hefur verið fjallað um á þessum vett­vangi, þá leiddi ákvörðun kjara­ráðs frá kjör­degi haustið 2016, um að hækka laun elít­unnar hjá hinu opin­bera, þing­manna og ráða­manna í land­inu, um tugi pró­sent í einu stökki, til þess að gjá mynd­að­ist milli stjórn­valda og almenn­ings. 

Stjórn­völd hafa síðan reynt að útþynna gagn­rýni á þessa ákvörðun með því að benda á að launa­þróun elít­unnar hjá rík­inu, hafi í reynd - yfir margra ára tíma­bil - verið sam­bæri­leg launa­þróun ann­arra stétta í land­inu. Hefur í þessu sam­hengi verið vitnað til gagna frá Hag­stofu Íslands.

Taka ekki mark á gagn­rýni

Það hefur vakið athygli mína, að stjórn­völd hafa ekki tekið mark á gagn­rýn­inni frá atvinnu­rek­endum og verka­lýðs­hreyf­ing­unni í raun. Heldur ein­fald­lega svarað því til, og vitnað í skýrslur sem unnar hafa verið fyrir stjórn­völd, að ekk­ert hafi verið óeðli­legt við þessa ákvörðun kjara­ráðs. 

Með því að taka ekki mark á þess­ari gagn­rýni, er ten­ing­unum kastað upp í loft­ið, og deil­urnar magn­aðar upp. Það er ekki óeðli­legt að stétt­ar­fé­lögin séu nú með hnef­ann á lofti og heimti tug­pró­senta hækk­anir fyrir þá lægst laun­uðu. Rótin að þessum anda í kjara­við­ræð­unum liggur í ákvörðun kjara­ráðs ann­ars vegar og síðan í túlkun ráða­manna á ákvörð­un­inni hins veg­ar.

Hæg­lega hefðu stjórn­völd geta skoðað þetta laga­á­kvæði með annað í huga, t.d. það sem lagt var upp með þegar lögin voru sam­in. Þetta ákvæði var hugsað sem var­nagli fyrir þá sem sæti eiga í kjara­ráði, til að meta tíma­setn­ingar launa­á­kvarð­ana, í sam­hengi við gang efna­hags­mála. Þetta er mats­kennt ákvæði, opið í báða enda og án beinnar skírskot­unar til gagna Hag­stofu Íslands.

Ástæðan er aug­ljós. Tíma­setn­ingar launa­á­kvarð­ana þeirra stétta sem heyrðu undir kjara­ráð eru áhrifa­mikið hag­stjórn­ar­mál, og geta - í versta falli - grafið undan efna­hags­legum stöð­ug­leika lands­ins. Jafn­vel þó „leið­rétta“ megi laun aft­ur­virkt, miðað við launa­vísi­tölu Hag­stofu Íslands, með ein­stökum ákvörð­un­um, þá getur það verið hættu­legur leikur fyrir heild­ina þegar upp er stað­ið. Einmitt af þessum ástæðum var þetta ákvæði svo mik­il­vægt í lög­unum um kjara­ráð. Höfr­unga­hlaup­ið, sem Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra hefur gagn­rýnt rétti­lega, er og var nefni­lega ekki laga­skylda. Allra síst þegar kemur að elít­unni hjá hinu opin­ber­a. 

Það má benda á það, að Guðni Th. Jóhann­es­son, for­seti Íslands, las stöð­una strax þannig, að þessi ákvörðun kjara­ráðs væri hættu­leg efna­hags­legri þróun á land­inu, og afsal­aði sér hækk­un­inni.

Geta horfst í augu við mis­tökin

Alþingi og stjórn­völd voru með sömu skila­boð í hönd­un­um, en ákváðu að afsala sér ekki hækk­un­inni heldur að nota gögn Hag­stof­unnar til þess að rök­styðja það að ákvörð­unin um tug­pró­senta­launa­hækkun til þeirra, í einu höfr­unga­hlaupi, væri rétt. Með því var ákvæðið um að kjara­ráðs­menn ættu að horfa til almennrar launa­þró­unar rang­túlkað og sátta­mögu­leik­inn fyrir vinnu­mark­að­inn gerður mun ólík­legri.

Stjórn­völd geta lagt til lausnir á þeirri stöðu sem upp er kom­in, nú þegar aug­ljóst virð­ist að hag­kerfið sé að fara í lága drifið eftir mikið upp­gangs­tíma­bil, þar sem almenn­ingur naut góðs af ægi­þunga neyð­ar­laga og fjár­magns­hafta yfir margra ára tíma­bil. 

Stjórn­völd geta ein­fald­lega afsalað sér hækk­un­inni og við­ur­kennt mis­tökin og rang­túlk­un­ina á við­mið­un­inni um almenna laun­þró­un. Það myndi skapa nýjan upp­haf­s­punkt í við­ræðum á vinnu­mark­aði og auka lík­urnar á skyn­sam­legri nið­ur­stöðu fyrir almenn­ing. Marg­vís­legur mein­ing­ar­munur væri enn fyrir hendi, en stjórn­völd hefðu í það minnsta sýnt vilja til að leysa málin og horfst í augu við fólkið á gólf­inu í verka­lýðs­hreyf­ing­unni.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Viðskipti með hlutabréf lækkuðu um 60 prósent milli ára
Mest viðskipti voru með hlutabréf í Marel í nýliðnum mánuði en flest viðskipti voru með hlutabréf í Icelandair.
Kjarninn 4. ágúst 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Þórólfur segir „komið að stjórnvöldum“ að taka ákvarðanir
Við þurfum að læra að lifa með kórónuveirunni næstu mánuði og jafnvel ár og því er komið að hafa sjónarmið annarra en sóttvarnalæknis í ákvarðanatöku. „Ég held að það sé komið að stjórnvöldum að koma meira inn í það,“ segir Þórólfur Guðnason.
Kjarninn 4. ágúst 2020
Það verður ekkert Reykjavíkurmaraþon í ár.
Reykjavíkurmaraþoni Íslandsbanka aflýst
Reykjavíkumaraþoni Íslandsbanka, sem fram átti að fara 22. ágúst, hefur verið aflýst. Allar skráningar í hlaupið verða færðar fram um eitt ár, en þeir sem þess óska geta fengið endurgreiðslu.
Kjarninn 4. ágúst 2020
Víðir Reynisson og Þórólfur Guðnason sýna hér hvað tveir metrar eru um það bil langir.
Víðir: Rýmisgreind fólks er mismunandi
Meirihluti þeirra sem sýkst hefur af COVID-19 síðustu daga er ungt fólk. Landlæknir segir engan vilja lenda í því að sýkja aðra og biðlar til ungs fólks og aðstandenda þeirra að skerpa á sóttvarnarreglum.
Kjarninn 4. ágúst 2020
Rannsókn á Lindsor-málinu í Lúxemborg lokið og því vísað til saksóknara
Tæpum tólf árum eftir að aflandsfélagið Lindsor Holding fékk lán frá Kaupþingi til að kaupa verðlítil skuldabréf, meðal annars af starfsmönnum bankans í Lúxemborg, er rannsókn á málinu lokið þar í landi.
Kjarninn 4. ágúst 2020
83 nú með COVID-19
Þrjú ný tilfelli COVID-19 greindust hér á landi í gær, tvö hjá sýkla- og veirufræðideild Landspítala og eitt hjá Íslenskri erfðagreiningu. 83 eru því með virk smit af kórónuveirunni og í einangrun.
Kjarninn 4. ágúst 2020
Ketill Sigurjónsson
Lokun álversins í Tiwai Point og veikleikar stóru íslensku orkufyrirtækjanna
Kjarninn 4. ágúst 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Þórólfur: Ekki lengur aðeins sóttvarnamál
Baráttan við kórónuveiruna er ekki lengur aðeins sóttvarnamál heldur einnig pólitískt og efnahagslegt. „Það eru fleiri sem þurfa að koma að borðinu,“ segir Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Kjarninn 4. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari