Auglýsing

Gdansk í Pól­landi er orðin suðu­pottur mann­lífs og vin­sæll heim­sókn­ar­staður fyrir ferða­menn. Íslend­ingar hafa í vax­andi mæli sótt borg­ina heim und­an­farin ár, enda er hún ægi­fögur og mann­líf þar heill­and­i. 

Þekktasta hlut­verk borg­ar­innar í mann­kyns­sög­unni var að vera vett­vangur inn­rásar nas­ista sem ýtti seinni heim­styrj­öld­inni af stað. Hinn 1. sept­em­ber 1939 réð­ust nas­istar til atlögu og inn­lim­uðu svo borg­ina í Þýska­land nas­ism­ans skömmu síð­ar. 

Áróð­urs­svið

Skelf­ing stríðs­ins lék borg­ina illa, svo ekki sé meira sagt. Ekki nóg með að ofbeldi og hryll­ingur hafi verið dag­legt brauð heldur var sér­stök áhersla lögð á að breiða af mik­illi ákefð út erindi nas­ista á þessum slóð­um, og nota það síðan sem fyr­ir­mynd fyrir aðra víg­velli. 

Auglýsing

Skipu­lagðar aftökur á gyð­ingum og nið­ur­læg­ing manns­and­ans þar sem þeir komu var eins og áróð­ursleik­rit á sviði í Gdansk. Aðrar borgir í Pól­landi fylgdu í kjöl­farið og sam­hliða. 

Gdansk hefur mik­il­vægt hern­að­ar­legt gildi, þegar því er velt upp hvernig land­lega borg­ar­innar er á ófrið­ar­tím­um. Hafn­ar­borg við Eystra­salt - sem er tengi­punktur við­skipta og mann­lífs - ein­kennin sem geisla af henni í dag. 

Borgin var svo gott sem jöfnuð við jörðu, undir lok stríðs­ins, og var það gert skipu­lega þegar farið var að halla undan fæti hjá nas­ist­u­m. 

Leitin að lífs­kraft­inum

Til að bæta gráu ofan á svart var borgin undir kúgun yfir­valda komm­ún­ista á eft­ir­stríðs­ár­un­um. Hún náði varla að finna lífs­kraft­inn sem borg fyrr en á níunda ára­tugn­um. 

Mið­borg Gdansk var end­ur­byggð eftir stríðs- og kúg­un­ar­tím­ann. Það sem er merki­legt við end­ur­reisn­ina - fyrir utan aug­ljóst verk­fræði­legt afrek - er að end­ur­bygg­ing borg­ar­innar var þaul­hugsuð ofan í minnstu smá­at­riði sög­unn­ar. 

Helstu fyr­ir­myndir voru ekki sóttar í stöð­una eins og hún var, fyrir 1. sept­em­ber 1939. Heldur var horft lengra aft­ur, eða aftur til 1789. Þá var borgin upp á sitt best, á margan hátt, og ein­kennd­ist ytra útlit af alþjóð­legum straumum sem alþjóða­við­skipti og mann­líf báru með sér. 

Fyrir fimmtán árum heim­sótti ég borg­ina og þá var búið að breyta marm­ara­klæddu neð­an­jarð­ar­byrgi Hitlers í lúx­usveit­inga­stað. Það var í senn hrika­legt og þægi­legt að setj­ast þar inn og borða góðan mat, þar sem ítalskur þjónn sýndi metnað og eft­ir­minni­lega mikla þekk­ing­u.  Allt eins og það á að vera á veit­inga­stað með alþjóð­legt yfir­bragð. 

Ómögu­legt að skilja

Ég er af þeirri kyn­slóð sem aldrei mun skilja stríðs­tím­ann til fulls, enda hefur tím­inn frá lokum seinni heim­styrj­aldar náð 80 árum. Þó átök hafi víða verið frá því stríð­inu lauk, þá er seinni heim­styrj­öldin minn­is­varði um hvað getur gerst þegar alþjóð­leg sam­vinna er ekki fyrir hendi og þjóð­ern­ispopúl­ismi verður að stjórn- og kúg­un­ar­tæki í mann­legum sam­skipt­u­m. 

Leiðin fram á við, í alþjóða­væddum heimi, ætti að vera alþjóð­leg sam­vinna um öll stærstu mál sam­tím­ans. Hönd í hönd, hafa þjóðir heims sýnt að alþjóða­sam­vinna í gegnum alþjóða­stofn­anir og alþjóða­við­skipti, er lík­leg­ust til að tryggja frið og far­sæld. 

Ekk­ert er ein­falt, þrátt fyrir það, og úrlausn­ar­efnin eru fjöl­mörg. Upp­brot alþjóða­sam­vinnu, eins og sést á tolla­stríðum Banda­ríkj­anna og Kína og Brex­it-­stefn­unni í Bret­landi, er ögrun sem þjóðir heims­ins munu von­andi takast á við með nán­ara sam­starfi og sam­vinn­u. 

Ísland á allt undir

Ísland á mann­lífið undir þess­ari sam­vinnu og það er hollt að hugsa til þess - í okkar vel­meg­un­ar­sam­fé­lagi, í sam­an­burði við flest svæði heims­ins - að ekk­ert ger­ist af sjálfu sér, þegar alþjóð­leg sam­vinna er ann­ars veg­ar. Við verðum að taka þátt til að búast við opnum mörk­uðum fyrir okkar vörur og þjón­ustu. Við verðum að taka þátt til að byggja upp traust og trúnað við aðrar þjóð­ir. Við verðum að taka þátt til að miðla góðri reynslu og þekk­ingu, þegar það er hægt. 

Ísland getur lagt sitt af mörkum og verið hluti af sterkri heild, hvort sem það er í alþjóða­stofn­unum eins og NATO eða SÞ, eða á öðrum vett­vangi alþjóð­legrar sam­vinnu. Með henni er best tryggt að heim­ótta­skap­ur­inn brjóti ekki niður gang­verk dag­legs lífs. 

„Sú saga er gömul og ný að stríðsæs­inga­menn ala á ótta og illsku, tor­tryggni og andúð. Þeir mis­nota ætt­jarð­ar­ást, afflytja þjóð­rækni svo að úr verður þjóð­remba og hatur í garð ann­arra. Mörg dæmi eru um þetta, víti til að var­ast. Þann lær­dóm þarf að hafa í huga, nú og endranær.“

Þetta segir Guðni Th. Jóhann­es­son, for­seti Íslands, í yfir­lýs­ingu vegna heim­sóknar hans til Pól­lands, þar sem upp­hafs seinni heim­styrj­ald­ar­innar var og er minnst. 

Þetta eru góð og gild orð, þegar þess er minnst að flóð­gáttir illsku og hat­urs opn­uð­ust í hinni mögn­uðu og alþjóð­legu borg Gdansk.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stórir lífeyrissjóðir hafa ekki farið vel út úr fjárfestingu í Icelandair
Aðkoma stærstu hluthafa Icelandair, sem hafa það hlutverk að ávaxta lífeyri landsmanna, að félaginu síðastliðinn áratug hefur því ekki skilað mikilli arðsemi, og í tveimur tilfellum miklu tapi. Þessir sömu sjóðir munu á næstu dögum þurfa að taka ákvörðun.
Kjarninn 7. ágúst 2020
Eggert Þór Kristófersson er forstjóri Festi.
Festi ætlar að greiða út 657 milljóna króna arðinn í september
Festi hagnaðist um 525 milljónir króna á síðasta ársfjórðungi þrátt fyrir þær takmarkanir sem voru í gildi vegna COVID-19. Félagið frestaði arðgreiðslu vegna síðasta árs í apríl, en ætlar nú að greiða hana í næsta mánuði.
Kjarninn 7. ágúst 2020
Útgáfufélag Fréttablaðsins tapaði 212 milljónum í fyrra
Rekstrartekjur útgáfufélagsins sem á Fréttablaðið, Hringbraut, DV og tengda miðla drógust saman á síðasta ári og tap varð á rekstrinum.
Kjarninn 7. ágúst 2020
Trump sagði öruggt að opna bandaríska skóla því börn væru „næstum ónæm“ fyrir COVID-19.
Trump fer enn og aftur á svig við skilmála samfélagsmiðla
Donald Trump sagði í símaviðtali við Fox and Friends í gær að börn væru „næstum ónæm“ fyrir kórónuveirunni. Facebook-færslu frá forsetanum með ummælunum var eytt og Twitter frysti aðgang tengdan forsetanum.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Þórólfur Matthíasson
Af sykurpúðum
Kjarninn 6. ágúst 2020
Alma Möller, landlæknir.
Alma: Tækifærið er núna
Hópsýkingar munu halda áfram að koma upp hér á landi. „Við verðum að vera undir það búin að horfa upp á þetta næstu mánuði alla vega,“ segir sóttvarnalæknir. Landlæknir sagði að núna væri tækifærið til að kveða niður það smit sem hér er í gangi.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Þórólfur Guðnason og Alma Möller.
„Þannig mun okkur takast að koma okkur út úr þessu COVID-fári“
Sóttvarnalæknir hefur sent heilbrigðisráðherra minnisblað þar sem hann leggur til að landamæraskimun verði haldið áfram með sama hætti og verið hefur. Hann ítrekar mikilvægi persónulegra sóttvarna, skimunar og að beita einangrun og sóttkví.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Fordæma aðgerðir Icelandair í kjaraviðræðum
Norræna flutningamannasambandið sendi frá sér tilkynningu í gær þar sem það fordæmir aðgerðir Icelandair í nýlegum kjarasamningaviðræðum. Samtökin segja þrýsting á stéttarfélög í formi hótana ekki leysa rekstrarvandann sem upp er kominn vegna COVID-19.
Kjarninn 6. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiLeiðari