Sá sem eldar á líka að vaska upp

Eiríkur Ragnarsson fjallar um óskrifaðar reglur í eldhúsinu en hann telur að gamlar hefðir varðandi uppvaskið séu algjörlega úteltar.

Auglýsing

Óskrifuð regla er á mörgum heim­ilum að það sé ekki sami ein­stak­ling­ur­inn sem eldar og vaskar upp eftir mat­inn. Ef pabbi eldar þá vaskar mamma eða börnin upp.

Þetta kerfi er svo gam­alt og hefðin svo gróin að það er nán­ast ómögu­legt að hugsa sér ann­ars­konar kerfi. Hefðin er svo vel rótuð að við látum okkur ekki einu sinni detta það í hug að skora á hvort hefðin sé af hinu góða, eða hvort megi bæta hana.

Þegar hefðin er skoðuð nán­ar, og í gegnum gler­augu hag­fræð­inn­ar, er nokkuð ljóst að hún er mis­heppn­uð. Hvat­arnir eru allir á þvers og kruss. Og kokk­ur­inn græðir á kostnað upp­vask­ar­ans. Ástæðan er ein­föld: Kokk­ur­inn ber ekki kostn­að­inn af eigin óskil­virkni og leti.

Auglýsing

Ef kokk­ur­inn veit að hann þarf að taka til eftir elda­mennsk­una reynir hann af öllum mætti að lág­marka skítug eld­hús­á­höld og leir­tau. Hann getur gert það með því að vanda valið á matnum (sumir réttir krefj­ast fleiri áhalda). Einnig getur hann end­ur­notað sleifar í hina ýmsu potta. Svo getur hann sparað sér þrifin seinna með því að vaska upp á milli verka. Ef kokk­ur­inn ber allan kostnað – og nýtur bata – verka sinna, þá reynir hann að fram­leiða eins lítið upp­vask og hann mögu­lega get­ur.

En ef það er ekki sami ein­stak­lingur sem eldar og vaskar upp breyt­ist allt. Kokk­ur­inn getur nú eldað for­rétt í nokkrum pott­um, hver með sína sleif. Því næst getur hann ofn­bakað græn­meti, sem krefst nokk­urra skurð­bretta og bök­un­ar­skúffu. Hann getur svo gert fjöldan allan af til­raunum með sós­ur. Ef þær brenna aðeins á botni potts­ins þá getur hann bara sótt annan pott. Ekki eins og hann þurfi að vaska upp.

Eftir mat­inn getur kokk­ur­inn svo breitt úr sér á sóf­an­um. Maki hans, upp­vaskar­inn, fer inn í eld­hús og á móti tekur Tjernóbil, í formi eld­húss. Mak­inn þarf nú, með troð­fullan mag­ann, að strita í nokkra klukku­tíma. Skrúbba brun­ann úr pott­in­um, hreinsa ofn­skúff­una, sem er ómögu­legt í venju­legum vaski og þrífa tómat­slettur úr loft­inu.

Ef fólk ber ekki fullan kostnað gjörða sinna þá gerir fólk meira af því slæma en sam­fé­lag þeirra hefur gott af. Ef bíla­fólk borgar ekki fyrir slit á mal­bik­inu þá keyrir það of mik­ið. Ef álver borga of lágt raf­magns­verð og eru ekki rukkuð fyrir að menga, þá menga þau of mik­ið. Ef Hvalur hf. borgar ekki fyrir mann­orðs­skað­ann sem Ísland verður fyrir vegna hval­veiða þá veiða þeir of marga hvali.

Að þvo sósu­pott áður en sósan harðnar tekur hálfa mín­útu. En að þrífa pott­inn, þegar allt er orðið þurrt og hart eftir mat­inn, getur tekið allt að fimm mín­út­ur. Ef kokk­ur­inn hefði þurft að vaska upp sjálfur þá hefði hann gert það strax og sparað sam­fé­lag­inu 4,5 mín­út­ur. En svo lengi sem mak­inn vaskar upp þá heldur þessi sóun áfram.

Þegar okkar kyn­slóð liggur á dán­ar­beð­inu og við fylgj­umst með næstu kyn­slóð þrífa upp skít­inn eftir okk­ur, þá á það eftir að taka þau lengri tíma að laga til heldur en ef við hefðum bara drull­ast til að taka til eftir okk­ur, sam­hliða því sem við rusl­uðum okkar stór­feng­legu plánetu út.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.
Ekki æskilegt að einblína á fjölgun starfa í ferðaþjónustu í hálaunalandi eins og Íslandi
Prófessor í hagfræði segir að ferðaþjónusta sé grein sem þrífist best í löndum þar sem vinnuafl er ódýrt. Endurreisn ferðaþjónustu í sömu mynd og áður sé því varla æskileg, enda hafi hún að uppistöðu verið mönnum með innfluttu vinnuafli.
Kjarninn 1. júní 2020
Barnabætur og sérstakur barnabótaauki skilaði 15 milljörðum til barnafjölskyldna
Íslenska barnabótakerfið hefur verið harðlega gagnrýnt undanfarin ár fyrir að vera fyrst og fremst nokkurs konar fátækrahjálp við tekjulágar fjölskyldur. Tekjutengdu bæturnar hækkuðu lítillega í fyrra og sérstakur barnabótaauki var greiddur út á föstudag.
Kjarninn 1. júní 2020
Þorsteinn Már Baldvinsson, er annar forstjóra Samherja.
Sjávarútvegsfyrirtæki fengu 175 milljónir króna úr hlutabótaleiðinni
Tvö dótturfyrirtæki Samherja skera sig úr á meðal sjávarútvegsfyrirtækja sem nýttu hlutabótaleiðina. Alls voru 245 starfsmenn þeirra settir á leiðina. Samstæðan ætlar að endurgreiða ríkissjóði greiðslurnar sem hún fékk.
Kjarninn 1. júní 2020
Eiríkur Rögnvaldsson
Tölum íslensku við útlendinga
Kjarninn 1. júní 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar.
Fyrirtækin sem ætla að endurgreiða hlutabætur fá reikning í vikunni
Stöndug fyrirtæki sem nýttu sér hlutabótaleiðina, en hafa óskað eftir því að fá að endurgreiða það sem þau fengu úr ríkissjóði í gegnum hana, munu fá send skilaboð í vikunni um hvað þau skulda og hvernig þau eiga að borga.
Kjarninn 1. júní 2020
Landamæri margra landa opna á nýjan leik á næstunni. En ferðamennska sumarsins 2020 verður með öðru sniði en venjulega.
Lokkandi ferðatilboð í skugga hættu á annarri bylgju
Lægri skattar, niðurgreiðslur á ferðum og gistingu, ókeypis gisting og læknisaðstoð ef til veikinda kemur eru meðal þeirra aðferða sem lönd ætla að beita til að lokka ferðamenn til sín. Á sama tíma vara heilbrigðisyfirvöld við hættunni á annarri bylgju.
Kjarninn 1. júní 2020
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Glæpur og refsing: Skipta kyn og kynþáttur máli?
Kjarninn 1. júní 2020
Minkar eru ræktaðir á búum víða um heim, m .a. á Íslandi, vegna feldsins.
Menn smituðust af minkum
Fólk er talið hafa borið kórónuveiruna inn í minkabú í Hollandi. Minkarnir sýktust og smituðu svo að minnsta kosti tvo starfsmenn. Engin grunur hefur vaknað um kórónuveirusmit i minkum eða öðrum dýrum hér á landi.
Kjarninn 1. júní 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics