Hvers vegna leikhús?

Margrét Bjarnadóttir danshöfundur skrifar ávarp á alþjóðlega leiklistardeginum.

Auglýsing

Þegar leik­hús­inu er lýst er oft talað um að það sé aðeins til í núinu. Leik­list og dans eru þau list­form sem reiða sig á núið, raun­ger­ast þegar leik­ari eða dans­ari mætir áhorf­anda og við öndum að okkur sama loft­inu. Í dag veit aftur á móti heim­ur­inn allur að það er vara­samt að anda að sér sama loft­inu. Að sitja í myrkv­uðum sal, í miklu návígi við annað fólk, í nokkra klukku­tíma er í besta falli bannað og í versta falli lífs­hættu­legt. Árið 2020 er Alþjóð­lega leik­list­ar­deg­inum fagnað um allan heim á meðan leik­húsin standa tóm. 

Það sem hefur alltaf heillað mig mest við leik­húsið eru áhorf­endur sem kaupa miða, taka frá tíma, skipta jafn­vel um föt, mæta á svæðið og ganga inn í algjöra óvissu en með von í brjósti og beina síðan óskiptri athygli sinni og ein­beit­ingu að því sem fram fer á svið­inu. Í áhorf­and­anum birt­ist eft­ir­vænt­ing, for­vitni og örlæti. — Í sam­ein­ingu hlaða flytj­endur og áhorf­endur sal­inn af orku. 

Leik­list getur sýnt okkur hluti sem við höfum sjálf upp­lifað eða hluti sem aðrir hafa upp­lifað og við vitum að við munum aldrei í líf­inu þurfa að reyna á eigin skinni – eða eitt­hvað sem við gætum mögu­lega átt eftir að ganga í gegnum síð­ar. Dans getur sýnt okkur eitt­hvað sem við vissum kannski ekki að byggi innra með okk­ur. – Eitt­hvað sem erfitt er að útskýra með orðum og verður ekki skilið með heil­an­um. Hvort tveggja, leik­listin og dansinn, eiga rætur í fórnum og fornum helgi­siðum og e.t.v. er það þess vegna sem við förum í leik­hús – af því að leik­húsið felur enn í sér mögu­leik­ann á til­finn­inga­legri útrás og hreins­un. Þegar vel tekst til þá bræðir leik­húsið íshell­una innan í okkur eins og Franz Kafka orð­aði það – brýtur frosin úthöfin innra með okkur með exi – þannig að frumur sem legið hafa í dvala vakna á ný. 

Auglýsing
En það er sann­ar­lega ekki alltaf gaman í leik­húsi. Leik­hús­inu getur líka fylgt leiði sem þegar verst – eða best – læt­ur, getur látið mann ferð­ast út úr lík­am­an­um. Rann­sóknir benda til þess að mann­inum hafi aldrei leiðst jafn mikið eins og und­an­farin ár. Á móti kemur að flótta­leið­irnar hafa aldrei verið fleiri. Undir eins og leið­inn birt­ist grípum við til allra þeirra tækja og tóla sem í boði eru til að dreifa athygl­inni; við erum á stöð­ugum hlaupum undan leið­anum og teljum okkur jafn­vel trú um að okkur leið­ist bara alls ekki neitt. Við þurfum því æ sjaldnar að sitja með leið­an­um, hlusta á hann og heyra hvað hann hefur að segja okk­ur. Það er ekk­ert mál að labba út í miðri bíó­sýn­ingu, ganga fram hjá mynd­list­ar­verki eða leggja frá sér bók­ina. Raunar er leik­húsið einn af fáum stöðum sem eftir eru í sam­fé­lagi okkar þar sem við getum raun­veru­lega upp­lifað leiða, ótrufl­uð, í nokkra klukku­tíma. Það er ótrú­lega mikið vesen að ætla út í miðri leik­sýn­ingu ... að klöngr­ast fram hjá sæta­röð­inni í rökkrinu, láta aðra standa upp fyrir sér og vekja á sér óþarfa og nei­kvæða athygli sem truflar bæði fólkið á svið­inu og í saln­um. 

En þegar leið­inn læð­ist að okkur og engin flótta­leið er í boði er eins og til­vist okkar sé stungið í sam­band við magn­ara. Og þá er ekki annað hægt en að leggja við hlust­ir.

Þetta er dýr­mætt á okkar dög­um. Leið­inn er mik­il­vægt afl, liggur mér við að segja. Afl sem má beisla og nýta til góðs. Leiði er ekki nei­kvæð til­finn­ing; það er ekk­ert rangt við að leið­ast. Leiði er bara ástand og hann felur gjarnan í sér gagn­legar vís­bend­ing­ar. Hann er mik­il­væg til­vist­ar­leg reynsla sem býr til pláss fyrir íhugun og end­ur­skoð­un. Það eru tæki­færi í leið­an­um, tæki­færi til umbreyt­inga. Leiði er lognið á undan sköpun og húmor. 

Einn af mörgum töfrum leik­húss­ins er rýmið sem það opnar í hugum áhorf­enda. Hvort sem sýn­ingin vekur hlát­ur, grát­ur, reiði eða leiða þá komum við út reynsl­unni rík­ari, vegna þess að leik­húsið hægir á tím­anum og býr til pláss. Nú er þetta löngu farið að hljóma eins og ég sé ein­hver sér­fræð­ingur í leiða – það er ég alls ekki – en ég get þó sagt að með honum hef ég átt mörg af mínum gjöf­ul­ustu og fyndn­ustu augna­blik­um. Á þessum ótrú­legu tímum sem við lif­um, hef ég tekið eftir því að fyrir utan áhyggjur af kór­óna­veirunni og afleið­ingum hennar hefur fólk haft tölu­verðar áhyggjur af því að því muni leið­ast í sótt­kvínni. – Á tíma­bili mátti vart á milli sjá hvort fólk ótt­að­ist meira, veiruna eða leið­ann. 

Það er eins og við séum á risa­stórri leik­sýn­ingu – þeirri fjöl­menn­ustu í sög­unni. Og rétt eins og í leik­hús­inu er engin flótta­leið. Það eru allir í heim­inum með hug­ann við það sama. Hver og einn speglar sig í aðstæðum og fréttum en jafn­framt er komið gat á frosna íshell­una hið innra og nú sem aldrei fyrr leita til­finn­ingar og hugs­anir sem legið hafa í dvala upp á yfir­borð­ið. Við vitum nú þegar að við munum ekki ganga söm út af þess­ari leik­sýn­ing­u. 

Ég stend hér á auðu sviði fyrir framan mörg hund­ruð auð sæti. Um allan heim; millj­ónir auðra sæta. Nú gefst tóm til þess að velta upp spurn­ing­unni: hvers vegna leik­hús? Þegar við stígum út úr þessu tíma­bili munum við sjá betur hvers við sökn­uð­um. Hvað viljum við taka með okkur og hvað skiljum við eft­ir? Eins og staðan er núna bjóða öll auðu svið heims­ins ekki upp á neitt – nema enda­lausa mögu­leika. 

Höf­undur er dans­höf­und­ur.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Fjármálaráðuneytið segist ekki hafa yfirlit yfir fjársópseignirnar sem seldar voru leynilega
Fjármála- og efnahagsráðuneytið segist ekki hafa komið að ákvörðunum um ráðstöfun eigna sem féllu íslenska ríkinu í skaut vegna stöðugleikasamninga við kröfuhafa föllnu bankanna.
Kjarninn 27. júní 2022
Frá brautarpalli við aðallestarstöðina í þýsku borginni Speyer. Ef til vill hafa einhverjir þessara farþega nýtt sér níu evru miðann.
Aðgangur að almenningssamgöngum í heilan mánuð fyrir níu evrur
Níu evru miðinn gildir í allar svæðisbundnar samgöngur í Þýskalandi til loka ágústmánaðar. Þetta samgönguátak er hluti af aðgerðapakka stjórnvalda vegna vaxandi verðbólgu og hækkandi orkuverðs en er einnig ætlað að stuðla að umhverfisvænni ferðavenjum.
Kjarninn 26. júní 2022
Steingrímur J. Sigfússon hætti á þingi í fyrrahaust. Síðan þá hefur hann verið skipaður til að leiða tvo hópa á vegum ríkisstjórnarinnar.
Steingrímur J., Óli Björn og Eygló skipuð í stýrihóp til að endurskoða örorkukerfið
Fyrrverandi formaður Vinstri grænna, þingmaður Sjálfstæðisflokks, fyrrverandi félagsmálaráðherra og aðstoðarmaður ríkisstjórnarinnar mynda stýrihóp sem á að endurskoða örorkulífeyriskerfið. Hópurinn á að skila af sér eftir tvö ár. Ingu Sæland er óglatt.
Kjarninn 26. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Veðurfræðingar án framtíðar!
Kjarninn 26. júní 2022
Heildartekjur fjarskiptafyrirtækja jukust um 6,1 milljarð í fyrra og voru 72,4 milljarðar
Farsímaáskriftum fjölgaði aftur í fyrra eftir að hafa fækkað í fyrsta sinn frá 1994 á árinu 2020. Tekjur fjarskiptafyrirtækjanna af sölu á farsímaþjónustu jukust gríðarlega samhliða þessari þróun.
Kjarninn 26. júní 2022
Anna Marsibil Clausen, ritstjóri hlaðvarpa hjá RÚV.
„Rökrétt framhald á kaffistofuumræðunni á tímum ólínulegrar dagskrár“
Svokölluð fylgivörp, hlaðvörp um sjónvarpsefni, eru rökrétt framhald á kaffistofuumræðunni á tímum ólínulegrar dagskrár að mati ritstjóra hlaðvarpa hjá RÚV.
Kjarninn 26. júní 2022
Harmsaga fílsins Happy
Hún er ekki persóna sem á rétt á frelsi segja dómstólar þrátt fyrir að henni hafi verið rænt frá fjölskyldu sinni, hún fönguð, bundin og barin. Misst einu vini sína í prísundinni og aldrei eignast afkvæmi.
Kjarninn 26. júní 2022
Fólk lagði blóm og kerti á götu í Stokkhólmi til minningar um sænska rapparann Einar sem var skotinn til bana í október í fyrra.
Sænskir ráðherrar í læri hjá Dönum
Á meðan morðum sem framin eru með skotvopnum fækkar í mörgum Evrópulöndum fjölgar þeim í Svíþjóð. Í Danmörku fækkar slíkum morðum og nú vilja Svíar læra af Dönum hvernig hægt sé að draga úr glæpum af þessu tagi.
Kjarninn 26. júní 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar