Stríðshetja, áhrifamikill hagfræðingur og krókódílaveiðimaður – eða vaxtarræktarmógúll?

Eiríkur Ragnarsson fjallar um hógværa mikilmennið Bill Phillips en nafn hans er hægt og rólega að falla í gleymskunnar dá.

Auglýsing

Alban William Hugo Phillips fædd­ist árið 1914 í Te Rehunga-­sýslu á Nýja Sjá­landi. Hann gekk þó aldrei undir því nafni og þekktu allir hann sem Bill Phillips. Þegar Bill fædd­ist benti allt til þess að hann myndi lifa við­burða­litlu lífi. Tæki­færin sem börn kúa­bænda á Nýja Sjá­landi fengu á þessum tíma voru fá og var fast reiknað með því að einn dag­inn tæki Bill við fjöl­skyldu­bú­inu. En svo varð ekki.

For­eldrar Bill voru blá­fá­tæk og höfðu ekki efni á að senda hann í fram­halds­nám. Eftir grunn­skóla flutt­ist hann því til Ástr­al­íu, og gerð­ist þar krókó­díla­veiði­mað­ur. Árið 1937 sagði Bill skilið við krókó­díla­veiðar og sigldi til Kína, þá 23 ára gam­all. Ekki leið þó á löngu þangað til Jap­anir réð­ust inn í Kína og flúði Bill þá til Bret­lands, í gegnum Rúss­land.

Á ferð sinni með Síber­íu­lest­inni sótti Bill um vinnu í rúss­neskum nám­um. Ástæðan sem hann gaf var ekki sú að vinnan væri góð eða borg­aði vel. Hann lang­aði ein­fald­lega að prófa að vinna í mið­stýrðu sós­íal­ísku landi. Það var þó enga vinnu fyrir hann að fá og árið 1938 mætti hann til Bret­lands þar sem hann hóf nám í verk­fræði.

Auglýsing

Ári seinna, við upp­haf heims­styrj­ald­ar­innar síð­ari, hætti Bill í verk­fræði og skráði sig í breska flug­her­inn. Her­inn sendi Bill beint aftur til Asíu og var hann í Singa­pore þegar það vígi féll í hendur Jap­ana. Bill flúði til Java, en fljót­lega tóku Jap­anir völdin þar líka og eyddi hann næstu þremur árum í Japönskum stríðs­fanga­búð­um. Það tók sinn toll.

Eftir að hann losn­aði úr fanga­búð­unum flutti Bil svo aftur til London og var þar sæmdur MBE orðu Breska Kon­ungs­veld­is­ins, fyrir störf hans í hern­um. Bill, sem nú var orð­inn 29 ára, fékk úthlutað pláss í London School of Economics, þar sem hann las hag­fræði. Í fyrstu þótti Bill ekk­ert sér­stakur nem­andi. Eflaust spil­uðu fyrri áföll þar sitt hlut­verk, en einnig getur líka oft verið erfitt fyrir vís­inda­menn og verk­fræð­inga að eiga við mýkri vís­indi, eins og hag­fræði.

Bill Phillips sást sjaldan án sígó, það átti einnig við þegar hann sat fyrir með MONIAC.

Svo leið og beið og einn dag­inn sá Bill teikn­ingu af því hvernig hægt væri að búa til fram­boðs- og eft­ir­spurn­ar­módel með vatni, leiðslum og tönk­um. Þetta fannst verk­fræð­ingnum snið­ugt. Honum fannst þetta meira segja svo snið­ugt að hann tók sig til og bjó til vatns­drifanna-­vél sem lýsti þá nýstár­legum kenn­ingum J. M. Kay­nes. Vél­ina kall­aði hann Monet­ary National Income Ana­logue Computer (MON­I­AC).

MON­IAC var hönnuð og smíðuð af mik­ill list. Bill var ekki bara góður verk­fræð­ing­ur, heldur einnig þótti hann sér­stak­lega hand­lag­inn. Megin til­gangur vél­ar­innar var þó ekki hag­grein­ing sér­fræð­inga, heldur var hún hönnuð til kennslu. Þar sem vélin var stór og dýr í fram­leiðslu, og þótti ekki hafa mikið fram yfir hefð­bundnar kennslu­að­ferðir (al­gebru og gröf), þá fór hún aldrei í fjölda­fram­leiðslu.

Eftir MON­IAC verk­efnið komst Bill yfir nýtt gagna­sett. Þetta gagna­sett listaði verð­bólgu (launa) og atvinnu­leysi í Bret­landi langt aftur í tím­ann. Að skoða þessar tölur varð hans næsta verk­efni. Bill hófst handa. Með blað og blý­ant að vopni teikn­aði Bill punkta á hnit. Eftir mikla vinnu komst Bill að því að sam­band væri á milli launa­verð­bólgu og atvinnu­leys­is. Það er að segja, gögnin virt­ust sýna það að það væri hægt að skipta út smá verð­bólgu fyrir atvinnu­leysi, og svo öfugt. 

Eitt af fjölmörgum gröfum Bill Phillips.

Bill, sem bæði hóg­vær og nettur tappi, hélt því reyndar aldrei fram að verð­bólga stjórn­aði atvinnu­leysi. Heldur benti hann bara á þetta sam­band og var­aði fólk við að lesa of mikið í það. Það kom þó ekki í veg fyrir að kollegar Bill tækju kúrv­una, skelltu henni í kennslu­bækur og nefndu hana svo í höf­uðið á hinum hóg­væra Bill Phillps: Phillips-kúr­van.

Milton Fried­man heim­sótti London stuttu eftir að rann­sóknir Bill komu út. Sagan segir að þeir félagar hafi setið á bekk í garði í London þegar Bill hafi teiknað gríska stafi á blað sem lýstu því hvernig vænt­ingar ein­stak­linga gætu afleitt þetta sam­band verð­bólgu og atvinnu­leys­is. Milton, sem átti eftir að vinna Nóbels-verð­laun nokkrum árum síð­ar, og er einn áhrifa­mesti hag­fræð­ingur sög­unn­ar, nýtti sér þessa hug­mynd Bill seinna til þess að sýna fram á að þetta sam­band héldi bara til skamms tíma. Síðan þá hefur Phillips-kúr­van hægt og smátt misst vægi sitt.

Phillips-kúr­van var lengi vel áhrifa­mik­il. Seðla­bankar reyndu að hafa áhrif á atvinnu­leysi með til­raunum byggðum á rann­sókn Bill. Sumir hag­fræð­ingar héldu að loks­ins væri komið tól sem gæti komið í veg fyrir ömur­leg­heit á kreppu­ár­um. Aðrir töldu þetta allt steypu. Sama hvað því líð­ur, þá spil­aði þessi upp­finn­ing Bill stórt hlut­verk og mótar enn hvernig hag­fræð­ingar hugsa og deila um hvernig á að stjórna hag­kerfum okk­ar.

Kúr­van skaut Bill upp á stjörnu­himin hag­fræð­inga. Bill var þó aldrei fyrir frægð og frama og flúði hann fljót­lega London og sett­ist að í Ástr­al­íu, þar sem hann fékk frið frá húll­um­hæinu í kringum kúrv­una. Hann bjó þar þó ekki lengi þar sem hann dó aðeins 60 ára gam­all. En þá var hann kom­inn aftur heim til Nýja Sjá­lands.

Bill var hóg­vært mik­il­menni. Bæði í sínu einka­lífi og sem hag­fræð­ing­ur. Honum ber að muna eft­ir. Hann ber að heiðra. Rann­sóknir hans breyttu því hvernig hag­fræð­ingar hugs­uðu um heim­inn. Ef slegið er inn nafn hans á Goog­le, „Bill Phillips“, þá skilar Google ekki stríðs­hetj­unni, upp­finn­inga­mann­inum og hag­fræð­ingnum Bill Phillips frá Te Rehunga. Í stað­inn skilar Google yfir­liti yfir vaxt­ar­rækt­ar­mó­gúl­inn, og höf­und bók­ar­innar Body for Life: 12 Weeks to Mental and Physical Strenght, sem einnig heitir Bill Phillips.

Skjáskot af Google: Bill Phillips, vaxtarræktarmógúll.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Yfirmaður Max mála hjá Boeing rekinn
Tilkynnt var um brottreksturinn á stjórnarfundi Boeing í San Antonio í Texas. Forstjóri félagsins hrósaði Kevin McAllister fyrir vel unnin störf.
Kjarninn 22. október 2019
Tímaáætlun um Brexit felld í breska þinginu
Boris Johnson forsætisráðherra segir að nú sé óvissa uppi hjá bresku þjóðinni. Hann lýsti yfir vonbrigðum, en sagði að Bretland myndi fara úr Evrópusambandinu, með einum eða öðrum hætti.
Kjarninn 22. október 2019
HÚH! Best í heimi
Hnitmiðað, áleitið, fyndið!
Leiklistargagnrýnandi Kjarnans fjallar um HÚH! Best í heimi þar sem leikhópurinn RaTaTam er í samvinnu við Borgarleikhúsið.
Kjarninn 22. október 2019
Vilja fjölga farþegum í innanlandsflugi um fimmtung
Stjórnvöld ætla sér að bæta grundvöll innanlandsflug hér á landi og er markmiðið að fjöldi farþega með innanlandsflugi verði 440 þúsund árið 2024 en það er rúmlega 70.000 fleiri farþegar en árið 2018.
Kjarninn 22. október 2019
Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins.
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp muni rýra kjör almennings
Samkeppniseftirlitið segir að nýtt frumvarp, sem meðal annars fellir niður heimild þess til að skjóta málum til dómstóla, valda miklum vonbrigðum. Það mun leggjast gegn samþykkt þess.
Kjarninn 22. október 2019
Eiríkur Ragnarsson
Ekki draga tennurnar úr Samkeppniseftirlitinu
Kjarninn 22. október 2019
Bjarni Benediktsson,fjármála- og efnahagsráðherra.
Skýrsla um tilkomu Íslands á gráa listann væntanleg
Dómsmálaráðherra og fjármálaráðherra ætla að kynna skýrslu um aðdraganda þess að Íslandi var sett á gráa lista FAFT og hvernig stjórnvöld ætli að koma landinu af listanum.
Kjarninn 22. október 2019
Kvikan
Kvikan
Aðlögun kaþólsku kirkjunnar, peningaþvætti á Íslandi og vandræði Deutsche Bank
Kjarninn 22. október 2019
Meira úr sama flokkiEikonomics