Auglýsing

Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokks og fjármála- og efnahagsráðherra, ávarpaði kirkjuþing síðastliðinn sunnudag. Þar sagði hann ýmislegt. Meðal annars að lítil sanngirni væri í málflutningi sumra þeirra sem hæst tala um aðskilnað ríkis og kirkju. „Oft virðist manni sem málflutningur af þessu tagi stafi einkum frá mjög ungu fólki, sem ekki hefur lent í neinum áföllum og hefur ekki séð það starf sem kirkjan vinnur við sálusorgun og ýmis konar félagsþjónustu.“

Sá sem þetta ritar er yngri en Bjarni Benediktsson og hefur tekist á við erfið áföll. Hann hefur einnig upplifað frá fyrstu hendi hvers konar sálusorgun kirkjan getur boðið upp á við slíkar aðstæður, hvernig slíkri þjónustu er stundum haldið stíft að gjörsamlega niðurbrotnu og viðkvæmu fólki og hvernig hún getur ýkt afleiðingar frekar en að hjálpa til.

Auðvitað liggur fyrir að slík upplifun af starfi áfallateyma sem innihalda presta er ekki algild. En það þýðir ekki að vera þjóna kirkjunnar í slíku teymi sé hafin yfir gagnrýni og að mögulega væri fjármagni sem fer í slíkt betur varið til að ráða fleira fagfólk án trúartenginga í teymin. Það er nefnilega hægt að sérhæfa sig í áfallahjálp án þess að vera starfsmaður hinnar evangelísku lútersku kirkju.

Ungt fólk lendir líka í áföllum. Það missir foreldra sína, systkin eða aðra nána ættingja. Það missir maka og vini. Það missir börnin sín. Það getur lent í alvarlegum slysum sem breyta lífi þeirra algjörlega og á svipstundu. Eða lífum nánustu ættingja. Og svo framvegis.

Það að gefa í skyn að aldur fólks útiloki það frá því að lenda í áföllum, og að hópur landsmanna sé þar af leiðandi ekki til þess bær að hafa skoðun á hvort nýta eigi skattfé til að greiða fyrir rekstur trúfélags, er ofsalegt virðingarleysi gagnvart öllu ungu fólki. Bæði því sem hefur sannarlega tekist á við áföll og hinum sem hafa það ekki, en eiga samt sem áður fullan rétt á því að hafa skoðun á hlutverki ríkisins og útdeilingu skattfjár.

Orð Bjarna bera þess merki að hann sé að einhverju leyti ófær um að setja sig í spor annarra. Og eru ekki boðleg úr hendi áhrifamikils stjórnmálamanns sem vill láta taka sig alvarlega.

Milljarðar á ári

Í stjórn­ar­skrá Íslands segir að hin evangelíska lút­erska kirkja skuli vera þjóð­kirkja á Íslandi og að rík­is­valdið eigi bæði að styðja hana og vernda. Auk þess er í gildi hið svo­kall­aða kirkju­jarð­ar­sam­komu­lag frá árinu 1997, sem í felst að þjóð­kirkjan afhenti rík­inu um 600 jarðir til eignar en á móti átti ríkið að greiða laun presta og starfs­manna Bisk­ups­stofu.

Auglýsing
Á grunni þessa er þjóðkirkjan á fjárlögum og fær umtalsverða fjármuni úr ríkissjóði. Nánar tiltekið 42 milljarða króna frá árinu 1998.

Af fjárlögum er greitt fram­lag til Bisk­ups Íslands, í Kirkju­mála­sjóð og Jöfn­un­ar­sjóð sókna.

Sam­tals er áætlað að þessi upp­hæð verði 2.830 millj­ónir króna í ár. Til við­bótar fær þjóð­kirkjan greidd sókn­ar­gjöld í sam­ræmi við þann fjölda sem í henni er. Ætla má að sú upp­hæð verði yfir 1,7 milljarðar króna í ár. Sam­tals mun rekstur þjóð­kirkj­unnar því kosta tæp­lega 4,6 millj­arða króna í ár. Þá er ekki með­talið rúm­lega 1,1 millj­arðs króna fram­lag til kirkju­garða.

Bað um og fékk

Ýmislegt hefur gerst á undanförnum árum sem hefur haft áhrif á skoðun þjóðarinnar á sambandi ríkis og kirkju.

Þar ber til að mynda að nefna meðferð hennar á kynferðisbrotum sem uppgötvast hafa innan hennar, sem náði hámarki þegar ásakanir um þöggun þjóð­kirkj­unnar yfir meintum kyn­ferð­is­glæpum Ólafs Skúla­son­ar, fyrr­ver­andi bisk­ups, voru settar fram árið 2010.

Kirkjan hefur, meðal annars vegna þessara mála, sett sér skýrar starfsreglur og stofnað sérstakt fagráð til að fjalla um meðferð kynferðisbrota. Slíkt fyrirkomulag, að stofnun á fjárlögum ætli sér að leysa sjálf úr slíkum málum innanhúss og oft með leynd, er sannarlega ekki hafið yfir gagnrýni.

Agnes Sigurðardóttir, biskup Íslands, hefur einnig blandað sér í önnur mál og lét meðal annars hafa eftir sér í viðtali við Morgunblaðið haustið 2017 að það væri ekki sið­­ferð­i­­lega rétt að stela gögnum og fara á bak við fólk til að afhjúpa mál og leiða sann­­leik­ann í ljós. Ummæli Agnesar féllu nokkrum dögum fyrir kosningarnar 2017, og nokkrum dögum eftir að lögbann var sett á umfjöllun Stundarinnar upp úr gögnum frá Glitni, sem voru tekin ófrjálsri hendi.

Í des­em­ber 2017 hækk­aði kjara­ráð laun bisk­­­­ups um tugi pró­­­­senta. Laun bisk­­­­ups eftir hækkunina eru alls 1.553.359 krónur á mán­uði. Hækk­­­­unin var aft­­­­ur­­­­virk til 1. jan­úar 2017.

Kjara­ráð tók kjör bisk­ups til skoð­unar eftir að biskup sendi bréf til ráðs­ins þess efn­is, en biskup krafð­ist betri launa í bréfinu.

Flótti úr kirkjunni

Ára­tugum saman var skipu­lag mála hér­lendis þannig að nýfædd börn voru ætið skráð í trú­­­­­­fé­lag móð­­­­­­ur. Það þurfti því sér­­­­­­stak­­­­­­lega að skrá sig úr trú­­­­­­fé­lagi í stað þess að skrá sig inn í það. Þessu var breytt árið 2013 og nú þurfa báðir for­eldrar að til­­­­heyra sama trú- og lífs­­­­skoð­un­­­­ar­­­­fé­lagi til að barnið sé skráð í félag, ann­­­­ars skrá­ist barnið utan­ ­trú­­­­fé­laga.

Stór hluti þjóðarinnar var því skráður í þjóðkirkjuna án þess að vera spurður að því. Og þess vegna var lengi vel yfir 90 prósent þjóðarinnar skráður í þjóðkirkjuna. Á árunum fyrir hrun fjölg­aði alltaf lít­il­­lega í hópi þeirra sem skráðir voru í þjóð­­kirkj­una á milli ára þótt þeim Íslend­ingum sem fylgdu rík­­is­­trúnni fækk­­aði alltaf hlut­­falls­­lega.

Frá árinu 2009 hefur með­­limum þjóð­­kirkj­unnar hins vegar fækkað á hverju ári. Alls hefur þeim fækkað um 20.164 frá þeim tíma og ekkert af þeirri hröðu fjölgun íbúa sem verið hefur á landinu síðan þá – landsmenn eru nú 36.252 fleiri en í byrjun árs 2009 – hefur skilað sér til þjóðkirkjunnar. 

Nú er svo komið að 65,6 prósent landsmanna voru skráðir í þjóðkirkjuna 1. nóvember síðastliðinn. Rúmur þriðjungur okkar er ekki í henni.  Aldrei áður hefur lægra hlutfall landsmanna verið skráð í hana. Alls standa 122.133 landsmenn utan þjóðkirkjunnar. Sú tala hefur tvöfaldast á tæpum áratug.

Traustið horfið og meirihluti vill aðskilnað

Í þjóðarpúlsi Gallup sem birtur var 23. október síðastliðinn, kom fram að meiri­hluti Íslend­inga, eða 54 prósent, er hlynntur aðskiln­aði ríkis og kirkju. Það hefur verið meirihluti fyrir því í hverri einustu könnun fyrirtækisins frá árinu 2009.

Þar kom fram að ein­ungis 33 pró­sent þjóð­ar­innar ber mikið traust til þjóð­kirkj­unn­ar. Það er tíu pró­sentu­stigum færri en sögð­ust bera mikið traust til hennar í fyrra. Þeir sem treysta þjóð­kirkj­unni eru nú tæp­lega helm­ingi færri en gerðu það árið 1999.

Alls sögðust 39 pró­sent lands­manna bera lítið traust til þjóð­kirkj­unn­ar. Mjög skýr munur var á afstöðu til hennar eftir aldri. Þannig sögðust ein­ungis 17 pró­sent Íslend­inga á aldr­inum 18-30 ára að þeir beri mikið traust til þjóð­kirkj­unnar en 55 pró­sent þess ald­urs­hóps treystir henni ekki. Traustið fer svo vax­andi upp alla ald­urs­hópa og nær hámarki hjá 60 ára og eldri þar sem 47 pró­sent segj­ast treysta kirkj­unni en 26 pró­sent treysta henni ekki.

Auglýsing
Þjóð­ar­púls­inn mældi einnig ánægju með störf bisk­ups Íslands. Hún hefur aldrei verið minni en ein­ungis 14 pró­sent aðspurðra sagð­ist ánægt með störf henn­ar. Raunar hefur ánægja með störf bisk­ups ekki mælst jafn lág á þeim rúmum tveimur ára­tugum sem hún hefur verið mæld hjá Gallup. Alls sögð­ust 44 pró­sent aðspurðra vera óánægðir með störf bisk­ups.

Í könnuninni kom líka fram að mik­ill munur er á afstöðu til kirkj­unnar eftir því hvaða stjórn­mála­flokk við­kom­andi kýs. Kjós­endur Sjálf­stæð­is­flokks (52 pró­sent segj­ast treysta þjóð­kirkj­unni) og kjós­endur Mið­flokks­ins (48 pró­sent segj­ast treysta þjóð­kirkj­unni) skáru sig úr hvað varðar traust á meðan að kjósendur Pírata (71 pró­sent van­traust), Við­reisnar (52 pró­sent van­traust) og Sam­fylk­ingar (50 pró­sent van­traust) voru algjör­lega á hinum pólnum hvað varðar afstöðu til þjóð­kirkj­unn­ar.

Á síðustu árum hefur samsetning íslensks samfélags verið að breytast hratt. Erlendum ríkisborgurum sem búa hér hefur fjölgað um 22.500 frá lokum árs 2011 og eru nú 43.430 talsins, eða 12,2 prósent landsmanna. Og þeir eru sannarlega ekki að uppistöðu í þjóðkirkjunni. Svo situr, í fyrsta sinn, maður á forsetastóli, Guðni Th. Jóhannesson, sem er ekki í þjóðkirkjunni.

Tímarnir eru því breyttir og þeir hafa breyst hratt.

Fimm flokkar fylgjandi aðskilnaði

Það blasir við að tímabært er að eiga alvöru samtal um hvert framtíðarsamband ríkis og kirkju eigi að vera, og hvort slíkt samband eigi raunverulega að vera til staðar eða ekki.

Í hversu mörg ár þurfa kannanir að sýna að stöðugur meirihluti vill slíkan aðskilnað til að hann verði ræddur? Hversu lágt þarf hlutfall þeirra sem eru skráðir í þjóðkirkjuna, vitandi vits eða óvart, að verða til að málið verði rætt af alvöru? Hversu margir í viðbót þurfa að standa utan hennar?

Þingmenn Vinstri grænna, Viðreisnar, Samfylkingar og Pírata hafa það fyrir framan sig að mun fleiri kjósendur þeirra vantreysta þjóðkirkjunni en treysta henni. Allir þessir fjórir flokkar hafa opinberlega sagst styðja aðskilnað ríkis og kirkju. Það gerir Sjálfstæðisflokkurinn líka samkvæmt samþykktri stefnu á landsfundi og ungliðahreyfing flokksins sá ástæðu til að hirta formann sinn í yfirlýsingu sem hún sendi frá sér vegna orða hans á kirkjuþingi um liðna helgi. Þar sagði að Bjarni hefði talað af „gríðarlegum vanskilningi“ um málstað þeirra sem styðja aðskilnað og að málstaður þeirra byggi „í langflestum tilvikum á því að það sé ekki hlutverk ríkisins að skattleggja almenning til að fjármagna trúfélög, hvað þá eitt trúfélag framar öðrum.“

Auglýsing
Saman eru þessir fimm flokkar með 44 þingmenn á þingi, eða tæplega 70 prósent slíkra. Fulltrúar flokkanna fimm hafa nú lagt fram skýrslubeiðni til dómsmálaráðherra um stöðu þjóðkirkjunnar og tengsl hennar við ríkisvaldið umfram önnur trú- og lífsskoðunarfélög.

Af hinum þremur flokkunum sem eiga fulltrúa á Alþingi hefur Framsóknarflokkurinn helst verið á móti aðskilnaði, í landsfundarsamþykktum Flokks fólksins segir að hann styðji þjóðkirkjuna „til að standa vörð um gildi kristinnar trúar og íslenska menningu,“ en ekkert er minnst á málið í birtri stefnu Miðflokksins þótt lesa megi andstöðu úr orðræðu formanns flokksins, sem hann var stofnaður utan um. Það virðist því augljós meirihluti fyrir aðskilnaði á meðal stjórnmálaflokka og á meðal þjóðarinnar. 

Það þarf vilja og þor

Það er hægt að segja kirkjujarðarsamkomulaginu frá 1997 upp einhliða og kljúfa þjóðkirkjuna fjárhagslega frá ríkinu. Vonandi verður ofangreind skýrslubeiðni upphafið af þeirri vegferð. Ríkisstjórnarsamstarfið hindrar það ekki þótt Framsókn sé á móti aðskilnaði. Ekkert er minnst á málið í stjórnarsáttmála og því hlýtur að vera í lagi að leggja það fram sem sameiginlegt þingmannamál þeirra flokka sem styðja það. 

Ef aðskilnaður yrði staðfestur í slíkri myndi þjóðkirkjan líkast til stefna ríkinu og dómstólar myndu útkljá það hvað það myndi kosta íslenska skattgreiðendur að slíta þessu hjónabandi. Þetta ferli gæti tekið nokkur ár og mögulega myndi það enda með því að þjóðkirkjan fengi umtalsverða upphæð greidda úr ríkissjóði, tækist ekki að semja um málið. En sú upphæð yrði alltaf brotabrot af því að borga þjóðkirkjunni marga milljarða króna á ári bókstaflega óendanlega.

Fyrir liggur, á tölum um traust til kirkjunnar, á þeirri staðreynd að meirihluti er fylgjandi aðskilnaði ár eftir ár, á því að landsmönnum sem eru í þjóðkirkjunni fækkar gríðarlega hratt ársfjórðungi til ársfjórðungs, að það er samfélagslegur vilji til að endurskoða það fyrirkomulag að ein kirkja sé hluti af ríkinu. 

Þótt við stígum þetta skref þá munum við auðvitað áfram vera að uppistöðu kærleiksríkt, gott og siðlegt samfélag fullt af samkennd. Slíkt kemur að innan og þeir sem móta líf sitt eftir nokkur þúsund ára samansafni ritninga, sem margar hverjar er hægt að túlka eftir hentugleika, eiga einkarétt á hvorugu. 

Við munum áfram geta haldið páska og jól hátíðleg eða gift okkur í kirkjunum sem eru ekkert að fara neitt, á sama hátt og önnur samfélög sem eru ekki með þjóðkirkjur gera slíkt. Trúfrelsi verður enn algjört og varið. Kirkjan mun starfa áfram og þjóna þeim sem hún gagnast. Fyrirkomulag á greiðslu launa presta, og á öðrum rekstrarkostnaði þjóðkirkjunnar, breytist bara.

Eina sem þarf er vilji og þor þingmanna til að setja málið fyrir alvöru á dagskrá.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Borgarstjórar skyldaðir til handabanda
Umræður um handabönd hafa, og það ekki í fyrsta sinn, ratað inn í danska þingið. Þingmenn vilja skylda borgarstjóra landsins til að taka í höndina á nýjum ríkisborgurum, en handabandið er skilyrði ríkisborgararéttar.
Kjarninn 9. maí 2021
Ari
„Vægi loftslagsmálanna minnkar ekki þessa dagana“
Þingmaður VG segir að ef Íslendingar standi við það sem þeir hafa samþykkt af áætlunum um loftslagsmál og geri aðeins betur hafi þeir að minnsta kosti staðið við sinn skerf í málaflokknum.
Kjarninn 8. maí 2021
Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Býður sig fram í 2. sæti – stefnir á að verða í framvarðasveit flokksins í Reykjavík
Brynjar Níelsson ætlar að bjóða fram krafta sína fyrir Sjálfstæðisflokkinn fyrir næstu kosningar en hann hefur verið á þingi síðan 2013.
Kjarninn 8. maí 2021
Nichole Leigh Mosty
Ég vil tala um innflytjendur.
Leslistinn 8. maí 2021
Jón Sigurðsson
Ein uppsprettulind mennskunnar
Kjarninn 8. maí 2021
Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, er einn þeirra sex sem eru með stöðu sakbornings í rannsókn héraðssaksóknara á viðskiptaháttum fyrirtækisins.
Fjallað um rannsókn á Samherja í skráningarlýsingu Síldarvinnslunnar
Hlutafjárútboð Síldarvinnslunnar hefst á mánudag. Á meðal þeirra sem ætla að selja hlut í útgerðinni í því er Samherji, sem verður þó áfram stærsti eigandi Síldarvinnslunnar. Fjallað er um rannsókn yfirvalda á Samherja í skráningarlýsingu.
Kjarninn 8. maí 2021
Nornahár og nornatár
Eigendur Icelandic Lava Show í Vík í Mýrdal skrifa reglulega hraunmola á Kjarnann. Þetta er sá fimmti. Markmiðið er að útskýra hin ýmsu fyrirbæri íslenskrar eldvirkni á einfaldan og áhugaverðan hátt.
Kjarninn 8. maí 2021
Þögnin rofin á ný
Hundruð íslenskra kvenna hafa í vikunni stigið fram opinberlega með sínar erfiðustu minningar, í kjölfar þess að stuðningsbylgja reis upp með þjóðþekktum manni sem tvær konur segja að brotið hafi á sér. Lærði samfélagið lítið af fyrri #metoo-bylgjunni?
Kjarninn 8. maí 2021
Meira úr sama flokkiLeiðari