Sá sem eldar á líka að vaska upp

Eiríkur Ragnarsson fjallar um óskrifaðar reglur í eldhúsinu en hann telur að gamlar hefðir varðandi uppvaskið séu algjörlega úteltar.

Auglýsing

Óskrifuð regla er á mörgum heim­ilum að það sé ekki sami ein­stak­ling­ur­inn sem eldar og vaskar upp eftir mat­inn. Ef pabbi eldar þá vaskar mamma eða börnin upp.

Þetta kerfi er svo gam­alt og hefðin svo gróin að það er nán­ast ómögu­legt að hugsa sér ann­ars­konar kerfi. Hefðin er svo vel rótuð að við látum okkur ekki einu sinni detta það í hug að skora á hvort hefðin sé af hinu góða, eða hvort megi bæta hana.

Þegar hefðin er skoðuð nán­ar, og í gegnum gler­augu hag­fræð­inn­ar, er nokkuð ljóst að hún er mis­heppn­uð. Hvat­arnir eru allir á þvers og kruss. Og kokk­ur­inn græðir á kostnað upp­vask­ar­ans. Ástæðan er ein­föld: Kokk­ur­inn ber ekki kostn­að­inn af eigin óskil­virkni og leti.

Auglýsing

Ef kokk­ur­inn veit að hann þarf að taka til eftir elda­mennsk­una reynir hann af öllum mætti að lág­marka skítug eld­hús­á­höld og leir­tau. Hann getur gert það með því að vanda valið á matnum (sumir réttir krefj­ast fleiri áhalda). Einnig getur hann end­ur­notað sleifar í hina ýmsu potta. Svo getur hann sparað sér þrifin seinna með því að vaska upp á milli verka. Ef kokk­ur­inn ber allan kostnað – og nýtur bata – verka sinna, þá reynir hann að fram­leiða eins lítið upp­vask og hann mögu­lega get­ur.

En ef það er ekki sami ein­stak­lingur sem eldar og vaskar upp breyt­ist allt. Kokk­ur­inn getur nú eldað for­rétt í nokkrum pott­um, hver með sína sleif. Því næst getur hann ofn­bakað græn­meti, sem krefst nokk­urra skurð­bretta og bök­un­ar­skúffu. Hann getur svo gert fjöldan allan af til­raunum með sós­ur. Ef þær brenna aðeins á botni potts­ins þá getur hann bara sótt annan pott. Ekki eins og hann þurfi að vaska upp.

Eftir mat­inn getur kokk­ur­inn svo breitt úr sér á sóf­an­um. Maki hans, upp­vaskar­inn, fer inn í eld­hús og á móti tekur Tjernóbil, í formi eld­húss. Mak­inn þarf nú, með troð­fullan mag­ann, að strita í nokkra klukku­tíma. Skrúbba brun­ann úr pott­in­um, hreinsa ofn­skúff­una, sem er ómögu­legt í venju­legum vaski og þrífa tómat­slettur úr loft­inu.

Ef fólk ber ekki fullan kostnað gjörða sinna þá gerir fólk meira af því slæma en sam­fé­lag þeirra hefur gott af. Ef bíla­fólk borgar ekki fyrir slit á mal­bik­inu þá keyrir það of mik­ið. Ef álver borga of lágt raf­magns­verð og eru ekki rukkuð fyrir að menga, þá menga þau of mik­ið. Ef Hvalur hf. borgar ekki fyrir mann­orðs­skað­ann sem Ísland verður fyrir vegna hval­veiða þá veiða þeir of marga hvali.

Að þvo sósu­pott áður en sósan harðnar tekur hálfa mín­útu. En að þrífa pott­inn, þegar allt er orðið þurrt og hart eftir mat­inn, getur tekið allt að fimm mín­út­ur. Ef kokk­ur­inn hefði þurft að vaska upp sjálfur þá hefði hann gert það strax og sparað sam­fé­lag­inu 4,5 mín­út­ur. En svo lengi sem mak­inn vaskar upp þá heldur þessi sóun áfram.

Þegar okkar kyn­slóð liggur á dán­ar­beð­inu og við fylgj­umst með næstu kyn­slóð þrífa upp skít­inn eftir okk­ur, þá á það eftir að taka þau lengri tíma að laga til heldur en ef við hefðum bara drull­ast til að taka til eftir okk­ur, sam­hliða því sem við rusl­uðum okkar stór­feng­legu plánetu út.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Vilhjálmur Egilsson formaður hæfnisnefndar
Tíu umsækjendur eru um stöðu varaseðlabankastjóra á sviði fjármálastöðugleika.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Borghildur Sölvey Sturludóttir
Fegurðin býr í fólkinu
Kjarninn 12. nóvember 2019
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir
Þjóðlegir þræðir – Hárið
Kjarninn 12. nóvember 2019
Logi Einarsson, formaður Samfylkingarinnar.
Ríkisframlög til Samfylkingarinnar nær fjórfölduðust í fyrra
Framlög úr ríkissjóði til Samfylkingarinnar voru 89 milljónir í fyrra sem er nær fjórfalt hærri upphæð en árið 2017. Framlög ríkissjóðs til stjórnmálaflokka voru hækkuð á síðasta ári að til­­­lögu sex flokka sem sæti eiga á Alþing­i.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Ísland mun taka á móti 85 kvótaflóttamönnum á næsta ári
Ríkisstjórnin hefur samþykkt að taka móti 85 kvótaflóttamönnum á næsta ári en það er fjölmennasta móttaka flóttafólks frá því að íslensk stjórnvöld hófu að taka á móti flóttafólki í samstarfi við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið
Samtal við samfélagið – Regluveldi án réttinda
Kjarninn 12. nóvember 2019
Katrín Oddsdóttir, formaður stjórnarskrárfélagsins.
Stjórnarskrárfélagið segir umfjöllun Morgunblaðsins fjarstæðukennda
Stjórn­ar­skrár­fé­lagið seg­ir að um­fjöll­un Morgunblaðsins um meint af­skipti fé­lags­manna af rök­ræðukönn­un um stjórnarskrána, sem fór fram um helgina, sé fjar­stæðukennd.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Inga Sæland, formaður Flokks fólksins og Helgi Hrafn Gunnlaugsson, þingmaður Pírata.
Rúmlega 95 prósent af tekjum Pírata og Flokks fólksins komu úr ríkissjóði
Flokkur fólksins hagnaðist um 27 milljónir króna í fyrra en Píratar töpuðu 11,7 milljónum. Báðir flokkarnir fengu engin framlög yfir 200 þúsund krónum og komu tekjur þeirra að uppistöðu úr ríkissjóði.
Kjarninn 12. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiEikonomics