Hvers vegna leikhús?

Margrét Bjarnadóttir danshöfundur skrifar ávarp á alþjóðlega leiklistardeginum.

Auglýsing

Þegar leik­hús­inu er lýst er oft talað um að það sé aðeins til í núinu. Leik­list og dans eru þau list­form sem reiða sig á núið, raun­ger­ast þegar leik­ari eða dans­ari mætir áhorf­anda og við öndum að okkur sama loft­inu. Í dag veit aftur á móti heim­ur­inn allur að það er vara­samt að anda að sér sama loft­inu. Að sitja í myrkv­uðum sal, í miklu návígi við annað fólk, í nokkra klukku­tíma er í besta falli bannað og í versta falli lífs­hættu­legt. Árið 2020 er Alþjóð­lega leik­list­ar­deg­inum fagnað um allan heim á meðan leik­húsin standa tóm. 

Það sem hefur alltaf heillað mig mest við leik­húsið eru áhorf­endur sem kaupa miða, taka frá tíma, skipta jafn­vel um föt, mæta á svæðið og ganga inn í algjöra óvissu en með von í brjósti og beina síðan óskiptri athygli sinni og ein­beit­ingu að því sem fram fer á svið­inu. Í áhorf­and­anum birt­ist eft­ir­vænt­ing, for­vitni og örlæti. — Í sam­ein­ingu hlaða flytj­endur og áhorf­endur sal­inn af orku. 

Leik­list getur sýnt okkur hluti sem við höfum sjálf upp­lifað eða hluti sem aðrir hafa upp­lifað og við vitum að við munum aldrei í líf­inu þurfa að reyna á eigin skinni – eða eitt­hvað sem við gætum mögu­lega átt eftir að ganga í gegnum síð­ar. Dans getur sýnt okkur eitt­hvað sem við vissum kannski ekki að byggi innra með okk­ur. – Eitt­hvað sem erfitt er að útskýra með orðum og verður ekki skilið með heil­an­um. Hvort tveggja, leik­listin og dansinn, eiga rætur í fórnum og fornum helgi­siðum og e.t.v. er það þess vegna sem við förum í leik­hús – af því að leik­húsið felur enn í sér mögu­leik­ann á til­finn­inga­legri útrás og hreins­un. Þegar vel tekst til þá bræðir leik­húsið íshell­una innan í okkur eins og Franz Kafka orð­aði það – brýtur frosin úthöfin innra með okkur með exi – þannig að frumur sem legið hafa í dvala vakna á ný. 

Auglýsing
En það er sann­ar­lega ekki alltaf gaman í leik­húsi. Leik­hús­inu getur líka fylgt leiði sem þegar verst – eða best – læt­ur, getur látið mann ferð­ast út úr lík­am­an­um. Rann­sóknir benda til þess að mann­inum hafi aldrei leiðst jafn mikið eins og und­an­farin ár. Á móti kemur að flótta­leið­irnar hafa aldrei verið fleiri. Undir eins og leið­inn birt­ist grípum við til allra þeirra tækja og tóla sem í boði eru til að dreifa athygl­inni; við erum á stöð­ugum hlaupum undan leið­anum og teljum okkur jafn­vel trú um að okkur leið­ist bara alls ekki neitt. Við þurfum því æ sjaldnar að sitja með leið­an­um, hlusta á hann og heyra hvað hann hefur að segja okk­ur. Það er ekk­ert mál að labba út í miðri bíó­sýn­ingu, ganga fram hjá mynd­list­ar­verki eða leggja frá sér bók­ina. Raunar er leik­húsið einn af fáum stöðum sem eftir eru í sam­fé­lagi okkar þar sem við getum raun­veru­lega upp­lifað leiða, ótrufl­uð, í nokkra klukku­tíma. Það er ótrú­lega mikið vesen að ætla út í miðri leik­sýn­ingu ... að klöngr­ast fram hjá sæta­röð­inni í rökkrinu, láta aðra standa upp fyrir sér og vekja á sér óþarfa og nei­kvæða athygli sem truflar bæði fólkið á svið­inu og í saln­um. 

En þegar leið­inn læð­ist að okkur og engin flótta­leið er í boði er eins og til­vist okkar sé stungið í sam­band við magn­ara. Og þá er ekki annað hægt en að leggja við hlust­ir.

Þetta er dýr­mætt á okkar dög­um. Leið­inn er mik­il­vægt afl, liggur mér við að segja. Afl sem má beisla og nýta til góðs. Leiði er ekki nei­kvæð til­finn­ing; það er ekk­ert rangt við að leið­ast. Leiði er bara ástand og hann felur gjarnan í sér gagn­legar vís­bend­ing­ar. Hann er mik­il­væg til­vist­ar­leg reynsla sem býr til pláss fyrir íhugun og end­ur­skoð­un. Það eru tæki­færi í leið­an­um, tæki­færi til umbreyt­inga. Leiði er lognið á undan sköpun og húmor. 

Einn af mörgum töfrum leik­húss­ins er rýmið sem það opnar í hugum áhorf­enda. Hvort sem sýn­ingin vekur hlát­ur, grát­ur, reiði eða leiða þá komum við út reynsl­unni rík­ari, vegna þess að leik­húsið hægir á tím­anum og býr til pláss. Nú er þetta löngu farið að hljóma eins og ég sé ein­hver sér­fræð­ingur í leiða – það er ég alls ekki – en ég get þó sagt að með honum hef ég átt mörg af mínum gjöf­ul­ustu og fyndn­ustu augna­blik­um. Á þessum ótrú­legu tímum sem við lif­um, hef ég tekið eftir því að fyrir utan áhyggjur af kór­óna­veirunni og afleið­ingum hennar hefur fólk haft tölu­verðar áhyggjur af því að því muni leið­ast í sótt­kvínni. – Á tíma­bili mátti vart á milli sjá hvort fólk ótt­að­ist meira, veiruna eða leið­ann. 

Það er eins og við séum á risa­stórri leik­sýn­ingu – þeirri fjöl­menn­ustu í sög­unni. Og rétt eins og í leik­hús­inu er engin flótta­leið. Það eru allir í heim­inum með hug­ann við það sama. Hver og einn speglar sig í aðstæðum og fréttum en jafn­framt er komið gat á frosna íshell­una hið innra og nú sem aldrei fyrr leita til­finn­ingar og hugs­anir sem legið hafa í dvala upp á yfir­borð­ið. Við vitum nú þegar að við munum ekki ganga söm út af þess­ari leik­sýn­ing­u. 

Ég stend hér á auðu sviði fyrir framan mörg hund­ruð auð sæti. Um allan heim; millj­ónir auðra sæta. Nú gefst tóm til þess að velta upp spurn­ing­unni: hvers vegna leik­hús? Þegar við stígum út úr þessu tíma­bili munum við sjá betur hvers við sökn­uð­um. Hvað viljum við taka með okkur og hvað skiljum við eft­ir? Eins og staðan er núna bjóða öll auðu svið heims­ins ekki upp á neitt – nema enda­lausa mögu­leika. 

Höf­undur er dans­höf­und­ur.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Um 80 prósent HIV smitaðra í Afríku eru undir fimmtugu. Meðferð vegna veirusýkingingarinnar hefur fallið í skuggann af faraldri COVID-19.
„Leikvöllur“ veirunnar hvergi stærri en í sunnanverðri Afríku
HIV smitaðir sem ekki hafa fengið viðeigandi meðferð eru í margfalt meiri hættu á að deyja úr COVID-19. Vísbendingar eru auk þess um að líkami þeirra sé eins og útungunarvél fyrir ný afbrigði veirunnar. Óréttlát dreifing bóluefna er grafalvarlegur vandi.
Kjarninn 5. desember 2021
Ástandið er að eyðileggja líf allra – Á vappinu í stórborginni Hólagarði
Á næstunni munu Auður Jónsdóttir rithöfundur og Bára Huld Beck blaðamaður rúnta um úthverfi höfuðborgarsvæðisins og kanna bæði stemninguna og rekstrarskilyrðin í kófinu í hinum ýmsu verslunarkjörnum. Hólagarður var fyrsti viðkomustaðurinn.
Kjarninn 5. desember 2021
Líkin í lestinni og fangarnir fjórir
Í tíu daga hefur dönsk freigáta lónað skammt undan landi á Gíneuflóa. Áhöfnin bíður fyrirmæla danskra stjórnvalda um hvað gera skuli við óvenjulega fragt um borð í skipinu: fjögur lík og fjóra fanga.
Kjarninn 5. desember 2021
Hanna Katrín Friðriksson, þingmaður Viðreisnar, bað um skýrsluna á sínum tíma.
Vill fá að vita af hverju upplýsingar um fjárfestingar útgerðarfélaga voru felldar út
Í lok ágúst var birt skýrsla sem átti að sýna krosseignatengsl eða ítök útgerðarfélaga í einstökum fyrirtækjum, en að mati þess þingmanns sem bað um hana gerði hún hvorugt. Síðar kom í ljós að mikilvægar upplýsingar voru felldar út fyrir birtingu.
Kjarninn 4. desember 2021
Ingrid Kuhlman
Dánaraðstoð: Óttinn við misnotkun er ástæðulaus
Kjarninn 4. desember 2021
Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands, ásamt Agnesi M. Sigurðardóttur, biskup Íslands.
Sóknargjöld lækka um 215 milljónir króna milli ára
Milljarðar króna renna úr ríkissjóði til trúfélaga á hverju ári. Langmest fer til þjóðkirkjunnar og í fyrra var ákveðið að hækka tímabundið einn tekjustofn trúfélaga um 280 milljónir króna. Nú hefur sú tímabundna hækkun verið felld niður.
Kjarninn 4. desember 2021
Íbúðafjárfesting hefur dregist saman á árinu, á sama tíma og verð hefur hækkað og auglýstum íbúðum á sölu hefur fækkað.
Mikill samdráttur í íbúðafjárfestingu í ár
Fjárfestingar í uppbyggingu íbúðarhúsnæðis hefur dregist saman á síðustu mánuðum, samhliða mikilli verðhækkun og fækkun íbúða á sölu. Samkvæmt Hagstofu er búist við að íbúðafjárfesting verði rúmlega 8 prósentum minni í ár heldur en í fyrra.
Kjarninn 4. desember 2021
„Ég fór með ekkert á milli handanna nema lífið og dóttur mína“
Þolandi heimilisofbeldis – umkomulaus í ókunnugu landi og á flótta – bíður þess að íslensk stjórnvöld sendi hana og unga dóttur hennar úr landi. Hún flúði til Íslands fyrr á þessu ári og hefur dóttir hennar náð að blómstra eftir komuna hingað til lands.
Kjarninn 4. desember 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar