Við og hinn hópurinn af eldri borgurum

Halldór Gunnarsson segir að núverandi ríkisstjórn hafi ekkert gert í þágu þeirra sem fá greiðslur frá TR – þrátt fyrir skrifuð loforð og framsetningu í þingræðum um úrbætur.

Auglýsing

Við, sem erum í hópi 5.000 eldri borg­arar af um 43 þús­und eldri borg­urum 67 ára og eldri, njótum þess að fá engar greiðslur frá almanna­trygg­ingum (TR), enda þótt við eigum rétt á að fá lága greiðslu grunn­trygg­inga frá TR, eins og var óslitið til 2009. Við, sem höfum með líf­eyri, vinnu og fjár­magnstekjum yfir 600.000 kr. á mán­uði, þurfum ekki að sæta 45% skerð­ingu á tekjum okkar umfram 25.000 kr. á mán­uði eða skerð­ingu á vinnu­launum eða verk­taka­greiðslum um 45% umfram 100.000 kr. á mán­uði frá TR. 

Þetta hef ég rök­studd ásamt fleiru í fimm greinum í Kjarn­an­um: „Mis­munun og rang­læti gagn­vart líf­eyr­is­þegum“, „Lífs­kjara­samn­ing­ur­inn og hækkun bóta“, „Margir eldri borg­arar hýru­dregnir“, „Staða eldri borg­ara í fátækt eða á hjúkr­un­ar­heim­ilum“ og „Með­ferð á eldri borg­urum – skerð­ing­ar, týndar greiðslur og líf­eyr­is­sjóð­ir“.

Það sem var gert fyrir okkur

Við breyt­ingar á skatta- og gjalda­kerfi rík­is­ins í upp­hafi þessa árs, lækk­uðu hjá þeim hópi, sem ég til­heyri skatt­ar, þó skatt­leys­is­mörkin hefðu verið lækkuð annað árið í röð, en það kom ekki að sök vegna þeirra tekna sem við höf­um. Skatta­lækk­unin hvarf næstum hjá hinum hópn­um. Við sem höfum efni á lag­fær­ingu íbúð­ar­húsa, fengum hækkun á end­ur­greiðslu VSK-skatts vegna vinnu úr 60% í 100%. Lang­þráð lag­fær­ing fékkst um afnám skatt­lagn­ingar á sölu­hagn­aði sum­ar­húsa, sem nýt­ist okkur vafa­laust betur en hinum hópn­um. 

Við sem eignir eig­um, fengum einnig þá leið­rétt­ingu fyrir afkom­endur okk­ar, að skatt­frels­is­mörk erfða­fjárs­skatts voru hækkuð úr 1,5 millj­ónum í 5 millj­ónir króna. En það sem var einkum gert fyrir okk­ur, umfram hinn hóp­inn, var að frí­tekju­mark fjár­magnstekna frá skatti var hækkað um 100%, úr 150 þús­und í 300 þús­und kr. á ári. Frí­tekju­mark hjá hinum hópnum er 0 kr. frá skatti og að auki með óbreytt skerð­ing­ar­mörk hjá TR, eins og und­an­farin fjögur ár.

Auglýsing

Hvað var gert fyrir hina, sem eru um 38 þús­und eldri borg­ar­ar?

Engar bætur hafa náðst fram til þeirra, heldur þvert á móti, að þeir sem minnst hafa innan hóps­ins, fengu smátt og smátt minna und­an­farin 11 ár í sam­an­burði við aðra hópa í þjóð­fé­lag­inu. Greiðslur frá TR hafa ekki fylgt launa­þróun frá hruni og skerð­ing­arnar hafa skert enn frekar greiðslur allt frá 2009 og verið óbreyttar hjá núver­andi rík­i­s­tjórn frá 2017, þótt allar aðrar greiðslur í sam­fé­lag­inu hafi árlega tekið mið af verð­lagi og launa­þró­un. Um 32.000 eldri borg­arar fá skerð­ingar á greiðsl­um, um 3.500 eldri borg­arar á hjúkr­un­ar­heim­ilum eru ofur­skertir og lík­lega um 2.700 eldri borg­arar þiggja ekki greiðslur frá TR. 

Þeir vinna lengur því þeir meta meira frelsi til að vinna og frelsi frá eft­ir­liti TR, en að fá skertar greiðslur frá stofn­un­inni. Ein laga­setn­ing var þó gerð 3. júlí 2020 af núver­andi stjórn­ar­flokkum um við­bót­ar­stuðn­ing við aldr­aða. Það var stuðn­ing­ur, sem átti að ná, lík­ega til um 800 eldri borg­ara hér á landi, inn­flytj­anda, sem höfðu ekki rétt­indi til greiðslu frá TR og til Íslend­inga, sem höfðu misst rétt­indi vegna búsetu erlend­is, enda þótt þeir hefðu áður greitt til almanna­tryggg­inga og sjúkra­sam­laga hluta af launum sínum til 1986 og eftir það sam­bæri­legar greiðslur með hækkun skatt­pró­sentu. Þessi laga­breyt­ing er eina bótin sem ráð­herrar geta höfðað til um hækk­aðar greiðsl­ur, þegar þeir segja að staða eldri borg­ara hafi verið bætt í stjórn­ar­tíð núver­andi rík­is­stjórn­ar. En hverju skil­aði lög­gjöf­in?

Lög um félags­legan við­bót­ar­stuðn­ing við aldr­aða nr 74 / 3.7. 2020

Lögin kveða á um 90% af grunn­greiðslu TR til eldri borg­ara, eða kr. 129.310, en með heim­il­is­upp­bót kr. 170.784 á mán­uði, báðar eftir skatt­greiðslu. Lögin eru í mörgum ýtar­legum laga­greinum með skerð­ing­um, hindr­unum og eft­ir­liti frá TR, í lík­ingu við aðrar vald­heim­ildir TR um greiðsl­ur, sem eðli­legt er að folk geri sér grein fyr­ir: 

 Í 4. gr lag­anna er kveðið á um að við­kom­andi hafi áður „sótt um og tekið út að fullu öll rétt­indi sem hann kann að eiga eða hafa áunnið sér. Þetta á m.a. við um launa­tengd rétt­indi, greiðslur almanna­trygg­inga og félags­lega aðstoð rík­is­ins sem og atvinnu­tengdar og iðgjalda­tengdar líf­eyr­is­greiðslur hjá íslenskum og erlendum aðil­u­m.“

 Í 5. gr. segir m.a.: „Hafi umsækj­andi þegar fengið greidda fjár­hags­að­stoð sveit­ar­fé­lags á sama tíma­bili sem greitt er fyrir aftur í tím­ann skv. 4. mgr. 9. gr. skal við­bót­ar­stuðn­ing­ur­inn nema mis­mun­inum fyrir það tíma­bil. Sama á við um þann mánuð er greiðslur hefj­ast.“

Í 7. gr. seg­ir: „Ekki kemur til greiðslu við­bót­ar­stuðn­ings sam­kvæmt lögum þessum nemi eignir umsækj­anda í pen­ingum eða verð­bréfum hærri fjár­hæð en 4.000.000 kr.“

Í 12. gr. er kveðið á um upp­lýs­inga­skyldu til TR varð­andi þessa ein­stak­linga, til að hægt sé að skerða þessa lág­marks­greiðslu enn frekar: „Skatt­ur­inn, Vinnu­mála­stofn­un, sjúkra­trygg­inga­stofn­un­in, Þjóð­skrá Íslands, Inn­heimtu­stofnun sveit­ar­fé­laga, Fang­els­is­mála­stofn­un, Útlend­inga­stofn­un, rík­is­lög­reglu­stjóri, Sam­göngu­stofa, líf­eyr­is­sjóð­ir, sjúkra­stofn­an­ir, dval­ar- og hjúkr­un­ar­heim­ili, sveit­ar­fé­lög, Mennta­sjóður náms­manna, við­ur­kenndar mennta­stofn­anir innan hins almenna mennta­kerfis og skólar á háskóla­stigi skulu láta Trygg­inga­stofnun í té upp­lýs­ingar með raf­rænum hætti eða á annan hátt að því marki sem slíkar upp­lýs­ingar eru nauð­syn­legar til að unnt sé að fram­fylgja lögum þess­um.“

Í 13. grein er m.a. fjallað um rök­studdan grun: „Leiki rök­studdur grunur á að heim­ild til greiðslna sé ekki fyrir hendi er heim­ilt að fresta greiðslum tíma­bundið meðan mál er rann­sakað frekar og stöðva greiðslur komi í ljós að skil­yrðum greiðslna er ekki full­nægt. [...] Leiki rök­studdur grunur á að greiðslur eigi sér stað á grund­velli rangra eða vill­andi upp­lýs­inga frá greiðslu­þega er heim­ilt að afla upp­lýs­inga frá þriðja aðila sem ætla má að geti veitt upp­lýs­ingar er máli skipta í því skyni að leið­rétta greiðsl­ur.“

141 höfðu sótt um í byrjun árs 2020

Hindr­anir þess­ara laga um við­bót­ar­stuðn­ing við aldr­aða eru svo íþyngj­andi og flóknar að aðeins höfðu 141 ein­stak­lingur lík­lega af um 800 sótt um greiðslur frá TR í árs­byrjun 2021. Þegar lögin eru lesin er spurt: Hvernig geta þing­menn sam­þykkt svona lög, skrifuð af emb­ætt­is­mönnum til að þókn­ast þeim ráð­herra sem málið flyt­ur? 

