Stríðshetja, áhrifamikill hagfræðingur og krókódílaveiðimaður – eða vaxtarræktarmógúll?

Eiríkur Ragnarsson fjallar um hógværa mikilmennið Bill Phillips en nafn hans er hægt og rólega að falla í gleymskunnar dá.

Auglýsing

Alban William Hugo Phillips fæddist árið 1914 í Te Rehunga-sýslu á Nýja Sjálandi. Hann gekk þó aldrei undir því nafni og þekktu allir hann sem Bill Phillips. Þegar Bill fæddist benti allt til þess að hann myndi lifa viðburðalitlu lífi. Tækifærin sem börn kúabænda á Nýja Sjálandi fengu á þessum tíma voru fá og var fast reiknað með því að einn daginn tæki Bill við fjölskyldubúinu. En svo varð ekki.

Foreldrar Bill voru bláfátæk og höfðu ekki efni á að senda hann í framhaldsnám. Eftir grunnskóla fluttist hann því til Ástralíu, og gerðist þar krókódílaveiðimaður. Árið 1937 sagði Bill skilið við krókódílaveiðar og sigldi til Kína, þá 23 ára gamall. Ekki leið þó á löngu þangað til Japanir réðust inn í Kína og flúði Bill þá til Bretlands, í gegnum Rússland.

Á ferð sinni með Síberíulestinni sótti Bill um vinnu í rússneskum námum. Ástæðan sem hann gaf var ekki sú að vinnan væri góð eða borgaði vel. Hann langaði einfaldlega að prófa að vinna í miðstýrðu sósíalísku landi. Það var þó enga vinnu fyrir hann að fá og árið 1938 mætti hann til Bretlands þar sem hann hóf nám í verkfræði.

Auglýsing

Ári seinna, við upphaf heimsstyrjaldarinnar síðari, hætti Bill í verkfræði og skráði sig í breska flugherinn. Herinn sendi Bill beint aftur til Asíu og var hann í Singapore þegar það vígi féll í hendur Japana. Bill flúði til Java, en fljótlega tóku Japanir völdin þar líka og eyddi hann næstu þremur árum í Japönskum stríðsfangabúðum. Það tók sinn toll.

Eftir að hann losnaði úr fangabúðunum flutti Bil svo aftur til London og var þar sæmdur MBE orðu Breska Konungsveldisins, fyrir störf hans í hernum. Bill, sem nú var orðinn 29 ára, fékk úthlutað pláss í London School of Economics, þar sem hann las hagfræði. Í fyrstu þótti Bill ekkert sérstakur nemandi. Eflaust spiluðu fyrri áföll þar sitt hlutverk, en einnig getur líka oft verið erfitt fyrir vísindamenn og verkfræðinga að eiga við mýkri vísindi, eins og hagfræði.

Bill Phillips sást sjaldan án sígó, það átti einnig við þegar hann sat fyrir með MONIAC.

Svo leið og beið og einn daginn sá Bill teikningu af því hvernig hægt væri að búa til framboðs- og eftirspurnarmódel með vatni, leiðslum og tönkum. Þetta fannst verkfræðingnum sniðugt. Honum fannst þetta meira segja svo sniðugt að hann tók sig til og bjó til vatnsdrifanna-vél sem lýsti þá nýstárlegum kenningum J. M. Kaynes. Vélina kallaði hann Monetary National Income Analogue Computer (MONIAC).

MONIAC var hönnuð og smíðuð af mikill list. Bill var ekki bara góður verkfræðingur, heldur einnig þótti hann sérstaklega handlaginn. Megin tilgangur vélarinnar var þó ekki haggreining sérfræðinga, heldur var hún hönnuð til kennslu. Þar sem vélin var stór og dýr í framleiðslu, og þótti ekki hafa mikið fram yfir hefðbundnar kennsluaðferðir (algebru og gröf), þá fór hún aldrei í fjöldaframleiðslu.

Eftir MONIAC verkefnið komst Bill yfir nýtt gagnasett. Þetta gagnasett listaði verðbólgu (launa) og atvinnuleysi í Bretlandi langt aftur í tímann. Að skoða þessar tölur varð hans næsta verkefni. Bill hófst handa. Með blað og blýant að vopni teiknaði Bill punkta á hnit. Eftir mikla vinnu komst Bill að því að samband væri á milli launaverðbólgu og atvinnuleysis. Það er að segja, gögnin virtust sýna það að það væri hægt að skipta út smá verðbólgu fyrir atvinnuleysi, og svo öfugt. 

Eitt af fjölmörgum gröfum Bill Phillips.

Bill, sem bæði hógvær og nettur tappi, hélt því reyndar aldrei fram að verðbólga stjórnaði atvinnuleysi. Heldur benti hann bara á þetta samband og varaði fólk við að lesa of mikið í það. Það kom þó ekki í veg fyrir að kollegar Bill tækju kúrvuna, skelltu henni í kennslubækur og nefndu hana svo í höfuðið á hinum hógværa Bill Phillps: Phillips-kúrvan.

Milton Friedman heimsótti London stuttu eftir að rannsóknir Bill komu út. Sagan segir að þeir félagar hafi setið á bekk í garði í London þegar Bill hafi teiknað gríska stafi á blað sem lýstu því hvernig væntingar einstaklinga gætu afleitt þetta samband verðbólgu og atvinnuleysis. Milton, sem átti eftir að vinna Nóbels-verðlaun nokkrum árum síðar, og er einn áhrifamesti hagfræðingur sögunnar, nýtti sér þessa hugmynd Bill seinna til þess að sýna fram á að þetta samband héldi bara til skamms tíma. Síðan þá hefur Phillips-kúrvan hægt og smátt misst vægi sitt.

Phillips-kúrvan var lengi vel áhrifamikil. Seðlabankar reyndu að hafa áhrif á atvinnuleysi með tilraunum byggðum á rannsókn Bill. Sumir hagfræðingar héldu að loksins væri komið tól sem gæti komið í veg fyrir ömurlegheit á kreppuárum. Aðrir töldu þetta allt steypu. Sama hvað því líður, þá spilaði þessi uppfinning Bill stórt hlutverk og mótar enn hvernig hagfræðingar hugsa og deila um hvernig á að stjórna hagkerfum okkar.

Kúrvan skaut Bill upp á stjörnuhimin hagfræðinga. Bill var þó aldrei fyrir frægð og frama og flúði hann fljótlega London og settist að í Ástralíu, þar sem hann fékk frið frá húllumhæinu í kringum kúrvuna. Hann bjó þar þó ekki lengi þar sem hann dó aðeins 60 ára gamall. En þá var hann kominn aftur heim til Nýja Sjálands.

Bill var hógvært mikilmenni. Bæði í sínu einkalífi og sem hagfræðingur. Honum ber að muna eftir. Hann ber að heiðra. Rannsóknir hans breyttu því hvernig hagfræðingar hugsuðu um heiminn. Ef slegið er inn nafn hans á Google, „Bill Phillips“, þá skilar Google ekki stríðshetjunni, uppfinningamanninum og hagfræðingnum Bill Phillips frá Te Rehunga. Í staðinn skilar Google yfirliti yfir vaxtarræktarmógúlinn, og höfund bókarinnar Body for Life: 12 Weeks to Mental and Physical Strenght, sem einnig heitir Bill Phillips.

Skjáskot af Google: Bill Phillips, vaxtarræktarmógúll.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Davíð Helgason, einn stofnenda og fyrrum forstjóri Unity.
Segir Ísland geta orðið „einhvers konar tilraunasetur fyrir framtíðina“
Frumkvöðullinn og milljarðamæringurinn Davíð Helgason flytur til Íslands í sumar og ætlar að fjárfesta í fyrirtækjunum sem vinna gegn loftslagsvandanum. Að hans mati er margt sem gerir landið að góðum fjárfestingarkosti.
Kjarninn 18. maí 2021
Palestínumennirnir fimm fyrir utan húsnæði Útlendingastofnunar í Hafnarfirði í dag.
„Við viljum frekar deyja á götunni á Íslandi en að fara aftur til Grikklands“
„Íslensk yfirvöld hlusta ekkert á okkur. Þó að þau viti hvernig ástandið er í okkar heimalandi og þær áhyggjur sem við höfum. Ég meina, húsin sem við bjuggum í hafa sum verið jöfnuð við jörðu.“ Þetta segir Palestínumaður sem er lentur á götunni á Íslandi.
Kjarninn 18. maí 2021
Fasteignaverð hækkar meira með hverjum mánuðinum sem líður, þar sem eftirspurn er mikil og minna er um nýbyggingar.
Ekki meiri hækkun síðan árið 2017
Fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu hækkaði um 13,7 prósent í apríl á ársgrundvelli, miðað við vísitölu Þjóðskrár. Vísitalan hefur ekki hækkað jafnmikið milli ára síðan í desember 2017.
Kjarninn 18. maí 2021
Þröstur Ólafsson
Var þanþolið rofið?
Kjarninn 18. maí 2021
„Þegar mikil eftirspurn er eftir húsnæði getur fyrirvari um ástandsskoðun fasteignar talist kauptilboði til frádráttar,“ segir í greinargerð með þingsályktunartillögunni.
Ástandsskýrslur fylgi öllum seldum fasteignum
Nýsamþykkt þingsályktunartillaga felur ráðherra að móta frumvarp um ástandsskýrslur fasteigna. Slíkum skýrslum er ætlað að auka traust í fasteignaviðskiptum en ábyrgð vegna galla sem ekki koma fram í ástandsskýrslum mun falla á matsaðila.
Kjarninn 18. maí 2021
Allir hljóta að hafa skoðun á vegferð Ísraelsmanna að mati Hönnu Katrínar Friðriksson þingmanns Viðreisnar.
„Við Íslendingar höfum sterka rödd á alþjóðavettvangi“
Íslensk stjórnvöld þurfa að láta í sér heyra og hvetja aðra til að gera slíkt hið sama vegna átaka milli Ísraels og Palestínu að mati þingmanna Viðreisnar og Framsóknarflokks. Þó svo að íslenska þjóðin sé fámenn hafi hún sterka rödd og hana þurfi að nota.
Kjarninn 18. maí 2021
Samkvæmt ASÍ og BSRB er skuldasöfnun ríkisins ekki áhyggjuefni þegar vextir eru lágir
Gagnrýna „afkomubætandi ráðstafanir“ og vilja breyta fjármálareglum
Sérfræðingahópur á vegum ASÍ og BSRB varar stjórnvöld við að beita niðurskurði í yfirstandandi kreppu og segir að fjármálareglur hins opinbera þurfi að vera sveigjanlegri í nýrri skýrslu um efnahagsleg áhrif faraldursins.
Kjarninn 18. maí 2021
Græni miðinn er aftur kominn upp á gafl Hafnarborgar.
Listaverk sem fjarlægt var af bæjaryfirvöldum í Hafnarfirði komið upp á nýjan leik
Listaverk þeirra Libiu Castro og Ólafs Ólafssonar var fjarlægt af gafli Hafnarborgar fyrr í þessum mánuði að beiðni bæjaryfirvalda. Listaverkið er nú aftur komið upp en líklega hafa bæjaryfirvöld látið undan þrýstingi fagfélaga að mati listamannanna.
Kjarninn 18. maí 2021
Meira úr sama flokkiEikonomics