Sá sem eldar á líka að vaska upp

Eiríkur Ragnarsson fjallar um óskrifaðar reglur í eldhúsinu en hann telur að gamlar hefðir varðandi uppvaskið séu algjörlega úteltar.

Auglýsing

Óskrifuð regla er á mörgum heim­ilum að það sé ekki sami ein­stak­ling­ur­inn sem eldar og vaskar upp eftir mat­inn. Ef pabbi eldar þá vaskar mamma eða börnin upp.

Þetta kerfi er svo gam­alt og hefðin svo gróin að það er nán­ast ómögu­legt að hugsa sér ann­ars­konar kerfi. Hefðin er svo vel rótuð að við látum okkur ekki einu sinni detta það í hug að skora á hvort hefðin sé af hinu góða, eða hvort megi bæta hana.

Þegar hefðin er skoðuð nán­ar, og í gegnum gler­augu hag­fræð­inn­ar, er nokkuð ljóst að hún er mis­heppn­uð. Hvat­arnir eru allir á þvers og kruss. Og kokk­ur­inn græðir á kostnað upp­vask­ar­ans. Ástæðan er ein­föld: Kokk­ur­inn ber ekki kostn­að­inn af eigin óskil­virkni og leti.

Auglýsing

Ef kokk­ur­inn veit að hann þarf að taka til eftir elda­mennsk­una reynir hann af öllum mætti að lág­marka skítug eld­hús­á­höld og leir­tau. Hann getur gert það með því að vanda valið á matnum (sumir réttir krefj­ast fleiri áhalda). Einnig getur hann end­ur­notað sleifar í hina ýmsu potta. Svo getur hann sparað sér þrifin seinna með því að vaska upp á milli verka. Ef kokk­ur­inn ber allan kostnað – og nýtur bata – verka sinna, þá reynir hann að fram­leiða eins lítið upp­vask og hann mögu­lega get­ur.

En ef það er ekki sami ein­stak­lingur sem eldar og vaskar upp breyt­ist allt. Kokk­ur­inn getur nú eldað for­rétt í nokkrum pott­um, hver með sína sleif. Því næst getur hann ofn­bakað græn­meti, sem krefst nokk­urra skurð­bretta og bök­un­ar­skúffu. Hann getur svo gert fjöldan allan af til­raunum með sós­ur. Ef þær brenna aðeins á botni potts­ins þá getur hann bara sótt annan pott. Ekki eins og hann þurfi að vaska upp.

Eftir mat­inn getur kokk­ur­inn svo breitt úr sér á sóf­an­um. Maki hans, upp­vaskar­inn, fer inn í eld­hús og á móti tekur Tjernóbil, í formi eld­húss. Mak­inn þarf nú, með troð­fullan mag­ann, að strita í nokkra klukku­tíma. Skrúbba brun­ann úr pott­in­um, hreinsa ofn­skúff­una, sem er ómögu­legt í venju­legum vaski og þrífa tómat­slettur úr loft­inu.

Ef fólk ber ekki fullan kostnað gjörða sinna þá gerir fólk meira af því slæma en sam­fé­lag þeirra hefur gott af. Ef bíla­fólk borgar ekki fyrir slit á mal­bik­inu þá keyrir það of mik­ið. Ef álver borga of lágt raf­magns­verð og eru ekki rukkuð fyrir að menga, þá menga þau of mik­ið. Ef Hvalur hf. borgar ekki fyrir mann­orðs­skað­ann sem Ísland verður fyrir vegna hval­veiða þá veiða þeir of marga hvali.

Að þvo sósu­pott áður en sósan harðnar tekur hálfa mín­útu. En að þrífa pott­inn, þegar allt er orðið þurrt og hart eftir mat­inn, getur tekið allt að fimm mín­út­ur. Ef kokk­ur­inn hefði þurft að vaska upp sjálfur þá hefði hann gert það strax og sparað sam­fé­lag­inu 4,5 mín­út­ur. En svo lengi sem mak­inn vaskar upp þá heldur þessi sóun áfram.

Þegar okkar kyn­slóð liggur á dán­ar­beð­inu og við fylgj­umst með næstu kyn­slóð þrífa upp skít­inn eftir okk­ur, þá á það eftir að taka þau lengri tíma að laga til heldur en ef við hefðum bara drull­ast til að taka til eftir okk­ur, sam­hliða því sem við rusl­uðum okkar stór­feng­legu plánetu út.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Býfluga á kafi í villiblómi.
Búa til blómabelti vítt og breitt fyrir býflugur
Býflugum hefur fækkað gríðarlega mikið síðustu áratugi svo í mikið óefni stefnir. Náttúruverndarsamtök í Bretlandi fengu þá hugmynd fyrir nokkrum árum að byggja upp net blómabelta um landið til að bjarga býflugunum.
Kjarninn 14. júlí 2020
Ásta Sigríður Fjeldsted
Ásta Sigríður Fjeldsted nýr framkvæmdastjóri Krónunnar
Ásta Sigríður Fjeldsted hefur verið ráðin framkvæmdastjóri Krónunnar.
Kjarninn 14. júlí 2020
Atvinnuleysi komið undir tíu prósent
Atvinnuleysi hérlendis hefur lækkað hratt að undanförnu en þar skiptir mestu hröð lækkun atvinnuleysis vegna minnkaðs starfshlutfalls. Almennt atvinnuleysi mælist 7,5 prósent og hefur lítið sem ekkert breyst frá því í apríl.
Kjarninn 14. júlí 2020
Salt Pay talið hæft til að fara með virkan eignarhlut í Borgun
Fjármálaeftirlitsnefnd Seðlabanka Íslands hefur komist að þeirri niðurstöðu að Salt Pay, með skráð aðsetur á Caymaneyjum, sé hæft til að fara með yfir 50 prósent virkan eignarhlut í Borgun.
Kjarninn 14. júlí 2020
Frá fundinum í dag
Fjögur lönd til viðbótar ekki talin áhættusvæði
Alls eru sex lönd sem ekki eru talin áhættusvæði; Danmörk, Noregur, Finnland, Þýskaland, Grænland og Færeyjar. Fólk sem kemur þaðan og hefur dvalið þar í tvær vikur samfleytt þarf ekki að fara í skimun við komuna til landsins frá og með 16. júlí.
Kjarninn 14. júlí 2020
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsmálaráðherra.
227 stuðningslán fyrir tæpa 2,2 milljarða
Alls hafa fyrirtæki hér á landi sótt um 227 stuðningslán fyrir tæpa 2,2 milljarða króna síðan opnað var fyrir umsóknir þann 9. júlí.
Kjarninn 14. júlí 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
„Vissuð þið að það er ekki refsivert á Íslandi að stela launum af vinnuaflinu?“
Formaður Eflingar hefur gert kröfu á stjórnvöld og stílað á fimm ráðuneyti. Hún vill að þau standi við gefin loforð um að heimildir til refsinga verði auknar, í samráði við aðila vinnumarkaðarins, ef atvinnurekandi brýtur gegn lágmarkskjörum launamanns.
Kjarninn 14. júlí 2020
Þinglýstum kaupsamningum fækkaði á milli ára í flestum sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu. Smávægileg aukning varð í Mosfellsbæ og á Seltjarnarnesi.
Þinglýstum kaupsamningum á höfuðborgarsvæðinu fækkar milli ára
Þinglýstum kaupsamningum fjölgar víða utan höfuðborgarsvæðisins á öðrum ársfjórðungi miðað við sama tíma í fyrra. Alls fækkaði þeim um 31 prósent innan höfuðborgarsvæðisins en fjölgaði um 0,5 prósent utan þess.
Kjarninn 14. júlí 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics