Himinhrópandi mistök í máli Maní

Auður Jónsdóttir og Ísold Uggadóttir benda á að þegar mannslíf og framtíð heillar fjölskyldu sé í húfi verðum við að gera þá lágmarkskröfu til stjórnvalda að vandað sé til verka.

Ísold Uggadóttir og Auður Jónsdóttir
Ísold Uggadóttir og Auður Jónsdóttir
Auglýsing

Á BUGL, Barna- og ung­linga­geð­deild, dvelst nú sautján ára drengur í bráða­inn­lögn, svo við­kvæm­ur, og ef að líkum læt­ur, í djúpu áfalli, að læknar segja útskrift ekki fyr­ir­sjá­an­lega í bráð. Þessi drengur er einn af öllum þeim ótelj­andi mann­eskjum sem hrekj­ast um heim­inn í leit að alþjóð­legri vernd. Hann hefur dvalið á Íslandi í u.þ.b. ár, ásamt fjöl­skyldu sinni, en á Íslandi treysti hann sér til að kom út sem trans, að koma út sem sitt rétta sjálf. Að vera trans ung­lingur er í sjálfu sér sér­stak­lega við­kvæm staða, þó að ekki bæt­ist við að vera án heim­il­is, öryggis og fram­tíð­ar­sýn­ar.

Það eina sem fjöl­skylda hans veit nú um fram­tíð sína er að á meðan dreng­ur­inn er í með­ferð á BUGL verður þeim ekki vísað úr landi. Ef þeim verður vísað úr landi verða þau send til Portú­gal, og ef mót­töku­skil­yrði þar verða ekki góð, þá er hætta á að þeim verið vísað aftur til Íran. Annað er óvissa.

Sam­tökin 78 benda á að Maní hafi ekki hlotið rétta máls­með­ferð. Sem ein­stak­lingur í sér­stak­lega við­kvæmri stöðu þykir var­huga­vert að senda hann úr landi sem nú þegar býður honum upp á stuðn­ing; tengsla­net, umhverfi og tæki­færi til að vera hann sjálf­ur. Við­sjár­vert væri að bjóða Maní upp á þær ótryggu aðstæður sem bjóð­ast trans­fólki í heima­landi hans, í landi sem þvingar ungt fólk í hans stöðu í aðgerðir gegn eigin vilja. Sam­kvæmt erlendum miðl­um, hvort heldur BBC eða Sun, geta dauða­refs­ingar blasað við þeim sem hafna þving­aðri kyn­leið­rétt­inga­að­gerð – af því að yfir­völd hafna öðru en hefð­bundnum hug­myndum um kyn­hneigð.

Auglýsing

En þar er ekki öll sagan sögð. Fjöl­skyldan er með gögn sem sýna að varð­sveitir íranskra stjórn­valda, Sepah, leita þeirra í Portú­gal, þangað sem á að senda þau. Hvað eru varð­sveitir íranskra stjórn­valda, hvaða þýð­ingu hefur það ef slíkar sveitir leita fólks?

Á frétta­vef BBC má lesa eft­ir­far­andi útlist­ingu sem birt­ist 20. jan­úar síð­ast­lið­inn: Varð­sveitir íranskra stjórn­valda, the Army of Guar­di­ans of the Isla­mic Revolution, voru stofn­aðar í kjöl­far bylt­ing­ar­innar 1979 til að standa vörð um íslömsk gildi í kerf­inu og verja þau fyrir alþjóð­legum áhrif­um. Talið er að sveit­irnar hafi yfir 190.000 starf­andi starfs­menn, og búi yfir land­göngu­liði, sjó- og flug­her, jafn­framt því að hafa umsjón með vopna­búri Írans. Þau gegna einnig lyk­il­hlut­verki í því að bæla niður hvers konar and­stöðu við ríkj­andi öfl.

Vart þarf að taka það fram hversu mikið álag það hlýtur að vera að hafa annað eins afl á eftir sér. Við hér á Íslandi, í okkar vernd­aða umhverfi, getum seint, ef nokkur tím­ann, sett okkur í þau spor.

Spor Maní og fjöl­skyldu hans.

Í yfir­lýs­ingu sem Biskup Íslands og vígslu­bisk­up­arnir á Hólum og í Skál­holti sendu frá sér til að biðja fjöl­skyld­unni griða kom fram að fjöl­skyldan sé krist­innar trú­ar. Það eitt getur stefnt þeim í hættu, en bara með smá gúggli má sjá, sam­kvæmt Wikiped­íu, að það að aðhyll­ast kristni í Íran getur leitt til dauða­refs­ing­ar. Þrátt fyrir að lög kveði bein­línis ekki á um dauða­refs­ingu, þá geta dóm­arar beitt dauða­refs­ingu ef þeim sýn­ist svo. Í öllu falli er hætta á sekt eða fang­els­is­dómi, að ógleymdri sam­fé­lags­legri for­dæm­ingu.

Við skil­yrði sem þessi kemur ekki á óvart að óhefð­bundnar lækn­ingar mæti for­dæm­ingu. Sam­kvæmt for­eldrum Maní, eins og kom fram í við­tali við þau í Stund­inni, eru þau ofsótt í heima­land­inu þar sem faðir Maní er reiki­meist­ari og heil­ari, en það er ólög­legt þar. Þar má lesa að hann veiti fólki heilandi með­ferð og kenni því aðferðir til að slaka á, en að yfir­völd í Íran túlki það þannig að hann og aðr­ir, eins og hann, séu á móti íslam. Lærifaðir hans hefur verið í fang­elsi í sex ár, dauða­dómur vomir yfir honum og allir nem­endur hans eru í hættu.

Eins og staðan er núna bendir ýmis­legt til að Maní og fjöl­skyldu hans verði vísað úr landi þegar hann útskrif­ast af Barna- og ung­linga­geð­deild. Nema þá að málið verði end­ur­upp­tekið og fall­ist á að þau fái efn­is­lega með­ferð á Íslandi. Yfir­völd fóru fram á að fólkið yfir­gæfi landið áður en heild­stæð skoðun á mál­inu hafði farið fram, sam­kvæmt lög­manni þeirra.

Þau lögðu fram beiðni til kæru­nefndar útlend­inga­mála innan frests, og báðu ann­ars vegar um að fá frestun rétt­ar­á­hrifa, en hins vegar að málið þeirra yrði end­ur­skoð­að. Stjórn­völd afgreiddu fyrri hluta beiðn­innar um frestun rétt­ar­á­hrifa og höfn­uðu því, en síð­ari hluti um end­ur­upp­tekn­ingu máls­ins er ennþá til með­ferð­ar. Þarna þykir gæta ósam­ræmis við langvar­andi stjórn­sýslu­fram­kvæmd. Heild­stæð skoðun á mál­inu átti sér ekki stað í sam­ræmi við fram­komna beiðni. Nú hefur fjöl­skyldan fengið við­bót­ar­frest til 24. febr­úar til að koma gögnum að og verður þeim ekki vísað úr landi á meðan þessi frestur var­ir. Lögum sam­kvæmt eigi þau rétt á að dvelja áfram þangað til loka­nið­ur­staða liggur fyrir í mál­in­u.

Við blasa him­in­hróp­andi mis­tök í þessu máli: Ein­stak­lingur eins og Maní hefði rétti­lega átt að vera skil­greindur sem ein­stak­lingur í sér­stak­lega við­kvæmri stöðu og það fólk fær auka vernd, skv. lögum um útlend­inga; vernd gegn end­ur­send­ingu til ann­ars rík­is. En hann var ekki skil­greindur sem slík­ur. Bæði af því það var aldrei talað við hann og ekki heldur gerð nægi­leg skoðun á heilsu­fars­að­stæðum hans, en hér­lendum stjórn­völdum ber skylda til að upp­lýsa börn um rétt sinn til að tjá sig, óháð afstöðu for­eldra. Málið var því ekki nægi­lega upp­lýst þegar ákvörðun var tek­in. Sam­kvæmt tveimur málum sem komust fyrir dóm­stóla hér­aðs­dóms í fyrra, þá hafa kæru­nefnd útlend­inga­mála og Útlend­inga­stofnun talist brot­legar gegn rann­sókn­ar­skyldu í með­ferð á umsóknum um alþjóð­lega vernd. Eins og áður sagði kom Maní út sem trans á Íslandi og, sam­kvæmt flótta­manna­rétti, breytt­ust aðstæður hans því eftir að hann yfir­gaf heima­land­ið. Hann opn­aði sig um það við fyrsta tæki­færi sem hann fékk til að tjá sig; hefði verið rætt fyrr við hann, þá hefði hann án efa upp­lýst um það. Það var fyrst þegar hann fékk aðgengi að sál­fræð­ingi sem hann sagði að hann væri hann.

Þetta gerð­ist í haust og stjórn­völd voru upp­lýst um það um leið. Jafn­framt var óskað eftir því að fjöl­skyldan fengi fram­halds­við­tal hjá kæru­nefnd útlend­inga­mála og gæf­ist kostur á að tjá sig. Því var hafn­að. Nefndin taldi ekki ástæðu til að gefa kærendum kost á að koma fyrir nefnd­ina, sam­an­ber sjö­undu máls­grein átt­undu greinar laga um útlend­inga.

Mót­sagna gætir vissu­lega í mál­inu, en íslensk stjórn­völd hafa stað­fest í samn­ingi sínum að sam­kvæmt rann­sókn­ar­vinnu, sem gerð var í Portú­gal, sé hætta á að erfitt verði fyrir fjöl­skyld­una að fá aðgengi að heil­brigð­is­þjón­ustu, m.a. vegna tungu­mála­erf­ið­leika. Á sama tíma halda íslensk stjórn­völd því fram að fjöl­skyldan hafi aðgengi að heil­brigð­is­þjón­ustu í Portú­gal.

Ofan­greindar stað­reyndir æpa á okkur að mik­il­væg atriði í þessu alvar­lega máli hafi skol­ast til. Þegar manns­líf og fram­tíð heillar fjöl­skyldu er í húfi verðum við að gera þá lág­marks­kröfu til stjórn­valda að vandað sé til verka. Ef ekki er hægt að treysta á að mann­úð­ar­sjón­ar­mið séu höfð að leið­ar­leið­ar­ljósi, verður í hið minnsta að geta reitt sig á að kerfið bregð­ist ekki mann­eskj­un­um. Er rétt­læt­an­legt að taka þá áhættu að hafa manns­líf á sam­visk­unni vegna brotalama í kerf­in­u?
 

Auður Jóns­dóttir rit­höf­undur og Ísold Ugga­dóttir kvik­mynda­leik­stjóri.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hugleikur Dagsson.
Lífið á tímum kórónuveirunnar: Blóðug María daglega og rétti tíminn til að þykjast vera álfur
Listamaðurinn fjölhæfi, Hugleikur Dagsson, ráðleggur fólki að gera eitthvað skapandi og hlusta á kvikmyndatónlist á meðan. Þá verði allt epískara. Hugleikur gefur lesendum Kjarnans nokkur góð ráð til að njóta tilverunnar þessa dagana.
Kjarninn 28. mars 2020
Sema Erla Serdar
Erum við nokkuð að gleyma einhverjum?
Kjarninn 28. mars 2020
Víðir Reynisson yfirlögregluþjónn
Vonbrigði með brot á samkomubanni síðasta sólarhring
Staðfest smit eru nú orðin 963 hér á landi en 79 nýir einstaklingar greindust með smit í gær. Enn er ekki um veldisvöxt að ræða sem er mjög jákvætt. Aftur á móti varð yfirlögregluþjónn fyrir vonbrigðum með brot á samkomubanni en það er talið bera árangur.
Kjarninn 28. mars 2020
Logi Einarsson
Styðjum fleiri en þá stóru
Kjarninn 28. mars 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Sólveig Anna: Nú gefst tækifæri til að leiðrétta „mistökin“
Formaður Eflingar leggur til að allir þeir milljarðar sem greiddir hafa verið í arð til eigenda fyrirtækja á síðustu árum verði gerðir upptækir af ríkinu og notaðir til að fjármagna íslenskt samfélag.
Kjarninn 28. mars 2020
Telja hagsmuni eldri borgara landsins hunsaða
Stjórn Landssambands eldri borgara skorar á sveitarfélög og ríki að gera betur við eldri borgara landsins í COVID-19 faraldri.
Kjarninn 28. mars 2020
Eiríkur Ragnarsson
Það er karlmannlegt að haga sér eins og kona
Kjarninn 28. mars 2020
Þórður Snær Júlíusson
Skammist ykkar
Kjarninn 28. mars 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar