Samtök eldri borgara ráðalaus eða hvað?

Leiðrétting á skerðingum greiðslna frá TR hefur ekki fengið hljómgrunn, þótt ótrúlegt sé, því að þetta höfðar til þess að eldri borgarar hafi óskert frelsi til að vinna sér til framfærslu, skrifar Halldór Gunnarsson.

Auglýsing

Í aðdrag­anda kosn­inga á þessu ári hef ég leyft mér að skrifa und­an­farna tvo mán­uði sex greinar í Kjarn­ann um kjör eldri borg­ara, með til­liti til þeirra sem innan þess hóps eru verst sett­ir, í von um að bar­áttan yrði skerpt frá eldri borg­urum til leið­rétt­ing­ar, eða að rík­is­stjórn og stjórn­ar­þing­menn myndu breyta ein­hverjum skerð­ing­ar­á­kvæðum laga almanna­trygg­inga á þessu vor­þingi. Hvor­ugt hefur gerst. For­ysta Lands­sam­bands eldri borg­ara, stjórn og kjara­nefnd, virð­ast ráða­laus­ar, og eng­inn árangur hefur náðst varð­andi leið­rétt­ingar und­an­farin mörg ár. Langur sjón­varps­þáttur nýverið um vel­ferð aldr­aðra fjall­aði ekk­ert um kjara­mál­in, en for­sæt­is­ráð­herra vék í ávarpi sínu að þeim lag­fær­ingum sem rík­is­stjórn hennar hefði stuðlað að með sér­stökum lögum um bætur til þeirra sem lít­inn eða engan stuðn­ing hefðu feng­ið.

Auglýsing

Í síð­ustu grein minni 19. febr­úar s.l. vék ég sér­stak­lega að þessum stuðn­ingi, sem for­sæt­is­ráð­herra nefndi í ávarpi sínu. Hann varð­aði ein­göngu inn­flytj­endur og Íslend­inga sem búið höfðu erlend­is. Stuðn­ing­ur­inn hefði getað numið kr. 129.310 til hjóna eða sam­búð­ar­fólks á mán­uði og kr. 170.784 til ein­stak­linga með heim­il­is­upp­bót eftir að hafa greitt skatt af greiðsl­un­um. En hindr­anir og flækju­stig lag­anna voru með þeim ólík­ind­um, að í upp­hafi árs höfðu aðeins 141 ein­stak­lingur sótt um þetta!

Leið­rétt­ing á skerð­ingum greiðslna frá TR vegna vinnu­launa

Talið hefur verið að það myndi kosta rík­is­sjóð um 2 millj­arða króna ef 45% skerð­ing vegna vinnu­launa umfram kr 100 þús­und á mán­uði yrði afnum­in. Ekki er reikn­aður með í því dæmi virð­is­auk­inn af auk­inni veltu fólks­ins, sem myndi koma til vinnu og ekki heldur lífs­bati þeirra sem hafa kosið að sitja heima full­frísk, fremur en að láta hirða af sér um 80% af því sem unnið yrði umfram þau laun. Ef þetta væri reiknað með tel ég að afnám skerð­ing­anna myndi ekki kosta rík­is­sjóð neitt. Heldur hitt, að rík­is­sjóður myndi hagn­ast vegna auk­inna tekna sem yrðu skatt­lagð­ar, ásamt veltu af virð­is­auka. Auk þess yrði heilsan betri og lífs­gleðin meiri hjá þessum eldri borg­ur­um, og kjöl­farið minni útgjöld rík­is­sjóðs vegna veik­inda og þung­lynd­is.

Leið­rétt­ing hefur ekki fengið hljóm­grunn, þótt ótrú­legt sé, því að þetta höfðar til þess að eldri borg­arar hafi óskert frelsi til að vinna sér til fram­færslu og greiða jafn­framt skatta til sam­fé­lags­ins af þeirri vinnu.

Leið­rétt­ing á skerð­ingum greiðslna frá TR vegna líf­eyr­is­sjóðs­greiðslna

Skerð­ing­ar­á­kvæði laga um almanna­trygg­ingar vegna líf­eyr­is­sjóðs­greiðslna eru taldar spara rík­is­sjóði um 26 millj­arða króna.

Greiðslur sem eldri borg­arar fá úr líf­eyr­is­sjóði eru af TR með­höndl­aðar sem fjár­magnstekj­ur, og séu þær umfram kr 25 þús­und á mán­uði, þá skerð­ast greiðslur frá TR um 45%.

Ef líf­eyr­is­greiðsl­urnar væru hins vegar taldar launa­tekjur væru þær ekki skertar fyrr en við 100 þús. króna mark­ið. Í skatta­lögum eru líf­eyr­is­greiðslur þó skil­greindar sem laun og skatt­lagðar með miklu hærra hlut­falli en ef þær væru fjár­magnstekj­ur. Í lögum um tekju­skatt nr. 90/2003 er kveðið á um að líf­eyrir telj­ist til launa, en þar seg­ir: „End­ur­gjald fyrir hvers konar vinnu, starf eða þjón­ustu, án til­lits til við­mið­un­ar, sem innt er af hendi fyrir annan aðila. Hér með telj­ast til dæmis hvers konar bið­laun, starfs­laun, nefnd­ar­laun, stjórn­ar­laun, eft­ir­laun og líf­eyr­ir, fatn­að­ur, fæði, hús­næði, risnu­fé, verk­færa­pen­ing­ar, öku­tækja­styrkir, flutn­ings­pen­ingar og aðrar hlið­stæðar starfstengdar greiðsl­ur, fríð­indi og hlunn­indi, svo og fram­lög og gjafir sem sýni­lega eru gefnar sem kaup­auki.”

Í lögum um almanna­trygg­ingar nr. 100/2007 er kveðið á um það í 2. gr., í 9. og 10. tl. að ekki sé mis­munur á atvinnu­tekjum og atvinnu­tengdum líf­eyr­is­sjóðs­greiðsl­um.

Auk þessa sem hér að framan greinir eru líf­eyr­is­sjóðs­tekjur skatt­lagðar tvisvar, gagn­vart þeim sem greiddu skatt af greiðslum í líf­eyr­is­sjóð frá 1969 til 1988, en eru nú skatt­lagðir á ný af sama stofni fjár­magns, sem getur varla talist lög­leg­t. 

Það hlýtur að telj­ast lág­marks­skylda núver­andi rík­is­stjórnar að horfast í augu við fram­an­greindar stað­reynd­ir. En hingað til hafa leið­rétt­ing­ar, sem horfa til sann­girni, heil­brigðrar skyn­semi og í sumum til­vikum til fárán­legrar laga­túlk­un­ar, engan hljóm­grunn fengið hjá stjórn­völd­um.

Leið­rétt­ing á lög­bundnum árlegum hækk­unum bóta almanna­trygg­inga

Þessi hækkun er fram­kvæmd einu sinni á ári, fyrsta jan­ú­ar. Þess vegna tekur sú hækkun mið af reikn­aðri hækkun ári áður, þ.e.a.s. á þessu ári miðað við árið 2019. Sam­kvæmt 69. gr. laga um almanna­trygg­ingar er kveðið á um að bæt­ur „skuli breyt­ast árlega í sam­ræmi við fjár­lög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launa­þró­un, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verð­lag sam­kvæmt vísi­tölu neyslu­verðs.” Út frá þess­ari laga­grein kemst rík­i­s­tjórn árlega að þeirri nið­ur­stöðu að miða ein­göngu við fjár­lög­in, útfrá gef­inni pró­sentu, tvö síð­ustu ár út frá sömu pró­sentu 3,6%, sam­tals 7,2% fyrir árin 2019 og 2020, en það ár var bætt við hækkun upp á 2,5% vegna sömu pró­sentu­hækk­ana rík­is­ins á þjón­ustu og einka­sölu. Á þessum árum hækk­uðu laun í land­inu hins vegar um a.m.k. 17%.

Ekki hefur feng­ist nein leið­rétt­ing í mörg ár á því að fylgt sé ákvæðum lag­anna þess efnis að greiðslur almanna­trygg­inga hækki aldrei minna en verð­lag sam­kvæmt vísi­tölu neyslu­verðs.

Við­horf þeirra sem ráða

Þrátt fyrir rök­stuðn­ing og stað­reynd­ir, sem fram eru settar um stöðu þeirra eldri borg­ara sem minnst fá greitt frá TR, og sýnt fram á hvernig lög eru brot­in, ásamt því að bent hefur verið á lof­orð um bætur í þing­ræð­um, fram­boðs­ræðum og bréfi fram­bjóð­enda fyrir kosn­ing­ar, þá er svarið alltaf á sama veg. Aldrei hefur meira verið gert fyrir aldr­aða, eins og t.d. svar fjár­mála­ráð­herra við nýlegri fyr­ir­spurn, sem birt­ist í Kjarn­an­um: „Í fyrsta lagi hafa kjör þeirra sem minnst hafa milli hand­anna af þeim sem fá bætur frá almanna­­trygg­ingum batnað hrað­­ast á und­an­­förnum árum. Kjör þeirra hafa batnað hraðar en þeirra sem hafa meira á milli hand­anna en þiggja þó eitt­hvað úr almanna­­trygg­inga­­kerf­in­u.”

Auglýsing

Hvernig skyldi ráð­herr­ann svara þeirri ein­földu spurn­ingu, að íslenska ríkið greiði hlut­falls­lega lægst allra þjóða innan OECD til eldri borg­ara gegnum TR?

Síðan segir ráð­herr­ann að Íslend­ingar eigi að vera stoltir af öfl­ugu almanna­trygg­inga­kerfi. Eigum við að vera stolt af því að ríkið hirði af eldri borg­urum árlega um 28 millj­arða vegna skerð­inga á greiðslum TR til þeirra? Hvernig getur þjóð, sem þarf ekki að bera kostnað af rekstri hers með dýrum dráp­stækj­um, en býr jafn­framt að auð­ugum miðum umhverfis land­ið, ásamt gæðum lands­ins, fall­vötnum til raf­orku­fram­leiðslu, jarð­hita og tæru renn­andi vatni, verið lægst í hópi OECD ríkja í stuðn­ingi við þá sem minnst hafa til lífs­bjarg­ar? Þegar sér­fræð­ingar og ráð­herrar telja líf­eyr­is­sjóðs­greiðslur með sem fram­lag rík­is­ins til eldri borg­ara, þá er það ekk­ert annað en stað­reynda­föls­un.

Hvað gætu eldri borg­arar gert til að ná fram lág­marks leið­rétt­ingu?

For­ysta LEB gæti lagt fram til­lögur til rík­is­stjórnar um lág­marks­lag­fær­ingu á kjörum eldri borg­ara, sem næðu til þeirra sem verst eru settir í sam­ræmi við sam­þykkt lands­fundar um kjara­mál frá 30.6.2020. Ef engin við­brögð yrðu við því fyr­ir  lands­fund LEB á þessu ári, yrði að mínu áliti að leggja fyrir fund­inn til­lögu um að félög eldri borg­ara um land allt, stæðu saman að fram­boði undir nýrri for­ystu stjórnar LEB. Það gæti verið sjálf­stætt fram­boð eða með sam­starfi við annan flokk með skrif­legum skuld­bind­ingum stjórnar þess flokks um stefnu í þessum  mála­flokki og þátt­töku í fram­boði, skil­yrt aðeins til þátt­töku á næsta þingi. Ef sér­stakur flokkur eldri borg­ara næði kjöri til alþing­is, myndu þessi mál njóta for­gangs hjá flokkn­um, ásamt því að styðja önnur góð mál til heilla fyrir land og þjóð.

Höf­undur er for­­maður kjara­ráðs félags eldri borg­­ara í Rang­ár­valla­­sýslu.



Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 35. þáttur: Nunnusjóguninn I
Kjarninn 22. apríl 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Vill framlengja skattfrjálsa heimild fyrir þá sem nota séreign til að borga niður húsnæði
Frá miðju ári 2014 hefur tæplega þriðjungur íslensks vinnumarkaðar fengið yfir 21 milljarð króna í skattafslátt til að borga niður húsnæðislánin sín. Nú á að framlengja það úrræði. Reykjavík vill að ríkið bæti borginni tekjutap sem úrræðið veldur henni.
Kjarninn 22. apríl 2021
Stefán Eiríksson útvarpsstjóri.
Tekjur RÚV stóðu í stað milli ára – Fengu 4,9 milljarða króna úr ríkissjóði
RÚV skilaði tapi á síðasta ári í fyrsta sinn síðan 2014 þrátt fyrir að tekjur fyrirtækisins hafi verið þær sömu og 2019. RÚV hefur á síðustu árum selt byggingarétt og lengt í skuldabréfaflokki til að auka verulega á fjárhagslegt svigrúm til skamms tíma.
Kjarninn 22. apríl 2021
28 þingmenn sögðu já.
Svona féllu atkvæði þingmanna um breytingar á sóttvarnalögum í nótt
Þingmenn tveggja flokka, Vinstri grænna og Framsóknar, greiddu allir atkvæði með tímabundnum lagabreytingum er tengjast landamærum þegar atkvæðagreiðsla fór fram í nótt. Ellefu þingmenn Sjálfstæðisflokks sögðu já, einn sagði nei og þrír voru fjarverandi.
Kjarninn 22. apríl 2021
Þórður Snær Júlíusson
Fullnaðarsigur skattsvikara
Kjarninn 22. apríl 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið - Apple kynnir skífur fyrir utangátta, nýjan iMac og iPad Pro
Kjarninn 22. apríl 2021
Efstu fjórir frambjóðendur á lista Viðreisnar í Suðurkjördæmi: (F.v.) Þórunn Wolfram Pétursdóttir, Sigurjón Vídalín Guðmundsson, Elva Dögg Sigurðardóttir og Guðbrandur Einarsson.
Guðbrandur leiðir lista Viðreisnar í Suðurkjördæmi
Fyrsti framboðslisti Viðreisnar fyrir þingkosningarnar í haust er í Suðurkjördæmi. Guðbrandur Einarsson, forseti bæjarstjórnar í Reykjanesbæ, leiðir listann. Í öðru sæti er Þórunn Wolfram Pétursdóttir.
Kjarninn 22. apríl 2021
Katrín Baldursdóttir
Kærleikshagkerfið
Kjarninn 22. apríl 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar