Nú árið er liðið í sjávarútvegi

Heiðrún Lind Marteinsdóttir framkvæmdastjóri SFS fjallar um íslenskan ­sjáv­ar­út­veg og stefnu stjórnvalda þegar kemur að gjaldtöku fyrir nýtingu á auðlindum.

Auglýsing

Allt frá árdaga fisk­veiði­stjórn­un­ar­kerf­is­ins, við upp­haf níunda ára­tug­ar ­síð­ustu ald­ar, má finna ýmis konar hug­myndir manna um gjald­töku vegna nýt­ing­ar á auð­lind­um. Með réttu má efast um að umræðan hafi verið tíma­bær á þessum árum þegar afkoma í sjáv­ar­út­vegi var léleg. En hvað um það, hug­mynda­auðgi okk­ar Ís­lend­inga í gjald­töku hefur svo sem sjaldn­ast verið fátæk­leg. Kannski er þetta ekki alslæmt – hug­myndir sem virð­ast rót­tækar í fyrstu, slíp­ast til, breytast og venj­ast með tíð og tíma. Síðar kann svo að fara að hug­mynd verði að veru­leika. Auð­linda­gjaldi í sjáv­ar­út­vegi var form­lega komið á árið 2004, en það hafði hins vegar verið lagt á með óbeinum hætti í gegnum gengið og ýmis kon­ar ­sjóðum sem útgerðir greiddu í um ára­bil. Aðdrag­andi auð­linda­gjalds, eins og við þekkjum það í dag, var því um tveir ára­tug­ir.   

Fleiri auð­lindir en ­sjáv­ar­auð­lind

Um leið og fyrstu hug­myndir um auð­linda­gjald í sjáv­ar­út­vegi litu dags­ins ­ljós komu sam­hliða fram hug­myndir um gjald­töku af öðrum auð­lind­um. Gjald fyr­ir­ nýt­ingu vatns- og hita­orku og nátt­úr­unnar vegna ferða­mennsku var einnig nefn­t. ­Síðar hafa fjar­skipta­tíðni­svið einnig verið nefnd þegar hugað er að mögu­leg­um ­tekjum rík­is­ins af auð­lind­um. En þessar hug­myndir hafa ein­hverra hluta vegna aldrei orðið að veru­leika. Með­ganga hug­mynd­ar­innar um gjald­töku af nýt­ingu fleiri ­nátt­úru­auð­linda en sjáv­ar­auð­lindar er því orðin æði löng.

Nú er sú sem þetta ritar eng­inn tals­maður auk­innar skatt­heimtu, nema ­síður sé. Þó varð ekki hjá því kom­ist að leiða hug­ann að mis­mun­andi afstöðu til­ at­vinnu­greina sem birt­ist í umræðum á vor- og haust­þingi í ár. Þing­menn settu á ræður í marga klukku­tíma og á köflum virt­ist áhugi sumra helst bein­ast að því skrúfa ­sem næst fyrir súr­efni til sjáv­ar­út­vegs­ins, án þess þó að ganga af hon­um ­dauð­um. Það er sér­kenni­leg veg­ferð, svo ekki sé fastar að orði kveð­ið. Sú ­veg­ferð verður raunar enn sér­kenni­legri þegar haft er í huga að íslenskur ­sjáv­ar­út­vegur er í fremstu röð í heim­in­um.

Auglýsing

Áherslan öll á gjald­töku

Hlutur sjáv­ar­út­vegs í útflutn­ings­tekjum Íslend­inga hefur farið minnkand­i á umliðnum árum. Ferða­þjón­usta og orku­frekur iðn­aður hafa þar stækkað sinn hlut. Það er vel, enda nauð­syn­legt að fleiri en færri öfl­ugar atvinnu­grein­ar standi undir útflutn­ings­tekjum þjóð­ar­inn­ar. Það vekur hins vegar furðu að áhug­i margra alþing­is­manna á auð­linda­gjaldi ein­skorð­ast við sjáv­ar­út­veg. Ekki nóg með­ að það eigi að kreista úr honum hverja krónu, heldur fá fyr­ir­tæki í ferða­þjón­ustu og orku­frekum iðn­aði bein­línis skatta­af­slátt. Þessu til við­bót­ar má nefna að engin atvinnu­grein á Íslandi hefur náð eins miklum árangri í að ­draga úr olíu­notkun og sjáv­ar­út­veg­ur­inn. Á tímum þegar stjórn­völd leggja ­sér­staka áherslu á umhverf­is­mál, þá hefði mátt halda að greinin fengi not­ið þessa í ein­hverju, svo gera mætti enn betur með fjár­fest­ingum í nýrri tækni til­ ­sjós og lands. Því er ekki að heilsa.  

Aðrir þættir skila meiru

Umræður um nán­­ast allt annað í sjáv­ar­út­vegi en veiði­gjald liggja óbætt­ar hjá garði og er það mið­ur. En um hvað á að ræða, kann ein­hver að spyrj­a? ­Ís­lenskur sjáv­ar­út­vegur er einn sá fram­sækn­asti í heimi. Íslenskur ­sjáv­ar­út­vegur er ekki rík­is­styrkt­ur, eins og í mörgum ríkj­um, heldur greið­ir hann veru­legar fjár­hæðir ár hvert í formi skatta og gjalda til rík­is­ins. ­Sam­vinna íslensks sjáv­ar­út­vegs og iðn- og tækni­fyr­ir­tækja hefur skilað sér í stór­kost­legum árangri og haf­inn er útflutn­ingur á þekk­ingu og hug­viti fyr­ir­ millj­arða króna á ári. Íslenskur sjáv­ar­út­vegur hefur algera sér­stöðu þeg­ar kemur að því að draga úr olíu­notk­un, en á sama tíma og olíu­notkun á Íslandi frá­ ár­inu 1990 hefur auk­ist um 57% hefur hún dreg­ist saman í sjáv­ar­út­vegi um 46%. Eins og sést af þess­ari stuttu upp­taln­ingu er margt að ger­ast í íslenskum ­sjáv­ar­út­vegi. Flest af því skiptir miklu meira máli en veiði­gjald – og skilar sam­fé­lag­inu raunar mun meiri ábata en veiði­gjaldið getur nokkurn tíma gert. Á­hersla á kom­andi árum verður því von­andi á þessi mál­efni, en ekki ein­göngu gjald­tök­una.

 Heiðrún Lind Mart­eins­dóttir er fram­kvæmda­stjóri Sam­taka fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi

CRIPSRi notað til að skoða erfðamengi baktería
Hvaða gen eru það sem bakteríur nýta sér til að verjast sýklalyfjum?
Kjarninn 19. janúar 2019
Viðar Freyr Guðmundsson
Máttlaus áhrif lækkunar hámarkshraða
Leslistinn 19. janúar 2019
Jóhann Bogason
Skömm sé Háskóla Íslands
Kjarninn 19. janúar 2019
Þolendur eiga ekki að þurfa að sitja undir Klausturmönnum
Helga Vala Helgadóttir, formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, segir að Ágúst Ólafur Ágústsson muni ekki koma aftur til starfa í næstu viku. Hún veit ekkert um hvort Bergþór Ólason eða Gunnar Bragi Sveinsson ætli að gera það.
Kjarninn 19. janúar 2019
Koma svo!
Koma svo!
Koma svo - Fyrirgefðu en má ég vera til?
Kjarninn 19. janúar 2019
Tæknispá 2019
Þroskaðra sprotaumhverfi, Elon Musk í kringum tunglið, mannlegar hliðar tækni, hæpheiðar og -dalir og frú Sirrý á íslensku. Þetta er meðal þess sem fram kemur í árlegri tæknispá Hjálmars Gíslasonar.
Kjarninn 19. janúar 2019
Jón Baldvin: Ásakanir „hreinn uppspuni“ eða „skrumskæling á veruleikanum“
Jón Baldvin hefur verið sakaður um kynferðislega áreitni af fjölda kvenna að undanförnu.
Kjarninn 19. janúar 2019
Andlát og skilnaður valda titringi í Seattle-hagkerfinu
Ævintýraleg auðsöfnun stofnenda verðmætustu fyrirtækja heimsins, Microsoft og Amazon, hefur haft mikil áhrif á Seattle svæðið. Skyndilegt andlát Paul Allen og skilnaður Jeff Bezos, hafa valdið titringi í hagkerfi borgarinnar.
Kjarninn 18. janúar 2019
Meira úr sama flokkiÁlit