Nið­ur­staða 

Núver­andi rík­is­stjórn hefur ekk­ert gert í þágu þeirra, sem fá greiðslur frá TR, þrátt fyrir skrifuð lof­orð og fram­setn­ingu í þing­ræðum um úrbæt­ur. Hún hefur við­haldið áfram skerð­ing­ar­á­kvæðum fyrri rík­i­s­tjórna vinstri flokka. Að núver­andi rík­i­s­tjórn sjái ekki einu sinni rétt­læti í því að eldri borg­ar­ar, sem minnst hafa, fái að vinna sér til bjargar og greiða skatta af þeim laun­um, er óskilj­an­legt, sér­stak­lega í ljósi þess, að rök­styðja má að það kosti rík­i­s­jóð nán­ast ekk­ert. Í stað þess er við­haldið skerð­ing­um, sem jafn­gilda skatt­lagn­ingu um 80% af vinnu umfram 100 þús­und kr. á mán­uð­i. 



Var laga­breyt­ingin um við­bót­ar­stuðn­ing við aldr­aða, það sem ráð­herrar meintu um auknar bætur TR til eldri borg­ara und­an­farin tæp fjögur ár? Nei, laga­setn­ingin var um enn meiri skerð­ingar greiðslna frá TR til þeirra, sem allra minnst geta fengið og kerfið hafði týnt og finnur reyndar ekki enn. 

Höf­undur er for­maður kjara­ráðs félags eldri borg­ara í Rang­ár­valla­sýslu.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kostnaður við rekstur þjóðkirkjunnar greiðist úr ríkissjóði þar sem kirkjan og ríki eru ekki aðskilin hérlendis.
Prestar ósáttir við tillögu um að hætta að rukka fyrir hjónavígslur, skírnir og útfarir
Lagt hefur verið til að hætt verði að rukka fyrir aukaverk presta. Það þyki fráhrindandi að prestur sem þjónar fólki á gleði- og sorgarstundum sendi viðkomandi síðan reikning. Einkum sé þetta „slæm birtingarmynd þegar um efnalítið fólk er að ræða.“
Kjarninn 18. október 2021
Á meðal íbúða sem Bjarg leigufélag, sem er óhagnaðardrifið, hefur byggt og leigir nú út eru íbúðir við Hallgerðargötu í Laugarneshverfi.
Þeir sem leigja af óhagnaðardrifnum leigufélögum mun ánægðari en aðrir
Uppbygging almennra íbúða í gegnum óhagnaðardrifin leigufélög hefur aukið verulega framboð á húsnæði fyrir fólk með lágar tekjur. Leigjendur í kerfinu eru mun ánægðari en aðrir leigjendur og telja sig búa við meira húsnæðisöryggi.
Kjarninn 18. október 2021
Húsnæði Seðlabanka Íslands
Gagnrýnir skarpa hækkun sveiflujöfnunaraukans
Dósent í fjármálum við Háskóla Íslands segir mikla hækkun á eiginfjárkröfum fjármálafyrirtækja ekki vera í samræmi við eigið áhættumat Seðlabankans og úr takti við helstu samanburðarlönd.
Kjarninn 17. október 2021
Búinn að eyða 500 til 600 klukkustundum samhliða fullri dagvinnu í eldgosið
Ljósmyndabókin „Í návígi við eldgos“ inniheldur 100 tilkomumestu og skemmtilegustu myndirnar úr ferðum Daníels Páls Jónssonar að eldgosinu í Fagradalsfjalli. Hann safnar nú fyrir útgáfu hennar.
Kjarninn 17. október 2021
Þótt ferðamenn séu farnir að heimsækja Ísland í meira magni en í fyrra, og störfum í geiranum hafi samhliða fjölgað, er langur vegur að því að ferðaþjónustan skapi jafn mörg störf og hún gerði fyrir heimsfaraldur.
Langtímaatvinnuleysi 143 prósent meira en það var fyrir kórónuveirufaraldur
Þótt almennt atvinnuleysi sé komið niður í sömu hlutfallstölu og fyrir faraldur þá er atvinnuleysið annars konar nú. Þúsundir eru á tímabundnum ráðningastyrkjum og 44 prósent atvinnulausra hafa verið án vinnu í ár eða lengur.
Kjarninn 17. október 2021
Eiríkur Ragnarsson
Af hverju er aldrei neitt til í IKEA?
Kjarninn 17. október 2021
Karl Gauti Hjaltason er oddviti Miðflokksins í Suðvesturkjördæmi.
„Það er búið að eyðileggja atkvæðin í þessu kjördæmi“
Atkvæðin í kosningunum í Norðvesturkjördæmi „eru því miður ónýt,“ segir Karl Gauti Hjaltason, fyrrverandi sýslumaður og „vafaþingmaður“ Miðflokksins. „Það getur enginn í raun og veru treyst því að ekki hafi verið átt við þessi atkvæði“.
Kjarninn 17. október 2021
Gabby Petito
Verður morðið á Gabby Petito leyst á TikTok?
Margrét Valdimarsdóttir, doktor í afbrotafræði, segir enga ástæðu til að óttast breyttan veruleika við umfjöllun sakamála en mikilvægt sé að að gera greinarmun á sakamálum sem afþreyingu og lögreglurannsókn.
Kjarninn 17. október 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar