Hver á lag?

Magnús Hrafn Magnússon, lögmaður sem sérhæfir sig í hugverkarétti, skrifar um ágreining sem tengist höfundarrétti á tónlist.

Auglýsing

Tón­list­ar­mað­ur­inn Jóhann Helga­son bíður nú áheyrnar áfrýj­un­ar­dóm­stóls í Banda­ríkj­unum í máli hans gegn Uni­ver­sal vegna lík­inda Sökn­uður við lagið You Raise Me Up. Fyr­ir­taka er fyr­ir­huguð þann 16. nóv­em­ber næst­kom­andi. Mála­til­bún­aður Jóhanns hefur ekki fengið hljóm­grunn hingað til. 

Ágrein­ingur tengdur höf­und­ar­rétti á tón­list rekur reglu­lega á fjörur dóm­stóla í Banda­ríkj­un­um. Eftir nið­ur­stöðu í svoköll­uðu Blur­red Lines máli árið 2018 milli hand­hafa höf­und­ar­réttar lags­ins Got to Give it Up eftir Mar­vin Gaye og Pharrell Willi­ams og Robin Thicke, höf­unda Blur­red Lines hafa slík mál tekið sér­staka stefnu. Nokkuð er um sam­an­burð á net­inu á lög­un­um. Dóm­stólar töldu höf­unda Blur­red Lines ekki endi­lega hafa stolið úr lag­inu miðað við hefð­bundna mæli­kvarða um sam­an­burð lag­línu og hljóma en töldu frekar að höf­und­arnir hafi, án heim­ild­ar, nýtt sér það sem kallað er „feel“ eða „vi­be“ eldra lags­ins frá 1977. Annar höf­unda lags­ins, Pharrell Willi­ams hafði m.a. áður sagt að lagið Blur­red Lines væri virð­ing­ar­vottur (e. homa­ge) til þeirrar tón­list­ar­stefnu sem lagið Got to Give it Up á rætur í. Það sem fyrst og fremst var áþekkt með lög­unum var trommutaktur og taktur (e. patt­ern) spil­aður á kúa­bjöllu sem saman mynd­uðu ákveðna stemn­ingu. Nið­ur­staðan var afar umdeild og einn dóm­ar­anna skil­aði beittu minni­hluta­á­liti og taldi að meiri­hluti dóms­ins hafi heim­ilað hand­höfum höf­und­ar­réttar eldra lags­ins það sem engum hafi áður tekist, að slá eign sinni á til­tekna teg­und tón­listar (e. musical style) og að þetta muni „strike a devasta­ting blow to fut­ure musici­ans and compos­ers everywhere“ (sjá minni­hluta­á­lit á bls. 57). Hand­hafar höf­und­ar­rétt­ar­ins töldu þetta að sama skapi sigur fyrir tón­list­ar­fólk. 

Óskýrar línur

Dóm­ur­inn og máls­höfð­unin höfðu mikil áhrif. Mála­rekstur af þessu tagi er kostn­að­ar­sam­ur, tekur langan tíma og bóta­fjár­hæðir geta verið svim­andi háar. Til dæmis var höf­undum Blur­red Lines, til við­bótar við bóta­greiðslu, gert að afsala helm­ing tekna af fram­tíðar stef­gjöldum lags­ins til erf­ingja Mar­vin Gaye. Til að forð­ast lang­vinnar og kostn­að­ar­samar deilur eru tón­list­ar­menn í Banda­ríkj­unum því ein­fald­lega farnir að gefa eftir hluta af höf­und­ar­rétti sínum ef upp koma sjón­ar­mið um að þeir hafi verið of inn­blásnir af til­tek­inni tón­list eða jafn­vel tón­list­ar­stefnu. Þannig afsal­aði til dæmis Sam Smith hluta af höf­und­ar­rétti sínum vegna lags­ins Stay With Me til Tom Petty sem samdi lagið I Won‘t Back Down þrátt fyrir að höf­undar Stay With Me hafi full­yrt að þeir hafi ekki vitað af lagi Tom Petty og alls ekki haft það í huga við sína sköp­un. Annað dæmi er afsal Taylor Swift á hluta höf­und­ar­réttar vegna lags­ins Look What you Made Me Do þar sem umræða skap­að­ist um að við­lag lags­ins (sjá 1:05 og áfram) hafi verið of „inn­blásið“ af helsta sköp­un­ar­verki hljóm­sveit­ar­innar Right Said Fred, I‘m Too Sexy.

Auglýsing
Nýjasta dæmið er tón­list­ar­mað­ur­inn Oli­via Rodrigo sem gaf út Plöt­una Sour vorið 2021. Tón­list­ar­mað­ur­inn tal­aði opin­skátt um áhrifa­valda sína fyrir útgáfu plöt­unn­ar.  All­nokkur lög á plöt­unni urðu afar hratt mjög vin­sæl. Má til dæmis nefna Dri­vers License, Good 4 U og Deja Vu. Fljót­lega eftir útgáfu plöt­unnar fóru að birt­ast sam­an­burð­ar­mynd­bönd á twitter og ann­ars staðar þar sem því var velt upp hvort Rodrigo hafi gengið of langt í að sækja sér inn­blástur í áhrifa­valda sína. Engin dóms­mál voru höfðuð en umræðan nægði til þess að Rodrigo hefur nú gefið eftir hluta höf­unda­réttar síns vegna fjölda laga á plöt­unni. Þannig hafa Para­mor­e,  höf­undar lags­ins Mis­ery Business fengið hluta af höf­und­ar­rétti lags­ins Good 4 U og Taylor Swift, höf­undur lags­ins Cruel Sum­mer fékk hluta af höf­und­ar­rétti lags­ins Deja Vu. Ekki allir þeir sem nefndir hafa verið sem fyr­ir­myndir Rodrigo hafa kraf­ist hluta úr höf­und­ar­rétti laga henn­ar. Þegar net­verjar fóru til dæmis að bera gít­ar­stefið í lagi Rodrigo, Bru­tal (sjá 0:14) við gít­ar­stef  lags­ins Pump It Up með Elvis Costello & The Attract­ions, hrós­aði Costello Rodrigo á Twitter og sagði að svona hefði þetta alltaf verið gert.

Þessi þróun hefur leitt til þess að frægt tón­list­ar­fólk er nú hik­andi við að ræða hvaðan það sækir sinn inn­blástur af ótta við að aðilar muni í kjöl­farið krefj­ast hluta af höf­und­ar­rétti laga. Ástæðan er sú að lít­ill hluti í höf­und­ar­rétti lags sem slær í gegn í Banda­ríkj­unum getur auð­veld­lega skilað umtals­verðum fjár­munum í formi stef­gjalda vegna spil­unar í útvarpi.

Himna­stig­inn

Tveir dómar hafa þó nýlega fallið vest­an­hafs í málum kunna að hafa áhrif á þessa þró­un. Ann­ars vegar er um að ræða sigur Katy Perry í máli sem varðar sam­an­burð á smelli hennar Dark Horse við lag rapp­ar­ans Marcus Gray, Joy­ful Noise. Perry hafði áður tapað mál­inu í und­ir­rétti. Hins vegar er um að ræða mál þar sem höf­undar lags­ins Spi­rit með hljóm­sveit­inni Taurus höfð­uðu gegn Robert Plant höf­undi Stairway to Hea­ven. Það er óþarfi að hlekkja á hið síð­ar­nefnda enda upp­hafs­stefið sem um ræðir svo þekkt að allir þeir sem reyna að spila það inn í gít­ar­búðum eru umsvifa­laust reknir út. Sá hluti lags­ins Spi­rit sem Taurus menn töldu Plant hafa fengið lán­aðan byrjar á 0:43 hér.

Sá mála­rekstur hófst árið 2013 en lauk árið 2020 með end­an­legum sigri Robert Plant. Höf­undar Spi­rit héldu því m.a. fram að Robert Plant hafi þekkt lagið Spi­rit þar sem hann hafi heyrt það á tón­leikum í Birming­ham árið 1970, rétt áður en Stairway to Hea­ven kom út. Bassa­leik­ari Taurus, Mark Andes nokk­ur, bar því við að eftir þá tón­leika hafi hann og Plant spilað saman snóker. Plant kom fyrir dóm­inn. Hann mundi aðspurður ekk­ert frá þessu kvöldi vegna þess að hann og kona hans lentu í bílslysi á leið heim það kvöld þar sem höfuð þeirra skall í fram­rúðu Jagu­ar­bif­reiðar hans og sem olli minnis­leysi. Tón­list­ar­sér­fræð­ingar máls­ins sögðu að sá hluti lag­anna sem kalla mætti sam­bæri­legan væri afar algengt stef sem þekkt hafi verið jafn­vel öldum sam­an. Meðal ann­ars var vísað til lags­ins Chim Chim Cher-ee frá 1964 úr dans- og söngva­mynd­inni Mary Popp­ins. 

Á Íslandi hafa dóm­stólar ekki fengið tæki­færi til að afmarka á hvaða hátt þeir muni bera saman eitt tón­verk eða hluta úr tón­verki við annað við mat sitt á því hvort um ólög­mæta notkun hug­verks sé að ræða í skiln­ingi höf­unda­laga. Slík mál hafa þó vissu­lega komið upp

Til eru dómar frá Norð­ur­lönd­unum þar sem reynt hefur á lík­indi laga í skiln­ingi höf­und­ar­réttar en íslenskir dóm­stólar líta oft til nor­rænnar fram­kvæmd­ar. Sem dæmi má nefna höf­unda sænska lags­ins Tala um Vart Du Ska Rese frá 1973 sem töldu höf­unda lags­ins Vil Du Bli Min Fru frá 1995 hafa farið ófrjálsri hendi um ein­falt fiðlu­stef í upp­hafi fyrr­nefnda lags­ins. Á það féllst Hæsti­réttur Sví­þjóð­ar. 

Höf­undur er lög­maður sem sér­hæfir sig m.a. í hug­verka­rétti.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hægt er að horfa á sjónvarp með ýmsum hætti.
Myndlyklum í útleigu fækkað um 25 þúsund á fimm árum
Þeim sem leigja myndlykla fyrir nokkur þúsund krónur á mánuði af fjarskiptafyrirtækjum til að horfa á sjónvarp hefur fækkað um tíu þúsund á einu ári. Fleiri og fleiri kjósa að horfa á sjónvarp í gegnum app.
Kjarninn 9. desember 2022
Hér sést annar mannanna vera leiddur inn í héraðsdóm eftir handtöku í september.
Búið að birta ákæru gegn tveimur mönnum fyrir að skipuleggja hryðjuverk
Í september voru tveir menn handteknir grunaðir um að hafa ætlað að fremja hryðjuverk á Íslandi. Þeir eru taldir hafa ætlað að ráðast að Alþingi og nafngreindum stjórnmálamönnum. Búið er að birta lögmönnum þeirra ákæru.
Kjarninn 9. desember 2022
Litla-Sandfell stendur um 95 metra upp úr Leitahrauni í Þrengslunum.
Náma í Litla-Sandfelli veldur „miklum neikvæðum umhverfisáhrifum“
Skipulagsstofnun telur Eden Mining vanmeta umhverfisáhrif námu í Litla-Sandfelli. Að fjarlægja fjall velti upp þeirri hugmynd „hvort verið sé að opna á þá framtíðarsýn að íslenskar jarðmyndanir verði í stórfelldum mæli fluttar út til sementsframleiðslu“.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fullyrt að stjórnvöld hafi breytt reglugerð til að aðstoða Pussy Riot eftir beiðni Ragnars
Mikil leynd hefur ríkt yfir því hverjir hafa fengið útgefin sérstök íslensk vegabréf á grundvelli reglugerðarbreytingar sem undirrituð var í vor. Nú er fullyrt að hennii hafi verið breytt eftir að Ragnar Kjartansson leitaði til Katrínar Jakobsdóttur.
Kjarninn 9. desember 2022
Guðbjörg Matthíasdóttir, er stærsti einstaki eigandi Þórsmerkur og Árvakurs ásamt börnum sínum. Hún settist í stjórn félaganna fyrir skemmstu.
Prentsmiðjan og skuldir Árvakurs við hana færðar úr útgáfufélagi Morgunblaðsins
Í lok september var ákveðið að færa prentsmiðjuna Landsprent út úr Árvakri og til móðurfélagsins Þórsmerkur. Með fylgdu skuldir Árvakurs við tengdan aðila, Landsprent, upp á 721 milljón króna. Hlutafé í móðurfélaginu var aukið um 400 milljónir króna.
Kjarninn 9. desember 2022
Aðgerðirnar sem lagðar eru til af ríkisstjórninni til þess að hafa auknar tekjur af umferð bera vott um úrræðaleysi og skammsýni, segja hagsmunasamtök bílgreinarinnar, sem telja notkunargjöld styðja betur við orkuskipti í samgöngum.
Hver ekinn kílómetri á rafbíl kosti sex krónur í stað annarra gjalda
Samtök verslunar og þjónustu og Bílgreinasambandið vilja sjá nýtt notkunargjald leggjast á akstur bíla sem ganga fyrir rafmagni eða vetni, í stað þess að vörugjöld og bifreiðagjöld á þessa bíla hækki eins og gengið er út frá í fjárlagafrumvarpinu.
Kjarninn 8. desember 2022
Bryndís Haraldsdóttir þingmaður Sjálfstæðisflokks er formaður allsherjar- og menntamálanefndar.
Leggja til að fjölskyldur sem ekki var hægt að senda úr landi fái dvalarleyfi
Útlendingafrumvarp dómsmálaráðherra er komið úr nefnd, nánast óbreytt. Stjórnarflokkarnir leggja til bráðabirgðabreytingu um að nokkur hópur fólks með börn, sem ekki var hægt að senda úr landi vegna veirufaraldursins, fái dvalarleyfi hérlendis.
Kjarninn 8. desember 2022
Ketill Sigurjónsson
Fallið vindmastur Orkuveitu Reykjavíkur
Kjarninn 8. desember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar