Sá sem eldar á líka að vaska upp

Eiríkur Ragnarsson fjallar um óskrifaðar reglur í eldhúsinu en hann telur að gamlar hefðir varðandi uppvaskið séu algjörlega úteltar.

Auglýsing

Óskrifuð regla er á mörgum heim­ilum að það sé ekki sami ein­stak­ling­ur­inn sem eldar og vaskar upp eftir mat­inn. Ef pabbi eldar þá vaskar mamma eða börnin upp.

Þetta kerfi er svo gam­alt og hefðin svo gróin að það er nán­ast ómögu­legt að hugsa sér ann­ars­konar kerfi. Hefðin er svo vel rótuð að við látum okkur ekki einu sinni detta það í hug að skora á hvort hefðin sé af hinu góða, eða hvort megi bæta hana.

Þegar hefðin er skoðuð nán­ar, og í gegnum gler­augu hag­fræð­inn­ar, er nokkuð ljóst að hún er mis­heppn­uð. Hvat­arnir eru allir á þvers og kruss. Og kokk­ur­inn græðir á kostnað upp­vask­ar­ans. Ástæðan er ein­föld: Kokk­ur­inn ber ekki kostn­að­inn af eigin óskil­virkni og leti.

Auglýsing

Ef kokk­ur­inn veit að hann þarf að taka til eftir elda­mennsk­una reynir hann af öllum mætti að lág­marka skítug eld­hús­á­höld og leir­tau. Hann getur gert það með því að vanda valið á matnum (sumir réttir krefj­ast fleiri áhalda). Einnig getur hann end­ur­notað sleifar í hina ýmsu potta. Svo getur hann sparað sér þrifin seinna með því að vaska upp á milli verka. Ef kokk­ur­inn ber allan kostnað – og nýtur bata – verka sinna, þá reynir hann að fram­leiða eins lítið upp­vask og hann mögu­lega get­ur.

En ef það er ekki sami ein­stak­lingur sem eldar og vaskar upp breyt­ist allt. Kokk­ur­inn getur nú eldað for­rétt í nokkrum pott­um, hver með sína sleif. Því næst getur hann ofn­bakað græn­meti, sem krefst nokk­urra skurð­bretta og bök­un­ar­skúffu. Hann getur svo gert fjöldan allan af til­raunum með sós­ur. Ef þær brenna aðeins á botni potts­ins þá getur hann bara sótt annan pott. Ekki eins og hann þurfi að vaska upp.

Eftir mat­inn getur kokk­ur­inn svo breitt úr sér á sóf­an­um. Maki hans, upp­vaskar­inn, fer inn í eld­hús og á móti tekur Tjernóbil, í formi eld­húss. Mak­inn þarf nú, með troð­fullan mag­ann, að strita í nokkra klukku­tíma. Skrúbba brun­ann úr pott­in­um, hreinsa ofn­skúff­una, sem er ómögu­legt í venju­legum vaski og þrífa tómat­slettur úr loft­inu.

Ef fólk ber ekki fullan kostnað gjörða sinna þá gerir fólk meira af því slæma en sam­fé­lag þeirra hefur gott af. Ef bíla­fólk borgar ekki fyrir slit á mal­bik­inu þá keyrir það of mik­ið. Ef álver borga of lágt raf­magns­verð og eru ekki rukkuð fyrir að menga, þá menga þau of mik­ið. Ef Hvalur hf. borgar ekki fyrir mann­orðs­skað­ann sem Ísland verður fyrir vegna hval­veiða þá veiða þeir of marga hvali.

Að þvo sósu­pott áður en sósan harðnar tekur hálfa mín­útu. En að þrífa pott­inn, þegar allt er orðið þurrt og hart eftir mat­inn, getur tekið allt að fimm mín­út­ur. Ef kokk­ur­inn hefði þurft að vaska upp sjálfur þá hefði hann gert það strax og sparað sam­fé­lag­inu 4,5 mín­út­ur. En svo lengi sem mak­inn vaskar upp þá heldur þessi sóun áfram.

Þegar okkar kyn­slóð liggur á dán­ar­beð­inu og við fylgj­umst með næstu kyn­slóð þrífa upp skít­inn eftir okk­ur, þá á það eftir að taka þau lengri tíma að laga til heldur en ef við hefðum bara drull­ast til að taka til eftir okk­ur, sam­hliða því sem við rusl­uðum okkar stór­feng­legu plánetu út.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Útvegsmenn vilja að sjómenn greiði hlutdeild í veiðigjaldi til stjórnvalda
Ein af nítján kröfum Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi er að sjómenn greiði hlut í veiðigjaldi og kolefnisgjaldi. Formanni Sjómannasambands Íslands líst ekki kröfurnar „frekar en endranær.“
Kjarninn 19. febrúar 2020
Hluthafar Arion banka gætu tekið út tugi milljarða úr bankanum í ár
Áframhaldandi breytt fjármögnun, samdráttur í útlánum, stórtæk uppkaup á eigin bréfum og arðgreiðslur sem eru langt umfram hagnað eru allt leiðir sem er verið að fullnýta til að auka getu Arion banka til að greiða út eigið fé bankans í vasa hluthafa.
Kjarninn 19. febrúar 2020
Björgólfur Jóhannsson, tímabundinn forstjóri Samherja.
Forstjóri Samherja vill aftur í stjórn Sjóvá
Tímabundinn forstjóri Samherja steig úr stól stjórnarformanns Sjóvá í nóvember í fyrra vegna anna. Hann sækist nú eftir því að setjast aftur í stjórnina á komandi aðalfundi. Samherji á tæpan helming í stærsta eiganda Sjóvá.
Kjarninn 19. febrúar 2020
Kristín Þorsteinsdóttir.
Fyrrverandi ritstjóri Fréttablaðsins vill í stjórn Sýnar
Á meðal þeirra sem vilja taka sæti í stjórn eins stærsta fjölmiðlafyrirtækis Íslands er fyrrverandi ritstjóri Fréttablaðsins og fyrrverandi stjórnarformaður VÍS.
Kjarninn 19. febrúar 2020
Magnús Halldórsson
Raskaði rónni
Kjarninn 18. febrúar 2020
Maní og fjölskylda
Skora á íslensk stjórnvöld að sýna mannúð
Stjórn Solaris fordæmir yfirvofandi brottvísun á Maní, 17 ára trans drengs frá Íran, og skorar á íslensk stjórnvöld að sýna mannúð og tryggja að hann fá hér skjól og vernd.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Bankasýslan vill að bankaráð dragi úr fjárhagslegri áhættu Landsbankans vegna nýrra höfuðstöðva
Fjármála- og efnahagsráðherra hefur svarað skriflegri fyrirspurn þingmanns Miðflokksins um byggingu nýrra höfuðstöðva Landsbankans, sem munu kosta að minnsta kosti um tólf milljarða. Þar er staðfest að ákvörðunin hafi ekki verið borin undir hluthafafund.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Kristján Þór Júlíusson er sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Ráðherra er ekki að skoða að takmarka sölu á orkudrykkjum
Þrátt fyrir að embætti Landlæknis telji að banna eigi sölu á ákveðnum tegundum orkudrykkja er ráðherra matvælaeftirlits ekki sömu skoðunar. Til að meta neyslu ungmenna á orkudrykkjum sem innihalda koffín verður framkvæmd neyslukönnun á meðal ungmenna.
Kjarninn 18. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiEikonomics