Þriðja stærsta raforkuver landsins á Melrakkasléttu?

María Hrönn Gunnarsdóttir spyr hvort þjóðin sætti sig við að erlendir auðmenn ásælist auðlindir Íslands enn og aftur, í þessu tilviki þá þjóðareign sem felst í vindi og víðernum?

Auglýsing

Hnotasteinn á Hólaheiði á Melrakkasléttu er eitt þeirra mörgu svæða á íslensku landi sem erlent orkufyrirtæki hefur óskað eftir að reisa vindorkuver á. Samkvæmt tillögum að matsáætlun á umhverfisáhrifum framkvæmdanna á Melrakkasléttu er markmiðið „að auka framboð endurnýjanlegrar raforku á Íslandi með sjálfbærum hætti.“ Óljóst er hverjum raforkan er ætluð en gera má því skóna að hún sé ekki ætluð til heimabrúks heldur miklu frekar til útflutnings fyrir orkuþurfandi þjóðir á meginlandi Evrópu, þaðan sem orkufyrirtækið á rætur að rekja.

Áætlað er að reisa orkuverið á 33,3 km2 landi við þjóðveg nr. 85 þar sem hann liggur þvert yfir sunnanverða Melrakkasléttu í 6,5 km fjarlægð frá Kópaskeri og 3 km frá næsta bóndabýli. Mývatn er 37 km2. Uppsett afl orkuversins verður 200 MW. Hrauneyjafossvirkjun, þriðja stærsta raforkuver landsins, er 210 MW. Svæðið á Hólaheiði verður ígildi miðlunarlóns og verður ekki framar notað til landbúnaðar þótt annað sé gefið í skyn í gögnum sveitarfélagins Norðurþings, hvað þá til náttúruupplifunar. Til stendur að reisa um 40 vindmyllur sem í hæstu stöðu eru um 200 metra háar eða á við þrefaldan Hallgrímskirkjuturn í Reykjavík. Áréttað skal að snemma árs 2021, þegar tillagan að matsáætlun á umhverfisáhrifum var send Skipulagsstofnun, var áætlað að þær yrðu 34 en í júní 2021 voru þær orðnar um 40 án þess að afli virkjunarinnar hafi verið breytt í samræmi við það í fylgigögnum. Verður raforkuver á Melrakkasléttu þriðja aflmesta raforkuverið á landinu innan fárra ára og það án þess að þjóðin hafi nokkuð um það að segja?

Auglýsing

Hallgrímskirkja og vindmyllurnar sem mögulega verða reistar á Hólaheiði eiga það sameiginlegt að standa hátt í landinu. Kirkjan blasir við horfi maður frá norðurmynni Hvalfjarðarganga suður til borgarinnar, þar á milli eru um það bil 20 km. Sjónlína þvert yfir Öxarfjörð frá Tjörnesi austur til Hólaheiðar er um 30 km. Í áliti Skipulagsstofnunar, frá desember 2016, um mat á umhverfisáhrifum 150 metra hárra vindmylla í Búrfellslundi kemur fram að vindmyllurnar verði sýnilegar í allt að 40 km fjarlægð. Ef við hugsum okkur að á öllum möstrum og spaðaendum á Hólaheiði verði viðvörunarljós í myrkri eða að sólargeislar speglist í spöðunum að sumri þarf ekki sterkt ímyndunarafl til að sjá fyrir sér sjónræn áhrif vindmyllanna í héraðinu. Melrakkaslétta er flatlend, víðsýni mikið og samkvæmt sýnileikamynd sem lögð var fram á fyrsta og eina kynningarfundi um virkjanahugmyndirnar sjást þær nánast af allri Sléttunni. Rannsóknir eiga eftir að fara fram á því hvernig fuglum tekst að nota sína sjón til að forðast árekstur við vindmyllurnar, reynsla erlendis frá segir okkur að allt of mörgum tekst það ekki. Ekki má svo gleyma að einhvern veginn þarf að flytja 200 MW raforku frá Hólaheiði til kaupenda svo gera má ráð fyrir raflínum og rafmagnsmöstrum um allar sveitir.

Því er haldið fram í áðurnefndum tillögum að Hólaheiði hafi þótt uppfylla skilyrði um fjarlægðir frá náttúru- og menningarminjum, íbúabyggð og ferðamannastöðum. Melrakkaslétta, þar með talið svæðið að Hnotasteini á Hólaheiði, er á náttúruminjaskrá og hún er skilgreind sem alþjóðlega mikilvægt fuglasvæði. Um Hólaheiðina liggur hraun frá nútíma, sem nýtur sérstakrar verndar skv. náttúruverndarlögum. Hraunið er gljúpt og sprungið, það er á jarðskjálftasvæði og vatnsverndarsvæði Kópaskers og nágrennis liggur fast upp að fyrirhuguðu framkvæmdasvæði. Víðerni Melrakkasléttu eru einstök og fágæt í æ þéttari heimsbyggð. Náttúrufar ber einkenni norðurslóða, sem felur í sér tækifæri til rannsókna á áhrifum loftslagsbreytinga á vistkerfi á heimsvísu. Tækifæri til ferðamennsku og uppbyggingar á náttúrutengdri ferðaþjónustu eru langt í frá fullnýtt í sveitunum við Öxarfjörð, á Melrakkasléttu og í Þistilfirði. Því fer fjarri að Hnotasteinn á Hólaheiði á Melrakkasléttu uppfylli skilyrði um fullnægjandi fjarska frá náttúru- og menningarminjum og ferðamannastöðum.

Forsendur framkvæmda við vindorkuver eru að sveitarfélagið Norðurþing breyti aðalskiplulagi sínu. Í byrjun desember 2020 birtist frétt á vef sveitarfélagsins um að sveitarstjórnin samþykkti að kynna skipulags- og matsskýrslu um breytingar á aðalskipulagi Norðurþings 2010-2030 vegna fyrirhugaðrar uppbyggingar vindorkuvers á Hólaheiði. Orðrétt segir: „Fyrirhugað er að breyta landnotkun á Hólaheiði þar sem gert verður ráð fyrir vindorkuveri og felur breytingin í megindráttum í sér að landbúnaðarlandi verður breytt í iðnaðarsvæði til orkunýtingar þar sem landbúnaður verður einnig heimill.“ Af orðalagi fréttarinnar virðist sem að ákvörðun hafi þá þegar verið tekin um að verða við óskum Qair Iceland um breytingu á landnotkun. Ekki verður velt vöngum um það hér hver vill kaupa kjöt af lömbum sem alin eru á iðnaðarsvæði og hvaða áhrif það hefur á orðspor héraðsins til matvælaframleiðslu. Hefur stóriðjan á Bakka styrkt byggð á Húsavík eða eru afleidd störf sem skapast af sjóböðunum ef til vill ákjósanlegri? Viljum við risastórt orkuver í fallega sveit sem enn hefur ekki fengið tíma til að spila úr nýjum tækifærum sem t.d. skapast af nýlega opnuðum Demantshring?

Auglýsing

Í skipulagsreglugerð er kveðið á um að við gerð aðalskipulagsáætlana skuli eftir föngum leita eftir sjónarmiðum og tillögum íbúa og að það skuli gert með virkri samvinnu frá upphafi skipulagsferilsins. Ljóst er að sveitarstjórnin sinnti ekki þessum skyldum sínum. Fyrir utan fréttina á vef Norðurþings frá desember 2020 var fyrirhuguð breyting einungis auglýst í áskriftardagblaðinu Morgunblaðinu og í Skránni, sem ekki er send austur í sveitir í nágrenni Hólaheiðar. Framkvæmdirnar voru fyrst kynntar íbúum sveitanna við Öxarfjörð 14. júní 2021. Fáum dögum síðar var þeim boðið að senda inn athugasemdir um fyrirhugaða breytingu á aðalskipulaginu, með fresti til 27. júní. Virða má það við sveitarstjórn að fresturinn var framlengdur þegar eftir því var leitað. Ákvörðun Skipulagsstofnunar um tillögu að matskýrslu á umhverfisáhrifum er dagsett nokkru síðar, eða 2. júlí 2021.

Er eftirspurn eftir raforku svo brýn og knýjandi nú um stundir að ástæða þyki til að fórna svo dýrmætu og viðkvæmu svæði áður en þjóð, stjórnvöld og Alþingi hafa komist að niðurstöðu um hvort og þá hvar á landinu verði minnstur skaði af vindorkuvikjunum? Sættir þjóðin sig við að erlendir auðmenn ásælist auðlindir Íslands enn og aftur, í þessu tilviki þá þjóðareign sem felst í vindi og víðernum? Viðkvæm og fámenn byggð þolir illa sundrung sem þessi vinnubrögð skapa. Á sveitarfélaginu og kjörnum fulltrúum þess hvílir rík skylda til að tryggja sátt í sveitarfélaginu milli fólks og við náttúru.

Höfundur er lyfjafræðingur, með meistarapróf í myndlist og er frá Kópaskeri.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þrettán starfsmenn Landspítalans í einangrun
Um helgina komu upp smit hjá starfsmönnum í nokkrum starfseiningum Landspítala. Rakning er langt komin og þrettán starfsmenn eru komnir í einangrun og nokkur fjöldi starfsmanna og sjúklinga í sóttkví.
Kjarninn 26. júlí 2021
Benedikt Jóhannesson, einn stofnenda Viðreisnar, mun starfa áfram með flokknum.
Sættir hafa náðst hjá Viðreisn og Benedikt starfar áfram innan flokksins
Benedikt Jóhannesson fyrrverandi formaður Viðreisnar greinir frá því í dag að samkomulag hafi náðst um að hann starfi áfram með flokknum.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meirihluti þjóðarinnar er bólusettur og meirihluti þeirra sem eru að greinast með veiruna er bólusettur.
116 óbólusettir greinst á einni viku
Um 64 prósent þeirra sem eru með COVID-19 á landinu eru á aldrinum 18-39 ára. Flestir sem greinst hafa síðustu daga eru bólusettir en 116 óbólusettir einstaklingar hafa greinst með veiruna á einni viku.
Kjarninn 26. júlí 2021
Þórður Snær Júlíusson
Endalok tálmyndar um endurkomu hins eðlilega lífs
Kjarninn 26. júlí 2021
Himinn og haf skilja fátækari ríki heims og þau ríkari að þegar kemur að bólusetningum.
Þórólfur: Hægt að hafa margar skoðanir á siðferði bólusetninga
Að baki þeirri ákvörðun að gefa fólki bólusettu með Janssen örvunarskammt býr að sögn sóttvarnalæknis sú stefna að reyna að bólusetja sem flesta hér á landi með áhrifaríkum hætti. 1,32 prósent íbúa fátækustu ríkja heims hafa verið bólusett.
Kjarninn 26. júlí 2021
Sajid Javid heilbrigðisráðherra Bretlands tók við af Matt Hancock fyrr í sumar.
Biðst afsökunar á að hafa sagt fólki að hætta að „hnipra sig saman“ andspænis veirunni
Sajid Javid heilbrigðisráðherra Bretlands segist hafa notað óheppilegt orðfæri til að lýsa því hvernig landar hans þyrftu að fara að lifa með veirunni, í ljósi útbreiddra bólusetninga.
Kjarninn 25. júlí 2021
DÓTTIR er stuttmynd um ást, þráhyggju og brotna sjálfsmynd.
Stuttmyndin DÓTTIR er „ástarbréf til Íslands“
Sofia Novakova, leik- og kvikmyndagerðarkona frá Slóvakíu, er þessa dagana að taka upp stuttmyndina DÓTTIR hér á landi. Safnað er fyrir útgáfu myndarinnar á Karolina Fund.
Kjarninn 25. júlí 2021
Hólmfríður Árnadóttir menntunarfræðingur og Heiða Guðný Ásgeirsdóttir bóndi skipa 1. og 2. sæti á lista Vinstri grænna í Suðurkjördæmi.
Þjórsáin okkar allra
Kjarninn 25. júlí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar